Ağ kavramı ve türleri (LAN, WAN, Wi-Fi), ağ donanımları (modem, router, switch); IP adresi, DNS, istemci-sunucu modeli; HTTP ve HTTPS, URL’nin bölümleri; veri paketleri; bulut bilişim; HTML ile web sayfasının yapısı (etiketler: html, head, body, h1, p, a, img, ul/li) ve CSS’e giriş; web erişilebilirliği.
Ağlar ve internetin çalışması
Ağ: Birbirine bağlı, veri paylaşan cihazlar
- LAN (yerel ağ): Ev, okul · WAN (geniş alan ağı): Şehirler, ülkeler — internet en büyük WAN’dır.
- Donanım: Modem (internete bağlanır), router (yönlendirici) (veriyi doğru yere yönlendirir), switch (anahtar) (yerel ağdaki cihazları bağlar), erişim noktası (Wi-Fi)
IP adresi: Ağdaki her cihazın adresi (ör. 192.168.1.15 – IPv4; IPv6 çok daha uzun)
DNS (alan adı sistemi): “gamedschool.com” gibi alan adlarını IP adreslerine çeviren “internetin telefon rehberi”
İstemci-sunucu: Tarayıcı (istemci) istek gönderir, sunucu yanıt verir.
Veri paketleri: Büyük dosyalar küçük paketlere bölünür, farklı yollardan gidip hedefte birleştirilir.
URL, HTTP/HTTPS ve bulut
URL’nin bölümleri: https://www.ornek.com/dersler/fizik?sinif=10
| Bölüm | Örnek | Anlamı |
|---|---|---|
| Protokol | https | İletişim kuralı |
| Alan adı | www.ornek.com | Sunucunun adı |
| Yol | /dersler/fizik | Sayfanın konumu |
| Sorgu | ?sinif=10 | Ek bilgi |
HTTP: Web’in iletişim protokolü · HTTPS: Şifreli (S = secure); adres çubuğundaki kilit simgesi → giriş ve ödeme sayfalarında mutlaka HTTPS olmalı
Bulut bilişim: Depolama ve işlem gücünün internet üzerindeki sunuculardan kullanılması (çevrim içi belgeler, bulut depolama, akış hizmetleri)
- Artısı: Her yerden erişim, otomatik yedekleme, iş birliği
- Eksisi: İnternet bağımlılığı, gizlilik ve güvenlik kaygıları
HTML ile web sayfası
HTML: Web sayfalarının yapısını oluşturan işaretleme dili (programlama dili değildir) · CSS: Sayfanın görünümünü (renk, yazı tipi, düzen) belirler.
<!DOCTYPE html>
<html>
··<head><title>Okul Kulübümüz</title></head>
··<body>
····<h1>Robotik Kulübü</h1>
····<p>Her çarşamba toplanıyoruz.</p>
····<img src="robot.png" alt="Kulübün yaptığı robot">
····<a href="https://ornek.com">Daha fazla bilgi</a>
····<ul><li>Kodlama</li><li>Elektronik</li></ul>
··</body>
</html>
| Etiket | Görevi |
|---|---|
<h1>…<h6> | Başlıklar |
<p> | Paragraf |
<a href> | Bağlantı |
<img src alt> | Görsel (alt: görme engelliler için açıklama) |
<ul> <li> | Madde işaretli liste |
Web erişilebilirliği: Görsellere alt metni, yeterli renk kontrastı, klavyeyle gezinme, okunabilir yazı boyutu → herkes için web
Kavramlar
- IP adresi
- ağdaki cihazın numarası
- DNS
- alan adı sistemi
- router
- yönlendirici
- HTTPS
- şifreli web protokolü
- HTML
- web sayfası işaretleme dili
- LAN yerel, WAN geniş; internet en büyük WAN
- Modem, router, switch
- IP adresi cihazın adresi; DNS alan adını IP’ye çevirir
- HTTPS şifreli bağlantı (kilit simgesi)
- Bulut: her yerden erişim ama gizlilik riski
- HTML yapı, CSS görünüm; alt metni erişilebilirlik için
Örnek soru ve çözümü
Akış şemasına göre tarayıcıya bir adres yazdığımızda DNS hangi görevi üstlenir? DNS çalışmasaydı ne olurdu?
DNS, yazdığımız alan adını sunucunun IP adresine çevirir. DNS çalışmasaydı siteye ancak IP adresini ezbere bilerek ulaşabilirdik; alan adları işe yaramazdı.
Çözümlü örnekler
1. Bir web adresinde “https” ne anlama gelir? Kolay
ÇözümŞifreli (güvenli) HTTP bağlantısı.
2. <img> etiketindeki alt özelliği neden önemlidir? Orta
ÇözümGörsel yüklenmezse açıklama gösterir ve ekran okuyucu kullanan görme engelli kullanıcılara görseli tanıtır (erişilebilirlik).
3. Büyük bir dosyanın paketlere bölünerek gönderilmesinin avantajı nedir? Zor
ÇözümPaketler farklı yollardan gidebilir; bir yol tıkanırsa diğerleri kullanılır, hatalı paket yalnızca kendisi tekrar gönderilir; ağ daha verimli ve dayanıklı çalışır.
Sık yapılan hatalar
- HTML’yi bir programlama dili sanmak.
- İnternet ile web’i aynı şey sanmak (web internet üzerindeki bir hizmettir).
- HTTP sayfalarda şifre girmenin güvenli olduğunu düşünmek.
Biliyor muydun?
İlk web sayfası 1991’de Tim Berners-Lee tarafından CERN’de yayımlandı ve bugün hâlâ orijinal adresinde ziyaret edilebiliyor!