Türkçe konu anlatımı

İlk okuma yazmaya hazırlık çalışmaları (dinleme eğitimi, doğru nefes alma, parmak kaslarını geliştirme, el-göz koordinasyonu, boyama ve çizgi çalışmaları, doğru oturma ve kalem tutma); sesleri tanıma ve ayırt etme; 1. ses grubu: a, n, e, t, i, l seslerini hissetme, okuma ve yazma; bu seslerle heceler (an, na, en, ne, ta, ti, li, la), kelimeler (ana, nane, lale, el, at, it, tel, ilan) ve kısa cümleler oluşturma.

ses grubu (o, k, u, r, ı, m) ve 3. ses grubu (ü, s, ö, y, d, z) seslerini hissetme, okuma ve yazma; yeni seslerle heceler, kelimeler ve cümleler oluşturma; birbirine benzeyen sesleri ayırt etme (o-ö, u-ü, ı-i, s-z, d-t); kısa metinleri okuma (Mustafa Kemal, Çevremizdeki Yaşam temaları), okuduğunu anlatma, harfleri doğru yönde yazma.

ses grubunun (ç, b, g, c, ş, p, h, v, ğ, f, j) seslerini hissetme, okuma ve yazma; benzer sesleri ayırt etme (ç-c, ş-s, b-p, g-ğ, v-f); yumuşak g (ğ) sesinin kelime başında bulunmaması; Türk alfabesindeki 29 harf, alfabe sırası ve büyük-küçük harfler; “Yol Arkadaşımız Kitaplar” teması: kitap okumanın önemi, kütüphane ve kitap sevgisi.

Hece kavramı ve kelimeleri hecelerine ayırma (alkışla sayma); bir hecelik, iki hecelik ve çok hecelik kelimeler; kelime oluşturma ve kelimelerden anlamlı cümleler kurma; cümlede kelime sırası; büyük harflerin kullanıldığı yerler (cümle başı, özel isimler: kişi, şehir, ülke adları); nokta ve soru işaretinin kullanımı; kelimeler arasında boşluk bırakma; satır sonunda kelimeyi hecesinden bölme.

Dinleme kuralları (konuşana bakma, sözü kesmeme, dikkatle dinleme, sessiz ortam); dinlediklerini anlama: dinleme metnindeki kişiler, olaylar ve yerler; dinlerken tahmin yürütme; konuşma kuralları (söz alma, sırayla konuşma, uygun ses tonu, nezaket sözcükleri: lütfen, teşekkür ederim, özür dilerim); kendini tanıtma, yeteneklerini anlatma; “Herkes Bir Şeyi İyi Yapar”, “Uçurtma Nasıl Uçar” gibi metinler üzerinden yeteneklerimizi keşfetme; beden dili ve göz teması.

Okuma öncesi hazırlık (başlık ve görsellerden tahmin yürütme); sesli ve sessiz okuma, akıcı okuma; metindeki kişileri, olayları, yeri ve zamanı belirleme; 5N1K soruları (kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin); metnin konusunu ve ana fikrini bulma; olayları oluş sırasına koyma; Minik Kâşifler (Astronot, Büyüleyici Büyüteç), Atalarımızın İzleri (Bayrak, Bayramlaşma, 23 Nisan) ve Sorumluluklarımızın Farkındayız (Sorumluluklarım, Haklarımız) temalarından metinler.

Okuma öncesinde başlık ve görsellerden metnin konusunu ve olaylarını tahmin etme, tahmini okuma sonrasında kontrol etme; akıcı ve noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli okuma, sessiz okuma; 5N1K soruları; metnin konusunu ve ana fikrini belirleme; olayları oluş sırasına koyma; neden-sonuç ilişkisi; metindeki kişilerin duygu ve düşüncelerini anlama; metne farklı başlık ve son önerme; “İyilik Yap İyilik Bul”, “Sürpriz Ağacı”, “Nasreddin Hoca”, “Çocuklar Haklarıyla Var” gibi metinler üzerinden değerler ve haklar.

Hikâye ve masalın unsurları (olay, kişi/karakter, yer, zaman); masallardaki olağanüstü olaylar ve “Bir varmış bir yokmuş” tekerlemesi; giriş-gelişme-sonuç bölümleri; şiirin özellikleri: dize, kıta, uyak (kafiye), ritim ve şiiri duygusuna uygun okuma; İstiklal Marşı’nın kıtalarını noktalama işaretlerine dikkat ederek okuma ve ezberleme; bilgilendirici metinler (gerçek bilgiler, görseller, bilim ve teknoloji: TEKNOFEST, mucitler); metin türlerini ayırt etme.

Kelimelerin anlamını metnin bağlamından tahmin etme; eş anlamlı (anlamdaş) kelimeler (okul-mektep, cevap-yanıt, kırmızı-al); zıt anlamlı (karşıt) kelimeler (büyük-küçük, sıcak-soğuk); cümlede eş ve zıt anlamlı kelime kullanma; deyimler ve anlamları (kulak vermek, göz atmak, el ele vermek, ağzı kulaklarına varmak); yeni öğrenilen kelimeleri konuşma ve yazmada kullanma.

Türk alfabesindeki 29 harf ve alfabe sırası; kelimeleri ilk harfine, ilk harfleri aynıysa ikinci harfine göre alfabetik sıralama; sözlüğün ne işe yaradığı ve sözlükteki kelimelerin alfabetik sıralanışı; sözlükte kelime arama (kılavuz kelimeler), kelimenin birden fazla anlamı; bilinmeyen kelimelerin anlamını bağlamdan tahmin edip sözlükten kontrol etme; kendi resimli sözlüğünü oluşturma.

Büyük harflerin kullanıldığı yerler: cümle başı, kişi adları ve soyadları, hitaplar, ülke-şehir-ilçe-köy adları, dağ-göl-nehir adları, gün ve ay adlarının tarih bildirdiği durumlar, millî ve dinî bayram adları, kurum ve kuruluş adları, kitap ve dergi adları, dizelerin başı; özel adlara gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılması (Ankara’da, Ali’nin); yazım yanlışlarını bulup düzeltme; okunaklı ve düzenli yazma, kenar boşluklarına dikkat etme.

Nokta, soru işareti, ünlem işareti, virgül, iki nokta, kısa çizgi, kesme işareti ve tırnak işaretinin kullanıldığı yerler; noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli okuma; cümlelerde uygun yerlere noktalama işareti koyma; konuşma cümlelerinde iki nokta ve tırnak/kısa çizgi kullanımı; satır sonunda kelimeyi heceden bölme.

Dinleme/izleme öncesi görselden tahmin, dinlerken not alma ve dinleme kuralları; dinlediği metnin konusunu, kişilerini ve olaylarını anlatma; hazırlıklı ve hazırlıksız konuşma, konuşurken beden dili, ses tonu ve göz teması; kendini ve yeteneklerini tanıtma (Yeteneklerimizi Tanıyoruz teması), bir olayı sırasıyla anlatma; yazma: duygu ve düşüncelerini anlatan kısa metin, hikâye tamamlama, davet ve teşekkür notu, e-posta yazma; çocuk hakları üzerine konuşma ve yazma (Haklarımızı Biliyoruz teması).

Okuma öncesi tahmin (başlık, görseller) ve okuma sonrası tahmini metinle karşılaştırma; metnin konusunu belirleme; ana fikri (metnin vermek istediği mesaj) bulma; metne uygun başlık önerme ve başlık-içerik ilişkisi; şiirin konusu, teması ve ana duygusu (sevgi, özlem, coşku, hüzün, merak); metindeki gerçek ve hayalî unsurları ayırt etme; neden-sonuç ilişkileri; metinlerdeki değerler (dürüstlük, adalet, dostluk, vatanseverlik, çalışkanlık).

Hikâye unsurları: kişiler (karakterler), yer, zaman, olay; hikâye haritası oluşturma (kişiler, yer, zaman, sorun, olaylar, çözüm); giriş-gelişme-sonuç bölümleri; olayları oluş sırasına göre sıralama, sıra bildiren kelimeler (önce, sonra, ardından, en sonunda); kişilerin özelliklerini ve duygularını belirleme; hikâyeye farklı son yazma; okuduğu hikâyeyi kendi cümleleriyle anlatma (özetleme); Millî Mücadele kahramanlarının hikâyeleri ve fabllar.

Eş anlamlı (anlamdaş) kelimeler (yürek-kalp, vatan-yurt, cevap-yanıt, ihtiyar-yaşlı) ve zıt anlamlı (karşıt) kelimeler (cesur-korkak, dürüst-yalancı); cümlede eş ve zıt anlamlı kelime kullanma; bilinmeyen kelimenin anlamını bağlamdan (cümleden) tahmin etme ve sözlükten kontrol etme; alfabetik sıralama (ilk, ikinci, üçüncü harfe göre); bir kelimenin farklı anlamları (göz, yüz, dil); yeni öğrenilen kelimelerle kişisel sözlük oluşturma.

Atasözlerinin tanımı ve özellikleri (atalarımızın deneyimlerinden doğan, öğüt veren, kalıplaşmış, kısa sözler); deyimlerin tanımı ve özellikleri (genellikle mecaz anlamlı, kalıplaşmış söz grupları); atasözü ile deyim arasındaki farklar; sık kullanılan atasözleri (Damlaya damlaya göl olur, Ağaç yaşken eğilir, Bugünün işini yarına bırakma, Komşu komşunun külüne muhtaçtır, Birlikten kuvvet doğar) ve deyimler (göz atmak, kulak kabartmak, el uzatmak, burnu havada olmak, ağzı kulaklarına varmak); atasözü ve deyimleri cümlede ve metinde kullanma; millî kültürümüzdeki yeri.

Hece kavramı ve her hecede bir ünlü bulunması; kelimeleri hecelerine ayırma; Türkçe hece yapıları (a, al, kal, alt, kalp); satır sonuna sığmayan kelimeyi heceden bölme ve kısa çizgi kullanma, tek harfli hecelerin satır sonunda ya da başında bırakılmaması; büyük harflerin kullanımı (özel adlar, cümle başı, millî ve dinî bayramlar, kurum adları); “de/da” bağlacının ve “mi” soru ekinin ayrı yazılması; “ki” bağlacının ayrı yazılması.

Nokta (cümle sonu, kısaltmalar, sıra sayıları, saat ve tarih yazımı), virgül (sıralanan kelimeler, hitaplar, evet-hayır sözlerinden sonra), soru işareti, ünlem işareti (duygu, seslenme, uyarı), iki nokta (açıklama, örnek ve konuşma öncesi), kesme işareti (özel adlara gelen ekler, sayılara gelen ekler), tırnak işareti (aktarılan sözler, kitap ve eser adları), kısa çizgi (satır sonu, iki kelime arası “ile”, “-den … -e” anlamı); noktalama işaretlerine dikkat ederek okuma ve yazma.

Yazma süreci (planlama, taslak, düzeltme, son hâl); betimleme: bir varlığı duyu organlarıyla algılanan özellikleriyle (görünüş, ses, koku, tat, dokunma) anlatma; karşılaştırma yazıları (benzerlik ve farklılıklar: tablet ve kitap); neden-sonuç cümleleri kurma; bilgilendirici metin, mektup, e-posta, günlük ve davetiye yazma; çocuk hakları, dijital gizlilik ve kişisel bilgilerin korunması hakkında yazma; yazdıklarını yazım ve noktalama açısından kontrol etme.

Hikâyenin unsurları (olay, kişiler/şahıslar, yer, zaman) ve hikâye haritası; giriş-gelişme-sonuç bölümleri; olayların oluş sırası; metindeki kişilerin özellikleri, duyguları ve davranışlarının sebepleri; konu ve ana fikir; ana fikri destekleyen yardımcı fikirler; metne uygun başlık bulma; metni özetleme; okuduğu hikâyeye farklı son yazma; olayları kendi hayatıyla ilişkilendirme ve metinden çıkarılan değerler.

Masalın özellikleri (olağanüstü olaylar ve varlıklar, belirsiz yer ve zaman, tekerlemeler, iyilerin kazanması); fablın özellikleri (hayvanların ve bitkilerin insan gibi davranması, sonunda verilen ders: kıssadan hisse); hikâye ile masalı ayırt etme; şiirin yapı özellikleri (dize, kıta, uyak, redif) ve şiiri duygusuna uygun okuma; bilgilendirici metnin özellikleri (gerçek bilgiler, başlık ve alt başlıklar, görseller, tablolar); anı ve günlük; metin türünü belirleme ve amacını anlama.

Neden-sonuç ilişkisi (için, -den dolayı, -dığı için, çünkü, bu yüzden, -ınca) ve amaç-sonuç ilişkisi (için, amacıyla, -mek üzere); neden ile amacı ayırt etme; karşılaştırma ifadeleri (daha, en, gibi, kadar, -den … -dir); benzetme; öznel yargılar (kişisel görüş, beğeni, duygu) ve nesnel yargılar (kanıtlanabilir bilgi); gerçek ve hayal ürünü ifadeler; metindeki bilgilerin doğruluğunu sorgulama; görüşlerini gerekçeleriyle ifade etme.

Kelimenin gerçek (temel) anlamı, mecaz anlamı ve terim anlamı; bir kelimenin cümlede farklı anlamlarda kullanılması; eş sesli (sesteş) kelimeler (yüz, gül, çay, yaş); eş anlamlı ve zıt anlamlı kelimeler; kelimeleri bağlamdan tahmin etme; deyimler ve atasözleri, anlamları ve kullanıldıkları durumlar; ikilemeler (yavaş yavaş, er geç); yansıma kelimeler (şırıl şırıl, cıvıl cıvıl); sözlük ve yazım kılavuzu kullanımı.

Büyük harflerin kullanıldığı yerler (cümle başı, özel adlar, unvanlar, kurum-kuruluş adları, belirli tarihler, dize başları); bağlaç olan “de/da”nın ayrı, bulunma eki “-de/-da”nın bitişik yazılması; bağlaç olan “ki”nin ayrı, ek olan “-ki”nin bitişik yazılması; soru eki “mi”nin ayrı yazılması ve kendinden sonraki eklerle birleşmesi (geldin mi, güzel miydi); sayıların yazımı (rakam ve yazıyla, saat ve tarih); kısaltmaların yazımı ve kısaltmalara gelen ekler (TBMM’ye, km’den, vb.); birleşik kelimeler örnekleri.

Noktalama işaretlerinin işlevleri: nokta (cümle sonu, kısaltma, sıra sayısı, saat ve tarih), virgül (sıralı kelimeler, hitap, ara söz), iki nokta (açıklama ve örnekten önce, konuşma cümlesinden önce), tırnak işareti (aktarılan söz, eser adı, vurgulanmak istenen kelime), kısa çizgi (satır sonu, ara, “-den … -e”, ek ve kök ayırma), üç nokta (tamamlanmamış cümle, sayılabilecek örneklerin devamı), kesme işareti (özel adlara ve kısaltmalara gelen ekler), soru ve ünlem işareti; noktalamanın anlama etkisi; konuşma çizgisi ve diyalog yazımı.

Sözcükler arasındaki anlam ilişkileri: eş anlamlı (anlamdaş), zıt anlamlı (karşıt) ve eş sesli (sesteş) sözcükler; bağlamdan anlam çıkarma.

Sözcüklerin gerçek (temel), mecaz ve terim anlamları; çok anlamlılık; bağlama göre anlam belirleme.

Deyim, atasözü ve özdeyişin tanımları ve farkları; anlamlarını bağlamdan çıkarma; metne kattıkları anlam.

Benzetmenin öğeleri; kişileştirme ve konuşturma sanatları; söz sanatlarının anlatıma katkısı.

Metnin konusunu, ana fikrini (ana düşünce) ve yardımcı fikirlerini belirleme; metne uygun başlık bulma; metni özetleme.

Hikâye edici metinlerin unsurları (olay, kişiler, yer, zaman); anlatıcı ve bakış açısı; giriş-gelişme-sonuç; olay sıralaması.

Edebî ve bilgilendirici metin türlerinin özellikleri; masal ile fabl farkı; şiirde dize, kıta ve kafiye; anı ve günlük farkı; mektup ve e-posta.

Tablo ve grafiklerden bilgi çıkarma; afiş, broşür ve infografiklerdeki mesajı bulma; görsel ile metin arasındaki ilişkiyi kurma.

Etkin dinleme kuralları; dinlediğinde/izlediğinde konu, ana fikir, 5N1K ve olay sırası; not alma; dinlediklerini özetleme; dinleme metniyle uygulama.

Büyük harflerin kullanıldığı yerler; nokta, virgül, soru işareti, ünlem işareti, kesme işareti, iki nokta ve kısa çizginin kullanımı.

Sayıların harfle ve rakamla yazımı, sıra ve üleştirme sayıları, tarih ve saat yazımı; bağlaç olan de/da ve ki ile soru eki mi’nin yazımı.

Yazma süreci (planlama, taslak, düzeltme); paragraf yazma; hikâye yazma; mektup, e-posta ve davetiye yazma kuralları.

Sözcüğün yapısı: kök ve ek; isim kökü ve fiil kökü; yapım eklerinin yeni sözcük türetmesi; çekim eklerinin görevleri; basit, türemiş ve birleşik sözcükler.

İsim (ad) türleri: özel-cins, somut-soyut, tekil-çoğul-topluluk; isim tamlamaları; zamir türleri: kişi, işaret, belgisiz, soru, dönüşlülük zamirleri.

Niteleme ve belirtme sıfatları (işaret, sayı, belgisiz, soru); sıfat tamlaması; adlaşmış sıfat; sıfatların metne katkısı.

Edatların (ilgeç) görevleri; bağlaçların cümleleri ve sözcükleri bağlaması; ünlemlerin duygu ve seslenme bildirmesi; metne katkıları.

İkileme türleri, pekiştirmeli sözcükler ve yazımı, yansıma sözcükler, eş sesli sözcükler; anlatıma katkıları.

Benzetme (teşbih), kişileştirme (teşhis), konuşturma (intak) ve abartma (mübalağa) sanatları; söz sanatlarının anlatıma katkısı.

Paragrafın giriş-gelişme-sonuç bölümleri; giriş ve sonuç cümlesi özellikleri; ana düşünce ve yardımcı düşünceler; paragrafa cümle yerleştirme ve paragrafı ikiye bölme.

Öznel ve nesnel yargıları ayırt etme; cümlede anlam (sebep-sonuç, amaç-sonuç, karşılaştırma); geçiş ve bağlantı ifadelerinin metne katkısı.

Öğretici metin türlerinin özellikleri ve farkları: anı, günlük, biyografi, otobiyografi, haber metni ve gezi yazısı.

Dinlediklerinde/izlediklerinde ana fikir, olay sırası ve dinleyicinin tutumu; haber ve belgesel izleme; etkili konuşma ve sunum hazırlama; dinleme metni uygulaması.

Noktalı virgül, üç nokta, yay ayraç, tırnak işareti, konuşma çizgisi ve eğik çizginin kullanım yerleri; yazım kuralları tekrarı.

Bilgilendirici metin yazma; düşünceyi geliştirme yolları (tanımlama, örnekleme, karşılaştırma); haber ve biyografi yazma; kaynak gösterme.

İş, oluş ve durum fiilleri; haber (bildirme) kipleri ve dilek (tasarlama) kipleri; kişi ekleri; kip ve kişi ekleriyle çekimlenmiş fiiller.

Zarf (belirteç) türleri: durum, zaman, yer-yön, miktar, soru zarfları; ek fiilin görevleri: isimleri yüklem yapma ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapma.

Basit fiiller, yapım ekiyle türemiş fiiller; birleşik fiil türleri: yardımcı eylemle kurulan, anlamca kaynaşmış (deyimleşmiş) ve kurallı birleşik fiiller (yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma); yazımı.

Ünlü düşmesi, ünlü daralması, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi), ünsüz türemesi, kaynaştırma; büyük ve küçük ünlü uyumu.

Anlama dayalı anlatım bozuklukları: gereksiz sözcük, anlamca çelişen sözcükler, yanlış anlamda sözcük kullanımı, sözcüğün yanlış yerde kullanılması, mantık hataları.

Açıklayıcı, öyküleyici, betimleyici ve tartışmacı anlatım; tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal veri ve benzetme.

Paragrafın konusu ve ana düşüncesi; yardımcı düşünceler; paragraftan çıkarılabilecek ve çıkarılamayacak yargılar; paragrafta boşluk tamamlama ve anlatım biçimi.

Öğretici metin türleri: makale, deneme, söyleşi, röportaj, haber, gezi yazısı; amaçları, dilleri ve farkları.

Dinlediğinde konuşmacının amacını ve bakış açısını belirleme; dinleme metni uygulaması; tartışma ve münazara kuralları; eleştirel izleme.

Bitişik ve ayrı yazılan birleşik kelimeler; kısaltmaların yazımı ve kısaltmalara gelen ekler; düzeltme işaretinin kullanımı.

Deneme yazma; ikna edici (tartışmacı) metin yazma; düşünceyi geliştirme yollarını yazıda kullanma; dilekçe yazma kuralları.

Fiilimsilerin özellikleri; isim-fiil (-me, -ış, -mek), sıfat-fiil (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş) ve zarf-fiil ekleri; fiilimsiyi çekimli fiilden ayırma.

Yüklem, özne, nesne (belirtili-belirtisiz), dolaylı tümleç, zarf tümleci, edat tümleci; ara söz; öge bulma sırası ve LGS tuzakları.

Yüklemin türüne (isim-fiil), yerine (kurallı-devrik), anlamına (olumlu-olumsuz, soru, ünlem) ve yapısına (basit, birleşik, sıralı, bağlı) göre cümleler.

Özne-yüklem ilişkisine göre etken ve edilgen fiiller; nesne-yüklem ilişkisine göre geçişli ve geçişsiz fiiller; sözde özne; çatı eklerinin işlevi.

Anlama dayalı (gereksiz sözcük, çelişen sözcükler, yanlış anlamda sözcük, mantık hatası) ve yapıya dayalı (özne-yüklem uyumsuzluğu, öge eksikliği, ek eksikliği/yanlışlığı, tamlama yanlışlığı) anlatım bozuklukları.

Gerçek, mecaz, terim, yan anlam; eş, zıt, eş sesli sözcükler; deyim, atasözü, ikileme; sözcükler arası anlam ilişkileri; LGS soru tipleri.

Benzetme, kişileştirme, konuşturma, abartma, karşıtlık (tezat) ve soru sorma (istifham) gibi söz sanatları; LGS tarzı söz sanatı soruları.

Neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul-sonuç, karşılaştırma; öznel-nesnel yargı; örtülü anlam, ön yargı, tahmin, öneri, varsayım, abartma, eleştiri bildiren cümleler.

Paragrafta ana düşünce, yardımcı düşünce, çıkarım; anlam akışını bozan cümle, cümle sıralama, paragrafı ikiye bölme; iki metni karşılaştırma; sözel mantık ve görsel okuma soruları.

Edebî metin türleri (hikâye, roman, masal, fabl, şiir, tiyatro) ve öğretici türler (makale, deneme, söyleşi, fıkra, anı, biyografi); anlatıcı ve bakış açısı; düşünceyi geliştirme yolları.

Dinlediğinde ana fikir, çıkarım ve konuşmacının tutumu; dinleme metni uygulaması; medya okuryazarlığı; hazırlıklı ve hazırlıksız konuşma; empati ve etkili iletişim.

LGS’de sık sorulan yazım kuralları (büyük harf, de/da, ki, mi, sayılar, birleşik kelimeler, kısaltmalar) ve noktalama işaretleri (virgül, noktalı virgül, iki nokta, kesme, tırnak, yay ayraç, üç nokta).

Edebiyatın tanımı ve sanatla ilişkisi; güzel sanatlar içinde edebiyatın yeri; edebiyatın diğer bilimlerle ilişkisi; günlük dil ile edebî dil; kurmaca ve gerçeklik; imge, sembol, çağrışım; açık ve örtük ileti; metin türlerinin sınıflandırılması.

Şiirin tanımı ve özellikleri; nazım birimi (beyit, dörtlük, bent); ölçü (hece ve aruz, serbest); uyak (kafiye) türleri ve redif; ahenk unsurları (aliterasyon, asonans, tekrir); imge ve söz sanatları; şiirde tema, ana duygu ve şairin bakış açısı; şiir inceleme basamakları.

Deneme türünün özellikleri; samimi, öznel ve sohbet havasındaki anlatım; Montaigne’den Türk denemecilerine kısa tarihçe; deneme inceleme; mülakat (görüşme) ve söyleşi farkı; iyi bir mülakat sorusunun özellikleri; mülakat dinleme ve not alma.

Türkçenin söz varlığı (deyim, atasözü, ikileme, terim, yerel söz); gerçek, yan, mecaz ve terim anlam; eş, yakın, zıt ve sesteş sözcükler; somut-soyut; genel-özel; ad aktarması (mecaz-ı mürsel) ve dolaylama; sözcüklerin metindeki anlam katkısı.

Duyguları betimleyen bir metin yazma (yazma öncesi, sırası, sonrası); betimleme türleri ve duyulara seslenme; büyük harflerin kullanımı; “de/da”, “ki”, “mi” ve birleşik sözcüklerin yazımı; sayıların ve kısaltmaların yazımı; nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta ve tırnak işaretinin kullanımı.

Paragrafın yapısı (giriş, gelişme, sonuç); konu, tema, ana düşünce, yardımcı düşünceler; açık ve örtük ileti; yazarın tutumu ve yazma amacı; anlatım biçimleri (açıklama, tartışma, öyküleme, betimleme); düşünceyi geliştirme yolları; paragraf sorularında çözüm stratejileri.

Anı türünün özellikleri; yaşanmış olayların birinci kişi ağzından anlatımı; anı ile hikâye, günlük ve otobiyografi farkları; Türk edebiyatında anı örnekleri; bir hikâyede konu, tema ve ana düşünceyi bulma; karakterin yolculuğunu anlatma (konuşma atölyesi).

Etkin dinleme ve izleme stratejileri; bir şiiri dinlerken ahenk, duygu ve imgeyi fark etme; dinleme metniyle uygulama; dinlediğini özetleme ve değerlendirme; hazırlıklı konuşma (sunum) aşamaları; beden dili, ses tonu ve vurgu; öz değerlendirme.

Hikâyenin tanımı ve romandan farkı; olay örgüsü ve serim-düğüm-çözüm; şahıs kadrosu (kahraman, yardımcı ve düşman karakterler); mekân ve zaman; anlatıcı ve bakış açıları (kahraman, gözlemci, hâkim/ilahi); olay hikâyesi ve durum hikâyesi; Türk hikâyeciliğinden örnekler.

Gezi yazısının özellikleri; gözlem, betimleme ve bilgi; öznel ve nesnel anlatım; Evliya Çelebi’den Tanpınar’a gezi yazısı örnekleri; belgesel izleme; bir belgeselden bilgi görseli (infografik) hazırlama; mekânı anlatan konuşma.

Romanın tanımı ve hikâyeden farkı; olay örgüsü, kişiler, mekân, zaman, anlatıcı ve bakış açısı; anlatım teknikleri (iç monolog, geriye dönüş, diyalog, mektup, günlük); roman türleri; Türk romanının doğuşu; Reşat Nuri Güntekin ve Çalıkuşu romanının incelenmesi.

Eleştiri (tenkit) türü ve nesnel eleştiri ölçütleri; eleştiri ile deneme farkı; Türk edebiyatında eleştirmenler; otobiyografi ve biyografi; Âşık Veysel’in hayatı üzerinden otobiyografik anlatım; öğretici metinlerde anlatım teknikleri, üslup ve düşünceyi geliştirme yolları; otobiyografi yazma atölyesi.

Türkçenin ses sistemi (8 ünlü, 21 ünsüz); ünlülerin sınıflandırılması; büyük ve küçük ünlü uyumu; ünsüz benzeşmesi (sertleşme), ünsüz yumuşaması, ünlü düşmesi, ünlü daralması, ses türemesi, kaynaştırma ünsüzleri, ulama; kuralların istisnaları ve yazıma etkisi.

Kök ve ek; yapım ve çekim ekleri; basit, türemiş ve birleşik sözcükler; isim tamlamaları (belirtili, belirtisiz, zincirleme, takısız); sıfat tamlaması; tamlamaların anlam ve anlatıma katkısı; Türkçenin sondan eklemeli yapısı.

Anonim halk anlatıları; masal tekerlemeleri, fablda kıssadan hisse, destanların oluşumu.

Tiyatronun unsurları, Batı tiyatrosu türleri, geleneksel Türk tiyatrosu.

Türk edebiyatının dönemleri; İslamiyet öncesi sözlü edebiyat ve şölen-sığır-yuğ törenleri; ozan-baksı-kam; koşuk (doğa, aşk, yiğitlik) ve sagu (ağıt); hece ölçüsü, dörtlük, yarım uyak; Kaşgarlı Mahmud ve Divanü Lügati’t-Türk; koşuğun koşma ile, saguyun ağıtla karşılaştırılması; kelime ve kelime grupları.

Halk edebiyatının kolları (anonim, âşık, tekke); türkünün tanımı, bölümleri (bent ve kavuştak), konularına göre türleri; türkünün yapısı, ezgisi ve toplumsal işlevi; mani, koşma, semai, varsağı; önemli âşıklar (Karacaoğlan, Köroğlu, Pir Sultan Abdal, Âşık Veysel); şiir dinletisi hazırlama.

Masalın tanımı ve özellikleri; olağanüstü ögeler, kalıp ifadeler (döşeme, giriş, bitiş), belirsiz zaman ve mekân; masal kişileri (dev, peri, cadı, Keloğlan) ve tipleştirme; masal ile efsane, destan ve halk hikâyesinin karşılaştırılması; masal derlemecileri (Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney, Grimm Kardeşler); masalı film şeridine dönüştürme.

Divan edebiyatının oluşumu ve genel özellikleri; aruz ölçüsü, beyit, mazmun; gazelin yapısı (matla, makta, taç beyit, redif, kafiye), konusu ve türleri (âşıkane, rindane, hikemî); önemli gazel şairleri (Fuzûlî, Bâkî, Nedîm, Şeyh Galip); gazelin halk şiiriyle karşılaştırılması; şiir tahlili adımları.

Şiirde ahenk unsurları (ölçü, uyak, redif, aliterasyon, asonans, ses tekrarı); saf (öz) şiir anlayışı: şiirde anlam yerine ses ve musiki, sembolizmin etkisi; Ahmet Haşim, Yahya Kemal, Ahmet Muhip Dıranas, Necip Fazıl Kısakürek; şiirde imge ve sembol; serbest şiir ile karşılaştırma; öğretici metni şiire dönüştürme.

Söyleşinin (sohbet) tanımı, özellikleri, deneme ve makaleden farkı; Türk edebiyatında söyleşi (Nurullah Ataç, Şevket Rado, Suut Kemal Yetkin); edebî söyleşi ve mülakat (röportaj) ayrımı; öğretici metinlerin işlevi: haber, gezi yazısı ve anı; öğretici metni edebî metne dönüştürme; podcast (sesli blog) hazırlama.

Sözcük türleri: isim (ad), sıfat (ön ad), zamir (adıl), zarf (belirteç), edat (ilgeç), bağlaç, ünlem ve fiil; sıfat ve zamir ayrımı; ek ve sözcük durumundaki zamirler; zarf çeşitleri (zaman, yer-yön, durum, miktar, soru); edat-bağlaç ayrımı (“de”, “ile” ve “ki”); edebî metinlerde sözcük türlerinin işlevi.

Destanın tanımı ve oluşumu (doğuş, yayılma, derleme-yazıya geçirme); doğal ve yapma destanlar; destanların ortak özellikleri ve motifleri (olağanüstü doğum, kurt, ışık, ağaç, 40 sayısı); İslamiyet öncesi ve sonrası Türk destanları; Oğuz Kağan Destanı tahlili; dünya destanları; efsane; Türk destanlarıyla ilgili sunum hazırlama.

Mesnevinin tanımı, yapısı (aa, bb, cc kafiyeli beyitler, bölümler: tevhid, münacat, naat, sebeb-i telif, hatime); konuları; hamse geleneği; önemli mesneviler (Kutadgu Bilig, Mesnevî-i Şerif, Leyla vü Mecnun, Hüsn ü Aşk, Hayriye, Harnâme); Şeyhî’nin Harnâme’si: fabl özellikleri ve hiciv.

Fablın tanımı, özellikleri ve yapısı; kişileştirme ve hayvanların temsil ettiği tipler; fablın ders verici yönü ve kıssadan hisse; dünya ve Türk edebiyatında fabl (Ezop, Beydeba – Kelile ve Dimne, La Fontaine, Mevlânâ, Şeyhî, Şinasi, Orhan Veli’nin La Fontaine çevirileri); “Aslan ve Av Hayvanları” tahlili; fabl yazma.

Destandan halk hikâyesine geçiş; Dede Korkut Kitabı’nın yapısı (mukaddime ve 12 hikâye), nüshaları (Dresden ve Vatikan; Türkmen nüshası), dil ve anlatım özellikleri (soylama, dualar), kişileri (Bayındır Han, Salur Kazan, Deli Dumrul) ve Oğuz toplum yapısı; “Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy” tahlili; halk hikâyesi türleri (aşk ve kahramanlık); hikâyeyi canlandırma.

Tanzimat Fermanı ve Batılılaşma; Tanzimat edebiyatının birinci ve ikinci kuşağı; Tanzimat şiirinin özellikleri (hürriyet, vatan, adalet; eski biçimlere yeni içerik); Namık Kemal ve Hürriyet Kasidesi tahlili; Şinasi, Ziya Paşa; ilk gazete, ilk tiyatro, ilk roman; Servetifünun ve Fecriâti’ye kısa bakış.

Millî Edebiyat akımının doğuşu (1911, Genç Kalemler, “Yeni Lisan” makalesi); dil, konu ve nazım anlayışı (sade dil, hece ölçüsü, Anadolu ve millî konular); hikâyenin yapı unsurları (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı ve bakış açısı); Ömer Seyfettin ve “Kaç Yerinden” tahlili; Refik Halit Karay; hikâyeyi şiire dönüştürme.

Fiilin tanımı ve anlamına göre türleri (iş, oluş, durum); fiil kipleri: haber kipleri (görülen geçmiş, öğrenilen geçmiş, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman) ve dilek kipleri (istek, şart, gereklilik, emir); şahıs ekleri; basit, birleşik ve türemiş çekimler (hikâye, rivayet, şart birleşik zamanları); ek fiil ve görevleri; kip kayması; edebî metinlerde fiillerin anlama katkısı.

Yüklem, özne, nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümleci.

İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil ekleri ve kullanımları.

Geleneksel Türk tiyatrosunun özellikleri (doğaçlama, yazılı metne dayanmama, güldürü, tip yaratma, kalıp söz); Karagöz (gölge oyunu): perde, tasvirler, bölümleri (mukaddime, muhavere, fasıl, bitiş), tipleri ve dil özellikleri; orta oyunu ve kişileri (Kavuklu-Pişekâr); meddah ve kullandığı araçlar (mendil, sopa); köy seyirlik oyunları; Karagöz’ün UNESCO listesine alınması; sözlü iletişim engellerini konu alan drama.

Mektubun tanımı, bölümleri ve türleri (özel, resmî, edebî, açık mektup); mektup ile anı ve günlük farkı; dilekçenin yapısı ve yazım kuralları, resmî yazışma dili; e-posta yazma (konu satırı, hitap, kısa ve açık metin, ek, imza, görgü kuralları); değişen iletişim araçlarının hayatımızdaki yeri (mektuptan anlık mesajlaşmaya), dijital iletişimde dil kullanımı ve mahremiyet.

Hikâyenin yapı unsurları (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı ve bakış açısı) ve Cumhuriyet döneminde hikâye; Türk dünyası edebiyatından hikâye örneği (Cengiz Aytmatov); hikâyede kültürel unsurlar (gelenek, aile, değerler); anının özellikleri ve kültürel bellek; şehir anıları (eski İstanbul hayatı); anı ile hikâye, otobiyografi ve günlüğün karşılaştırılması; Türk kültürünün özelliklerini yansıtan konuşma.

Türk dilinin ve yazısının ilk kalıcı belgeleri: Göktürk (Orhun) yazıtları (Tonyukuk, Kül Tigin, Bilge Kağan), yazıldıkları dönem ve dikilme amacı; yazıtların dili, Göktürk alfabesi, okunması (Thomsen, Radloff) ve içerikleri (devlet anlayışı, millet sevgisi, öğüt); yazıtlardan seçme bölümler (günümüz Türkçesiyle); Kaşgarlı Mahmud ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün yazılış amacı, içeriği ve önemi (sözlük, savlar, koşuklar, Türk dünyası haritası).

Âşıklık geleneğinin özellikleri: usta-çırak ilişkisi, mahlas, bade içme motifi, saz, doğaçlama; âşık edebiyatı nazım şekilleri (koşma, semai, varsağı, destan) ve ayak; âşık atışması (karşılaşma) ve kuralları; muamma, taşlama, güzelleme; çağdaş âşıklar (Âşık Veysel, Murat Çobanoğlu, Şeref Taşlıova); âşıklık geleneğinin UNESCO listesinde yer alması; çevrim içi müze gezisi ile ilgili izlenim yazısı.

Romanın tanımı ve hikâyeden farkı; yapı unsurları (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı-bakış açısı, tema); anlatım teknikleri (bilinç akışı, iç konuşma, geriye dönüş, mektup, günlük); roman türleri (tarihî, psikolojik, sosyal, macera, bilim kurgu); Cumhuriyet dönemi Türk romanının akımları ve temsilcileri; Ahmet Hamdi Tanpınar ve Huzur (kişiler, zaman ve mekân olarak İstanbul, musiki, aşk ve medeniyet buhranı); roman kişisiyle hayalî mülakat.

Biyografinin tanımı, özellikleri ve kaynakları; biyografi ile otobiyografi, anı ve tezkire karşılaştırması; Mehmet Akif Ersoy’un hayatı, eserleri ve İstiklal Marşı; divan edebiyatında biyografi: şuara tezkireleri (Ali Şir Nevaî, Sehî Bey, Latîfî, Âşık Çelebi) ve tezkirelerde şair hayatlarının anlatımı; mülakat; radyo tiyatrosu: ses, efekt, müzik ve anlatıcı; dinlenen bir diyaloğu başka bir türe dönüştürme.

Tiyatronun unsurları (yazılı metin, oyuncu, sahne, seyirci) ve tiyatro metninin yapısı (perde, sahne, diyalog, monolog, yan konuşma, sahne yönergesi, dekor, kostüm, ışık); tiyatro türleri (trajedi, komedi, dram, epik tiyatro, absürt); Batı etkisinde Türk tiyatrosunun gelişimi (Şinasi, Namık Kemal, Cumhuriyet dönemi: Haldun Taner, Turgut Özakman, Necip Fazıl); tarihî kişilikleri sahneye taşıyan oyunlar (Mimar Sinan örneği); tiyatro metnini canlandırma.

Küçürek (minimal) hikâyenin tanımı ve özellikleri (çok kısa, yoğun, açık uçlu, çarpıcı son, imgesel anlatım), Ferit Edgü ve küçürek hikâye; küçürek hikâye ile klasik hikâyenin karşılaştırılması; belgeselin tanımı, türleri ve özellikleri (gerçeklik, araştırma, dış ses, röportaj, arşiv görüntüsü); Anadolu insanını anlatan belgesellerde değerler (fedakârlık, dayanışma); belgesel için özgün afiş hazırlama (başlık, görsel, slogan, renk, hiyerarşi).

Benzetme, kişileştirme, abartma, konuşturma ve tezat.

Açıklama, tartışma, betimleme, öyküleme; tanımlama, örnekleme, karşılaştırma.

Edebiyat ile düşünce akımları ve felsefe arasındaki ilişki (pozitivizm, Bergsonculuk, varoluşçuluk ve edebiyata yansımaları); edebiyat ile psikoloji ve psikiyatri arasındaki ilişki (karakter çözümlemesi, bilinç akışı, psikanaliz; Peyami Safa ve Dokuzuncu Hariciye Koğuşu); dilin tarihî süreç içindeki değişimini etkileyen sebepler; dil-millet bağlantısı; ilk örneklerden günümüze Türkçenin önemli sözlükleri (Dîvânu Lugâti’t-Türk, Codex Cumanicus, Lehçe-i Osmânî, Kâmûs-ı Türkî, Türkçe Sözlük) ve Kâşgarlı Mahmud.

1960 sonrası Türk hikâyesinin genel özellikleri ve eğilimleri: toplumcu gerçekçi hikâye (köy, göç, kentleşme, işçi; Bekir Yıldız, Fakir Baykurt, Sevgi Soysal), bireyin iç dünyasını ve modernist anlatımı öne çıkaran hikâye (Tomris Uyar, Nezihe Meriç, Füruzan, Adalet Ağaoğlu, Bilge Karasu, Leyla Erbil), millî ve manevi değerleri işleyen hikâye (Mustafa Kutlu, Rasim Özdenören, Sevinç Çokum); kadın yazarların yükselişi; 1980 sonrası hikâye; küçürek (minimal) hikâyenin özellikleri, Türk edebiyatındaki temsilcileri ve yazma teknikleri; hikâyede anlatıcı, bakış açısı ve zaman.

1923-1960 arası Türk şiirinde başlıca anlayışlar: millî edebiyat zevkini ve anlayışını sürdüren şiir (hece ölçüsü, Anadolu ve millî duyarlık; Faruk Nafiz Çamlıbel, Kemalettin Kamu, Ahmet Kutsi Tecer, Arif Nihat Asya); saf (öz) şiir anlayışı (musiki, imge, zaman, ölüm ve çocukluk; Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı, Ziya Osman Saba; Necip Fazıl’ın “Ses” gibi şiirleri); toplumcu eğilimleri yansıtan şiir (Nâzım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Ahmed Arif); Garip akımı (Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet Anday) ve şiirde şairaneye karşı çıkış; şiir çözümlemesi (ahenk, imge, tema).

İkinci Yeni şiiri: ortaya çıkışı (Garip’e tepki), özellikleri (anlam kapalılığı, imge, soyutlama, sözdizimi denemeleri, bireyin yalnızlığı) ve temsilcileri (Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk, Ece Ayhan, Sezai Karakoç); dinî değerleri, geleneğe duyarlığı ve metafizik anlayışı öne çıkaran modern şiir (Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Nuri Pakdil, Akif İnan); 1960 sonrası toplumcu şiir (Ataol Behramoğlu, Süreyya Berfe, Refik Durbaş); 1980 sonrası Türk şiirinin çoğulcu yapısı (Haydar Ergülen, Tuğrul Tanyol, Ahmet Erhan, Adnan Yücel); Cumhuriyet sonrası halk şiiri ve âşıklık geleneği (Âşık Veysel, Abdurrahim Karakoç, Murat Çobanoğlu, Neşet Ertaş).

Cumhuriyet dönemi Türk romanının gelişimi: 1923-1950 arasında millî mücadeleyi ve toplumsal değişmeyi işleyen roman, toplumcu gerçekçi roman ve bireyin iç dünyasını, geçmişi ve hatırayı öne çıkaran roman (Abdülhak Şinasi Hisar – Çamlıca’daki Eniştemiz, Tanpınar – Huzur, Peyami Safa); 1950-1980 arasında köy romanı ve toplumsal gerçekçilik (Yaşar Kemal – Yer Demir Gök Bakır, Orhan Kemal, Fakir Baykurt), modernist roman (Yusuf Atılgan, Oğuz Atay, Adalet Ağaoğlu – Fikrimin İnce Gülü), millî-tarihî roman (Tarık Buğra, Kemal Tahir); 1980 sonrası postmodern ve deneysel roman (Bilge Karasu – Kılavuz, Orhan Pamuk, Latife Tekin, Hasan Ali Toptaş); roman çözümlemesi (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı).

Türk dünyası edebiyatında roman: Cengiz Dağcı ve Kırım Türklerinin trajedisini anlatan romanları (Korkunç Yıllar, Üşüyen Sokak), Cengiz Aytmatov ve Kırgız edebiyatı (Cemile, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel – mankurtlaşma); ortak kültür, ortak hafıza ve sürgün temaları; dünya edebiyatında roman ve edebî akımlar (realizm, natüralizm, modernizm, büyülü gerçekçilik), dünya edebiyatından önemli romancılar; John Steinbeck ve Gazap Üzümleri (Büyük Buhran, Joad ailesinin göçü, toplumsal gerçekçilik); roman karşılaştırma.

1950 sonrası Türk tiyatrosunun genel özellikleri (konu ve biçim çeşitliliği, ödenekli ve özel tiyatroların yaygınlaşması, Batı tiyatrosu akımlarının ve geleneksel Türk tiyatrosunun etkisi); tarihî tiyatro (Turan Oflazoğlu – Fatih, IV. Murat; Orhan Asena), geleneksel tiyatrodan yararlanan ve epik tiyatro anlayışı (Haldun Taner – Keşanlı Ali Destanı, Ayışığında Şamata), mitolojik ve evrensel konulu tiyatro (Güngör Dilmen), toplumsal ve köy konulu tiyatro (Necati Cumalı, Cahit Atay, Recep Bilginer), mizah ve eleştiri (Aziz Nesin, Sermet Çağan); tiyatro metni çözümlemesi (çatışma, karakter, sahne düzeni, yan metin).

Denemenin tanımı ve özellikleri (yazarın bir konudaki kişisel görüşlerini kesin hükümlere bağlamadan, samimi ve sohbet havasında anlatması; kanıtlama zorunluluğunun olmaması), deneme ile makale, sohbet ve fıkra (köşe yazısı) arasındaki farklar; dünya edebiyatında deneme: Montaigne (Denemeler, 1580) ve Francis Bacon (Denemeler, 1597; “Sağlığın Korunması Üstüne”); Cumhuriyet döneminde deneme (1923-1960: Nurullah Ataç – “Samimilik”, Sabahattin Eyüboğlu, Suut Kemal Yetkin – “Bir Edebiyat Müzesi”, Ahmet Hamdi Tanpınar – Beş Şehir); 1960 sonrası deneme (Nermi Uygur – “Gönül Yüceliği”, Cemil Meriç, Salâh Birsel, Mehmet Kaplan, Beşir Ayvazoğlu); deneme yazma.

Söylevin tanımı, amacı, türleri (siyasi, askerî, hukuki, dinî, akademik ve sosyal söylevler) ve özellikleri (hitap, coşku, kanıt, tekrar, ünlem ve soru cümleleri, etkili giriş ve güçlü sonuç); söylev ile konferans, panel ve hutbe arasındaki farklar; İslamiyet’in kabulünden önceki Türk edebiyatında söylev (Kül Tigin Yazıtı’nda Bilge Kağan’ın seslenişi); İslamiyet etkisinde gelişen Türk edebiyatında söylev (I. Murad’ın Kosova Meydan Muharebesi’ndeki konuşması); Cumhuriyet döneminde söylev: Atatürk’ün Nutuk’u (1927) ve Gençliğe Hitabe, Onuncu Yıl Nutku; Hamdullah Suphi Tanrıöver ve “San’at ve İstikbalimiz”; etkili konuşma ve söylev hazırlama.