11. Sınıf konu anlatımları

İki nicel değişkenli verilerin toplanması ve tabloyla gösterimi; saçılım (serpme) grafiği; ilişkinin yönü (pozitif, negatif, ilişki yok), biçimi (doğrusal, doğrusal olmayan) ve gücü; aykırı değerler; eğilim doğrusu ve tahmin (iç-dış değer); ilişki ve nedensellik farkı; başkalarının oluşturduğu iki değişkenli verileri ve grafikleri eleştirel inceleme (örneklem, kaynak, yanıltıcı grafikler).

Dörtgenin elemanları, iç ve dış açılar toplamı, köşegenler; dışbükey ve içbükey dörtgen; özel dörtgenler: yamuk (ikizkenar, dik), paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen, kare, deltoid ve kenar, açı, köşegen özellikleri; özel dörtgenler arasındaki kapsama ilişkileri (hiyerarşi); alan formülleri ve ispat fikirleri.

Çokgenlerin kenar sayısına göre adlandırılması; dışbükey ve içbükey çokgen; düzgün ve düzgün olmayan çokgen; iç açılar toplamı (n − 2)·180°, dış açılar toplamı 360°; düzgün çokgende bir iç ve bir dış açı; köşegen sayısı n(n − 3)/2; düzgün altıgenin alanı; çokgenlerle düzlemi kaplama (parke), bal peteği ve mimari problemleri.

Yönlü açı, derece ve radyan (π rad = 180°), esas ölçü; birim çember ve trigonometrik fonksiyonların tanımı (cos x apsis, sin x ordinat, tan x, cot x); dik üçgende trigonometrik oranlarla bağlantı; özel açıların değerleri; bölgelere göre işaretler; sin²x + cos²x = 1 ve diğer temel özdeşlikler; tanım ve görüntü kümeleri.

sin x, cos x ve tan x fonksiyonlarının grafikleri; periyot, genlik, en büyük-en küçük değer, artanlık-azalanlık, simetri; y = a·sin(bx) + c biçimindeki fonksiyonlarda genlik, periyot ve kayma; temel trigonometrik denklemler (sin x = a, cos x = a, tan x = a) ve genel çözümleri; dönme dolap, gel-git ve ses dalgası gibi periyodik olay problemleri.

Üstel fonksiyon f(x) = aˣ (a > 0, a ≠ 1) ve grafikleri; a > 1 için artan, 0 < a < 1 için azalan; (0, 1) noktası, y = 0 yatay asimptotu, tanım ve görüntü kümesi; üstel büyüme ve azalma modelleri (nüfus, bakteri, bileşik faiz, radyoaktif bozunma, yarılanma ömrü); e sayısı; üstel fonksiyonun bire bir ve örten oluşu, ters fonksiyonu olarak logaritma: y = aˣ ⇔ x = logₐ y.

Logaritma fonksiyonu f(x) = logₐ x: tanım kümesi (0, ∞), (1, 0) noktası, x = 0 dikey asimptotu, artanlık-azalanlık; logaritmanın özellikleri (çarpım, bölüm, üs kuralları, taban değiştirme, a^(logₐ x) = x); üstel ve logaritmik denklemler; üstel ve logaritmik eşitsizlikler (taban 0 ile 1 arasında yön değişir); uygulamalar: pH, deprem büyüklüğü, ses şiddeti (dB), bileşik faizde süre.

Fonksiyonlarda toplama, çıkarma, çarpma ve bölme; ortak tanım kümesi ve bölmede payda ≠ 0 koşulu; tablo ve grafikle işlemler; bileşke fonksiyon (f∘g)(x) = f(g(x)), tanım kümesi; bileşkenin değişme özelliğinin olmaması, birleşme özelliği; birim fonksiyon ve ters fonksiyonla bileşke; günlük hayat problemleri (gelir-maliyet-kâr, birim dönüşümleri, indirim ve vergi zinciri).

ax² + bx + c ifadesinin işareti, işaret tablosu, eşitsizlik sistemleri.

P(A|B), bağımsız ve bağımlı olaylar, çarpma kuralı, ağaç diyagramı.

Genel terim, ortak fark/oran ve ilk n terim toplamı.

Çember ve daire; merkez, yarıçap, çap, kiriş, kesen, teğet, yay; kirişin özellikleri (merkezden kirişe inen dikme kirişi ortalar, eşit kirişlerin merkeze uzaklığı eşittir); teğetin özellikleri (teğet değme noktasındaki yarıçapa diktir, dış noktadan çizilen teğet parçaları eşittir); çember ile doğrunun ve iki çemberin birbirine göre durumları.

Merkez açı, çevre açı, teğet-kiriş açı, iç açı ve dış açı; yay ölçüsü ile açı ilişkileri (çevre açı gördüğü yayın yarısı; çapı gören çevre açı 90°; aynı yayı gören çevre açılar eşit); kirişler dörtgeninde karşılıklı açıların toplamı 180°; kuvvet teoremleri: kesişen kirişler (a·b = c·d), dış noktadan kesen ve teğet (PT² = PA·PB).

Çemberin uzunluğu (2πr) ve π sayısı; dairenin alanı (πr²); yay uzunluğu (2πr · α/360); daire diliminin alanı (πr² · α/360) ve dilim alanının yay uzunluğuyla bağlantısı (l·r/2); daire parçası; daire halkası alanı π(R² − r²); günlük hayat problemleri (pizza, sulama sistemi, koşu pisti).

Koordinat düzleminde iki nokta arası uzaklık; orta nokta ve bir doğru parçasını belli oranda bölen nokta; eğim ve eğim açısı; doğru denklemleri (eğim-nokta, iki nokta, y = mx + n, ax + by + c = 0); eksenlere paralel doğrular; iki doğrunun paralellik (m₁ = m₂) ve diklik (m₁·m₂ = −1) koşulları; noktanın doğruya uzaklığı; iki doğrunun kesişim noktası.

Dönüşüm kavramı ve eş (izometrik) dönüşümler; koordinat düzleminde öteleme (x + a, y + b); eksenlere, orijine ve y = x, y = −x doğrularına göre yansıma; orijin etrafında 90°, 180°, 270° dönme; dönüşümlerin art arda uygulanması (bileşke); simetri ve dönme simetrisi; sanatta ve mimaride dönüşümler (Selçuklu desenleri, Escher).

Serbest düşme: hava direncinin ihmal edildiği düşüş, yer çekimi ivmesi g ≈ 9,8 m/s² (≈ 10 m/s²); v = g·t, h = ½·g·t², v² = 2·g·h; düşme hareketinin grafikleri; iki boyutta hareketin bileşenlere ayrılması; yatay atış (yatayda sabit hız, düşeyde serbest düşme), eğik atış (en yüksek nokta, uçuş süresi, menzil, 45° en büyük menzil); hareketin bağımsızlığı ilkesi.

Kuvvet ve bileşke kuvvet; Newton’ın 1. yasası (eylemsizlik), 2. yasası (F = m·a) ve 3. yasası (etki-tepki); kütle ve ağırlık farkı (G = m·g); serbest cisim diyagramı çizme adımları; ağırlık, normal kuvvet, gerilme, uygulanan kuvvet; yatay düzlemde, ipli sistemlerde ve asansörde hareket problemleri; eğik düzlemde ağırlığın bileşenleri.

Sürtünme kuvvetinin tanımı; statik (durgun) ve kinetik sürtünme; sürtünme katsayısı (μ) ve f = μ·N; sürtünmenin bağlı olduğu değişkenler (yüzeylerin cinsi ve normal kuvvet; temas alanından bağımsızlık); sürtünmenin yararları ve zararları; sürtünmeli yüzeyde hareket problemleri; akışkan direnci ve limit (terminal) hız: paraşüt, yağmur damlası.

Çembersel harekette yörünge, çizgisel hız ve yönünün sürekli değişmesi; periyot (T) ve frekans (f); açısal hız (ω = 2π/T) ve çizgisel hız (v = ω·r = 2πr/T); merkezcil ivme (a = v²/r) ve merkezcil kuvvet (F = m·v²/r); merkezcil kuvveti sağlayan kuvvetler (ip gerilmesi, sürtünme, kütle çekimi); virajlarda güvenli hız, çamaşır makinesi, dönme dolap, uydular.

Elektrik yükü ve yükün korunumu, temel yük (1,6·10⁻¹⁹ C); Coulomb yasası (F = k·q₁·q₂/d²) ve kuvvetin uzaklığın karesiyle ters orantısı; elektriksel alan (E = F/q = k·q/d²), alan çizgileri ve düzgün elektrik alanı; yüklü cismin elektrik alanındaki hareketi; iletkenlerde yük dağılımı ve Faraday kafesi; yıldırımdan korunma, uçak ve araba içinde güvenlik, elektromanyetik kalkanlama.

Mıknatıslar ve manyetik alan çizgileri; Dünya’nın manyetik alanı ve pusula; akım geçen düz telin manyetik alanı (sağ el kuralı, B = 2k·I/d); akım makarasının (bobin) manyetik alanı; elektromıknatıslar ve kullanım alanları (hurda vinci, zil, röle, MR, manyetik trenler); manyetik alanda akım geçen tele etki eden kuvvet (F = B·I·L·sin θ); dikdörtgen tel çerçeveye etki eden kuvvetler ve elektrik motoru.

Manyetik akı (Φ = B·A·cos θ, weber); Faraday’ın indüksiyon yasası (ε = −N·ΔΦ/Δt) ve akı değişiminin yolları; Lenz yasası (indüksiyon akımı kendisini oluşturan değişime karşı koyar); jeneratörler ve alternatif akım (AC), frekans ve etkin değer, şebeke gerilimi 230 V – 50 Hz; doğru ve alternatif akım karşılaştırması; transformatörün yapısı ve çalışması (Vₛ/Vₚ = Nₛ/Nₚ), yükseltici ve alçaltıcı transformatörler, enerji iletiminde yüksek gerilim; indüksiyon ocağı, kablosuz şarj.

Işık şiddeti (candela), ışık akısı (lümen) ve aydınlanma şiddeti (lüks); aydınlanmanın uzaklığın karesiyle ters orantısı ve geliş açısına bağlılığı (E = I·cos θ / d²); farklı ortamlar için önerilen aydınlanma, enerji verimli aydınlatma; yansıma kanunları; düzlem aynada görüntünün özellikleri; açılı aynalarda görüntü sayısı; boy aynasının yüksekliği; ayna döndürülünce yansıyan ışının dönmesi.

Küresel ayna çeşitleri (çukur/yakınsak, tümsek/ıraksak) ve elemanları (merkez M, odak F, asal eksen, f = r/2); özel ışınlar; çukur aynada cismin konumuna göre görüntü özellikleri (gerçek-sanal, düz-ters, büyük-küçük); tümsek aynada görüntü (her zaman düz, küçük, sanal); ayna denklemi (1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ) ve büyütme; kullanım alanları (far, güneş ocağı, teleskop; dikiz, kavşak ve market aynaları).

Işığın kırılması ve nedeni (ortam değiştirince hızın değişmesi); kırılma indisi n = c/v; Snell yasası (n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂); az yoğundan çok yoğuna geçişte normale yaklaşma; sınır açısı ve tam yansıma; görünür derinlik (havuzların sığ görünmesi, h′ = h/n); fiber optik kablolar ve tıp-iletişimde kullanımı; prizmalar: renklerine ayrılma (dispersiyon), gökkuşağı, tam yansımalı prizmalar.

İnce kenarlı (yakınsak) ve kalın kenarlı (ıraksak) mercekler; odak noktası ve odak uzaklığı; özel ışınlar; ince kenarlı mercekte cismin konumuna göre görüntü; kalın kenarlı mercekte görüntü (daima düz, küçük, sanal); mercek denklemi (1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ) ve büyütme; kırıcılık (diyoptri, D = 1/f); göz ve görme kusurları (miyopi, hipermetropi, astigmatizm); büyüteç, fotoğraf makinesi, projeksiyon, mikroskop ve teleskop.

Vektörlerin bileşenleri, bağıl hız, akıntılı suda hareket.

Momentum, itme-momentum ilişkisi, momentumun korunumu, çarpışmalar.

Torkun tanımı, dönme dengesi şartları, ağırlık merkezi ve kütle merkezi.

İş, kinetik ve potansiyel enerji, enerjinin korunumu.

Sistem ve ortam; ekzotermik ve endotermik tepkimeler; entalpi ve tepkime entalpisi (ΔH = H_ürünler − H_tepkenler); potansiyel enerji diyagramları; maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeli (yakıtların ısı değerleri, besinlerin enerjisi); bağ enerjileriyle tepkime entalpisinin hesaplanması; standart oluşum entalpisi ve standart tepkime entalpisi; Hess yasası.

Tepkimenin gerçekleşmesi için gerekli şartlar: çarpışma teorisi, etkin çarpışma (yeterli enerji ve uygun yönelim), aktivasyon enerjisi ve aktifleşmiş kompleks; ortalama tepkime hızının derişim değişimiyle hesaplanması; hıza etki eden faktörler (madde cinsi, fiziksel hâl, derişim, sıcaklık, katalizör, temas yüzeyi); hız denklemi ve tepkime derecesi; çok basamaklı tepkimelerde hız belirleyen basamak ve ara ürün.

Tersinir tepkimeler ve dinamik denge; fiziksel ve kimyasal değişimlerde denge; dengeye gelme sürecinde ileri ve geri tepkime hızları; denge sabiti ifadesinin yazılması (Kc, Kp; katı ve saf sıvıların yazılmaması), denge sabitinin anlamı; tepkime oranı (Q) ile dengenin yönünü tahmin etme; Le Chatelier ilkesi: derişim, hacim-basınç, sıcaklık ve katalizörün dengeye etkisi; Haber-Bosch amonyak üretimi.

Saf suyun otoiyonizasyonu ve suyun iyonlaşma sabiti (Ksu = 1·10⁻¹⁴, 25 °C); pH ve pOH (pH + pOH = 14); asit-baz teorileri (Arrhenius, Brønsted-Lowry ve eşlenik asit-baz çiftleri, Lewis); ametal oksitlerin asidik, metal oksitlerin bazik özelliği; kuvvetli ve zayıf asitler-bazlar, asitlik ve bazlık sabitleri (Ka, Kb); kuvvetli ve zayıf asit-baz çözeltilerinde pH hesabı.

Kuvvetli asit ile kuvvetli baz arasındaki nötralleşme tepkimeleri (H⁺ + OH⁻ → H₂O) ve tuz oluşumu; tam nötralleşme hesabı (n_H⁺ = n_OH⁻); kuvvetli asit-kuvvetli baz titrasyonu: büret, standart çözelti, indikatör, eşdeğerlik ve dönüm noktası; titrasyon eğrisinin yorumu; asidik ve bazik ürünlerin seçiminde dikkat edilecekler: antiasitler ve mide sağlığı, kişisel bakım ürünlerinin pH’ı, temizlik ürünlerinin güvenli kullanımı, toprak pH’ı.

Suda az çözünen iyonik katıların doymuş çözeltilerinde çözünme-çökelme dengesi; çözünürlük çarpımı sabiti (Kçç) ifadesinin yazılması; molar çözünürlük ile Kçç arasındaki ilişki (AB: Kçç = s², AB₂: Kçç = 4s³); iyon çarpımı (Q) ile çökelme tahmini; çözünürlüğe etki eden faktörler: ortak iyon etkisi, sıcaklık, pH; günlük hayatta çözünürlük dengesi (böbrek taşı, mağara oluşumları, diş minesi ve florür, kireç tabakası).

Sürdürülebilir kimya; hidrojen enerjisi ve renkleri (gri, mavi, yeşil hidrojen), suyun yenilenebilir elektrikle elektrolizi, yakıt hücreleri; nanoteknolojinin tanımı (1–100 nm), nano ölçekte maddenin farklı özellikleri; nanoteknolojik ürünlerin faydaları (nanogümüş, TiO₂ ve ZnO güneş kremleri, kendi kendini temizleyen yüzeyler, grafen, ilaç taşıma) ve olası zararları; mikroplastik (< 5 mm) ve nanoplastiklerin oluşumu, kaynakları, canlılara ve çevreye etkileri, azaltma yolları.

Basınç, hacim, sıcaklık; Boyle, Charles, Gay-Lussac ve ideal gaz denklemi.

Çözünme, kütlece yüzde, molarite ve koligatif özellikler.

Bohr modelinin sınırlılıkları, kuantum sayıları, orbitaller (s, p, d, f), elektron dizilimi kuralları.

Farklı canlıların (bakteri, bir hücreli, bitki, hayvan) uyaranlara karşı tepki mekanizmaları; bitkisel hormonlar (oksin, giberellin, sitokinin, absisik asit, etilen) ve etkileri; tropizma (yönelme): fototropizma, gravitropizma, hidrotropizma, tigmotropizma, kemotropizma; nasti (yönden bağımsız hareketler): fotonasti, termonasti, sismonasti (küstüm otu); oksinin ışığa yönelmedeki rolü (Darwin ve Went deneyleri); tarımda bitki hormonlarının kullanımı.

Uyaran ve uyartı kavramları; reseptör türleri (mekanoreseptör, kemoreseptör, termoreseptör, fotoreseptör, ağrı reseptörü); nöronun yapısı (dendrit, hücre gövdesi, akson, miyelin kılıf, akson uçları), nöron çeşitleri ve sinaps; impulsun oluşumu ve iletimi (dinlenme ve aksiyon potansiyeli) temel düzeyde; duyu organları: göz, kulak (işitme ve denge), burun, dil, deri; duyu organlarının sağlığı.

Hayvanlarda sinir sistemi farklılıkları (sinir ağı, merkezileşme, ganglionlar, beyin ve omurilik); insanda merkezî sinir sistemi (beyin: ön beyin, orta beyin, arka beyin; omurilik) ve çevresel sinir sistemi (somatik ve otonom: sempatik-parasempatik); beyin loblarının görevleri; refleks ve refleks yayı; sinir sistemi sağlığı (uyku, bağımlılık, kafa travması, kask kullanımı).

İskeletin görevleri; kemik dokunun yapısı (sıkı ve süngerimsi kemik, kemik iliği, kemik zarı) ve kemik çeşitleri; eklem çeşitleri (oynamaz, yarı oynar, oynar); kas çeşitleri (iskelet, düz, kalp kası); kemik ve kasların birlikte çalışması (antagonist kaslar, kaldıraç); iskelet kasının yapısı (kas lifi, miyofibril, sarkomer, aktin-miyozin) ve kayan iplikler modeli; kasılmanın sinirsel kontrolü, ATP ve kalsiyumun rolü; destek ve hareket sistemi sağlığı.

Vücudun savunma hatları: doğal (doğuştan, özgül olmayan) bağışıklık: deri ve mukoza, fagositoz, iltihap (yangı) tepkisi, ateş; kazanılmış (özgül) bağışıklık: B ve T lenfositleri, antijen ve antikor, hafıza hücreleri; birincil ve ikincil bağışıklık yanıtı; aktif ve pasif bağışıklık, aşılar ve serum; alerji ve alerjik tepkiler (alerjen, histamin, anafilaktik şok ve ilk yardım); bağışıklık sisteminin sağlığı.

Homeostazinin tanımı ve canlılar için önemi; iç ortamın sabit tutulan değişkenleri (vücut sıcaklığı, kan şekeri, su-tuz dengesi, pH, kan basıncı, O₂-CO₂); farklı canlı türlerinde homeostatik yapı ve sistemler (bir hücrelilerde kontraktil koful, bitkilerde stoma, sıcakkanlı ve soğukkanlı hayvanlar, kış uykusu, deve ve kutup hayvanlarının uyumları); homeostatik süreçlerin bileşenleri (uyaran, reseptör, kontrol merkezi, efektör, yanıt); pozitif ve negatif geri bildirim.

Sinir sistemi ve endokrin sistemin homeostazideki ortak görevi ve farkları; hormonun tanımı ve hedef hücre; iç salgı bezleri ve hormonları: hipotalamus, hipofiz (büyüme hormonu, ADH, oksitosin, TSH, ACTH, FSH-LH), tiroit (tiroksin, kalsitonin), paratiroit (parathormon), böbrek üstü (adrenalin, kortizol, aldosteron), pankreas (insülin, glukagon), eşeysel bezler; kan şekerinin düzenlenmesi; hormon bozuklukları (diyabet, guatr, cücelik-devlik).

Dolaşım sisteminin homeostazideki görevleri (madde taşınması, vücut sıcaklığı, pH, savunma); kalbin yapısı (dört odacık, kapakçıklar) ve çalışması, kalp döngüsü, nabız ve kan basıncı; büyük ve küçük kan dolaşımı; damarlar (atardamar, toplardamar, kılcal damar) ve madde alışverişi; kanın bileşenleri (plazma, alyuvar, akyuvar, kan pulcukları) ve pıhtılaşma; kan grupları ve kan nakli; lenf dolaşımı; dolaşım sistemi sağlığı (hipertansiyon, damar sertliği, kan bağışı).

Solunum sisteminin yapısı (burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronş, bronşçuk, alveol) ve görevleri; soluk alıp verme mekanizması (diyafram ve kaburgalar arası kaslar, basınç farkı); alveollerde ve dokularda gaz alışverişi (difüzyon); O₂ ve CO₂’nin kanda taşınması; solunumun sinirsel düzenlenmesi (omurilik soğanı, kandaki CO₂ ve pH); egzersiz ve yüksek irtifada solunum; solunum sistemi sağlığı (sigara, astım, hava kirliliği, KOAH).

Boşaltım sisteminin yapısı (böbrekler, üreter, idrar kesesi, üretra) ve böbreğin homeostazideki görevleri (su-tuz dengesi, pH, atıkların uzaklaştırılması, kan basıncı); nefronun yapısı ve idrar oluşumu (süzülme, geri emilim, salgılama); ADH ve aldosteronun etkisi; diğer boşaltım organları (deri, akciğer, karaciğer); homeostazide sistemlerin eş güdümlü çalışması (egzersiz, susuzluk, sıcak hava örnekleri); homeostazinin sağlanamadığı durumlar (dehidrasyon, böbrek yetmezliği ve diyaliz, hipotermi, sıcak çarpması) ve böbrek sağlığı.

Mekanik ve kimyasal sindirim, enzimler ve emilim.

İnsanda üreme hücrelerinin oluşumu, döllenme, embriyonik gelişim evreleri, sağlıklı gebelik.

Geleneksel Türk tiyatrosunun özellikleri (doğaçlama, yazılı metne dayanmama, güldürü, tip yaratma, kalıp söz); Karagöz (gölge oyunu): perde, tasvirler, bölümleri (mukaddime, muhavere, fasıl, bitiş), tipleri ve dil özellikleri; orta oyunu ve kişileri (Kavuklu-Pişekâr); meddah ve kullandığı araçlar (mendil, sopa); köy seyirlik oyunları; Karagöz’ün UNESCO listesine alınması; sözlü iletişim engellerini konu alan drama.

Mektubun tanımı, bölümleri ve türleri (özel, resmî, edebî, açık mektup); mektup ile anı ve günlük farkı; dilekçenin yapısı ve yazım kuralları, resmî yazışma dili; e-posta yazma (konu satırı, hitap, kısa ve açık metin, ek, imza, görgü kuralları); değişen iletişim araçlarının hayatımızdaki yeri (mektuptan anlık mesajlaşmaya), dijital iletişimde dil kullanımı ve mahremiyet.

Hikâyenin yapı unsurları (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı ve bakış açısı) ve Cumhuriyet döneminde hikâye; Türk dünyası edebiyatından hikâye örneği (Cengiz Aytmatov); hikâyede kültürel unsurlar (gelenek, aile, değerler); anının özellikleri ve kültürel bellek; şehir anıları (eski İstanbul hayatı); anı ile hikâye, otobiyografi ve günlüğün karşılaştırılması; Türk kültürünün özelliklerini yansıtan konuşma.

Türk dilinin ve yazısının ilk kalıcı belgeleri: Göktürk (Orhun) yazıtları (Tonyukuk, Kül Tigin, Bilge Kağan), yazıldıkları dönem ve dikilme amacı; yazıtların dili, Göktürk alfabesi, okunması (Thomsen, Radloff) ve içerikleri (devlet anlayışı, millet sevgisi, öğüt); yazıtlardan seçme bölümler (günümüz Türkçesiyle); Kaşgarlı Mahmud ve Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün yazılış amacı, içeriği ve önemi (sözlük, savlar, koşuklar, Türk dünyası haritası).

Âşıklık geleneğinin özellikleri: usta-çırak ilişkisi, mahlas, bade içme motifi, saz, doğaçlama; âşık edebiyatı nazım şekilleri (koşma, semai, varsağı, destan) ve ayak; âşık atışması (karşılaşma) ve kuralları; muamma, taşlama, güzelleme; çağdaş âşıklar (Âşık Veysel, Murat Çobanoğlu, Şeref Taşlıova); âşıklık geleneğinin UNESCO listesinde yer alması; çevrim içi müze gezisi ile ilgili izlenim yazısı.

Romanın tanımı ve hikâyeden farkı; yapı unsurları (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı-bakış açısı, tema); anlatım teknikleri (bilinç akışı, iç konuşma, geriye dönüş, mektup, günlük); roman türleri (tarihî, psikolojik, sosyal, macera, bilim kurgu); Cumhuriyet dönemi Türk romanının akımları ve temsilcileri; Ahmet Hamdi Tanpınar ve Huzur (kişiler, zaman ve mekân olarak İstanbul, musiki, aşk ve medeniyet buhranı); roman kişisiyle hayalî mülakat.

Biyografinin tanımı, özellikleri ve kaynakları; biyografi ile otobiyografi, anı ve tezkire karşılaştırması; Mehmet Akif Ersoy’un hayatı, eserleri ve İstiklal Marşı; divan edebiyatında biyografi: şuara tezkireleri (Ali Şir Nevaî, Sehî Bey, Latîfî, Âşık Çelebi) ve tezkirelerde şair hayatlarının anlatımı; mülakat; radyo tiyatrosu: ses, efekt, müzik ve anlatıcı; dinlenen bir diyaloğu başka bir türe dönüştürme.

Tiyatronun unsurları (yazılı metin, oyuncu, sahne, seyirci) ve tiyatro metninin yapısı (perde, sahne, diyalog, monolog, yan konuşma, sahne yönergesi, dekor, kostüm, ışık); tiyatro türleri (trajedi, komedi, dram, epik tiyatro, absürt); Batı etkisinde Türk tiyatrosunun gelişimi (Şinasi, Namık Kemal, Cumhuriyet dönemi: Haldun Taner, Turgut Özakman, Necip Fazıl); tarihî kişilikleri sahneye taşıyan oyunlar (Mimar Sinan örneği); tiyatro metnini canlandırma.

Küçürek (minimal) hikâyenin tanımı ve özellikleri (çok kısa, yoğun, açık uçlu, çarpıcı son, imgesel anlatım), Ferit Edgü ve küçürek hikâye; küçürek hikâye ile klasik hikâyenin karşılaştırılması; belgeselin tanımı, türleri ve özellikleri (gerçeklik, araştırma, dış ses, röportaj, arşiv görüntüsü); Anadolu insanını anlatan belgesellerde değerler (fedakârlık, dayanışma); belgesel için özgün afiş hazırlama (başlık, görsel, slogan, renk, hiyerarşi).

Benzetme, kişileştirme, abartma, konuşturma ve tezat.

Açıklama, tartışma, betimleme, öyküleme; tanımlama, örnekleme, karşılaştırma.

II. Viyana Kuşatması (1683) sonrası Kutsal İttifak savaşları ve Karlofça Antlaşması (1699); Rusya ile ilişkiler ve Prut Antlaşması (1711); Pasarofça (1718) ve Belgrad (1739) antlaşmaları; 1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı, Çeşme baskını ve Küçük Kaynarca Antlaşması (1774); Kırım’ın Rusya’ya bağlanması (1783) ve Yaş Antlaşması (1792); bu dönemde Osmanlı’nın savunmaya geçişi, diplomasinin önem kazanması ve denge politikası.

Lale Devri’nin (1718–1730) siyasi ortamı: Pasarofça sonrası barış dönemi, III. Ahmet ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa; ilk geçici elçilikler (Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin Paris sefaretnamesi); matbaa (İbrahim Müteferrika, 1727), çiçek aşısı, tercüme heyeti, kâğıt ve kumaş fabrikaları, itfaiye (tulumbacılar); mimari ve sanat (Sadabad, III. Ahmet Çeşmesi, Levnî, Nedîm); gündelik hayat, eğlence ve lale merakı; Patrona Halil İsyanı (1730) ve dönemin sona ermesi.

1755 Lizbon depremi, tsunami ve yangınlar; depremin Avrupa’daki etkileri (Aydınlanma düşüncesi, Voltaire ve Kant’ın yorumları, sismolojinin doğuşu, Marquis de Pombal’ın yeniden yapılanması); 1766 İstanbul depremi ve hasar (Fatih Camii, Kapalıçarşı, surlar); Osmanlı’nın afet sonrası yaraları sarma çabaları (vakıflar, yeniden inşa, vergi muafiyetleri); iki depremin karşılaştırılması; tarihten günümüze afet bilinci.

Sanayi Devrimi’nin İngiltere’de başlama nedenleri (sermaye birikimi, ham madde, kömür ve demir, sömürgeler, nüfus, bilimsel gelişmeler); buhar makinesi (James Watt), dokuma makineleri, demir-çelik ve demiryolu; fabrika sistemi ve seri üretim; sosyal sonuçlar: kentleşme, işçi sınıfı ve burjuvazi, çocuk işçiliği, sendikalar, yeni ideolojiler (liberalizm, sosyalizm); ekonomik ve siyasi sonuçlar: ham madde ve pazar arayışı, sömürgecilik ve emperyalizm; Osmanlı’ya etkileri.

Fransız İhtilali’nin (1789) nedenleri (Aydınlanma düşüncesi, sınıflı toplum yapısı, mali kriz, Amerikan bağımsızlığının etkisi); Bastille’in alınması ve İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi; ihtilalin getirdiği kavramlar (milliyetçilik, eşitlik, özgürlük, adalet, insan hakları, laiklik, demokrasi, cumhuriyet); Napolyon dönemi ve fikirlerin yayılması; Viyana Kongresi ve 1830, 1848 ihtilalleri; milliyetçiliğin çok uluslu Osmanlı Devleti’ne etkileri (Sırp ve Yunan isyanları).

III. Selim dönemi: Nizam-ı Cedid ordusu ve ıslahatları, Napolyon’un Mısır’ı işgali, Kabakçı Mustafa İsyanı (1807); Sened-i İttifak (1808); II. Mahmud dönemi: Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye, 1826), Asakir-i Mansure-i Muhammediye, merkezî yönetimin güçlendirilmesi, nezaretler, ilk nüfus sayımı, kılık-kıyafet düzenlemesi, posta ve Takvim-i Vekayi; Sırp ve Yunan isyanları; Mısır meselesi, Hünkâr İskelesi (1833) ve Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841).

Tanzimat Fermanı (1839) ve maddeleri (can, mal, namus güvenliği; kanun üstünlüğü; adil vergi; düzenli askerlik); Kırım Savaşı (1853–1856), ilk dış borç (1854) ve Paris Antlaşması (1856); Islahat Fermanı (1856) ve gayrimüslimlere yeni haklar; Genç Osmanlılar ve I. Meşrutiyet (1876), Kanun-ı Esasi ve Meclis-i Mebusan; 93 Harbi (1877–78), Ayastefanos ve Berlin antlaşmaları; Düyun-ı Umumiye (1881); II. Abdülhamid’in denge politikası, demiryolları ve eğitim çalışmaları.

Batı tarzı eğitim kurumları (Mühendishaneler, Tıbbiye, Harbiye, Mülkiye, Darülmuallimin, Darülfünun, rüştiye ve idadiler, Mekteb-i Sultani); yabancı ve azınlık okulları; basın-yayın (Takvim-i Vekayi, Tercüman-ı Ahvâl), çeviri faaliyetleri; teknoloji: telgraf (1855), demiryolları, buharlı gemi, fotoğraf, havagazı, tramvay, telefon; sanat: mimaride Batı etkisi (Dolmabahçe Sarayı, Nusretiye Camii), resim (Osman Hamdi Bey, Şeker Ahmet Paşa), Sanayi-i Nefise Mektebi (1882), müzede ve arkeolojide gelişmeler (Müze-i Hümayun), musiki (Mızıka-yı Hümayun).

Sanayi Devrimi’nin Osmanlı ekonomisine etkileri: loncaların ve el tezgâhlarının gerilemesi, 1838 Balta Limanı Antlaşması ve dış ticaret açığı; devlet eliyle kurulan fabrikalar (Feshane, Hereke, Beykoz, Zeytinburnu, Tophane, Bakırköy Baruthanesi) ve amaçları; Islah-ı Sanayi Komisyonu (1864), sanayi sergileri, sanayi mektepleri; özel girişimler ve yabancı sermaye; II. Abdülhamid döneminde madencilik, demiryolu ve şirketler; sanayileşmenin önündeki engeller (sermaye, teknik eleman, kapitülasyonlar, dış borç).

İttihat ve Terakki Cemiyeti ve II. Meşrutiyet’in ilanı (1908); Bosna-Hersek’in ilhakı, Bulgaristan’ın bağımsızlığı, Girit’in Yunanistan’a bağlanma kararı; 31 Mart Olayı (1909) ve Hareket Ordusu; siyasi partiler (fırkalar) ve Bâbıâli Baskını (1913); Trablusgarp Savaşı (1911–1912), Mustafa Kemal ve gönüllü subaylar, Uşi Antlaşması; I. ve II. Balkan Savaşları, Edirne’nin geri alınması, Londra, Bükreş ve İstanbul antlaşmaları; savaşların sonuçları.

I. Dünya Savaşı’nın nedenleri (sömürgecilik ve emperyalizm, milliyetçilik, silahlanma, bloklaşma: İtilaf ve İttifak devletleri) ve başlaması (Saraybosna suikastı); Osmanlı’nın savaşa girişi (Goeben ve Breslau olayı); cepheler: Kafkas, Kanal, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen ve yardım cepheleri; Çanakkale Zaferi ve önemi; ABD’nin savaşa girişi ve Wilson İlkeleri; Rusya’nın çekilmesi (Brest-Litovsk); Mondros Ateşkes Antlaşması (1918) ve ağır maddeleri; savaşın sonuçları.

Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı sürecinde Rumeli’den, Kafkasya’dan ve Doğu Anadolu’daki savaş bölgelerinden iç bölgelere yapılan kitlesel göçler; muhacirlerin karşılaştığı zorluklar; devletin muhacirlere yönelik düzenlemeleri (İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi, İskân-ı Aşair ve Muhacirin Müdüriyeti), yardım kuruluşları (Hilal-i Ahmer); savaş ve göç koşullarında yayılan salgınlar (kolera, tifüs, tifo, dizanteri, sıtma, 1918 İspanyol gribi); sağlık önlemleri (karantina, aşı, hıfzıssıhha); göç ve salgınların nüfus, ekonomi ve toplum yapısına etkileri.

Osmanlı’nın siyaset (adalet ve uzun süreli barış düzeni), askerlik (düzenli ordu, top ve kale teknolojisi), adalet (kadılık, millet sistemi, kanunnameler), bilim (Takiyüddin, Piri Reis, Kâtip Çelebi), sağlık (darüşşifalar, çiçek aşısı), sosyal yardım (vakıflar, imaretler), kültür, eğitim ve sanat (mimari, hat, çini, musiki) alanlarındaki katkıları; farklı din ve milletlere hoşgörü (1492 Sefarad Yahudilerinin kabulü, İrlanda kıtlığına yardım 1847); Türk-İslam ve Osmanlı mirasının günümüzdeki izleri ve UNESCO listeleri.

Mekânsal sorun kavramı (kentleşme, trafik, afet riski, su kıtlığı, çevre kirliliği, göç); coğrafya biliminin mekânsal sorunlara yaklaşımı (problemin tanımlanması, veri toplama, mekânsal analiz, çözüm önerisi, planlama); disiplinlerarası çalışma; web tabanlı CBS uygulamaları (çevrim içi harita servisleri, e-Devlet adres ve parsel sorgulama, TUCBS, AFAD toplanma alanları, MGM, Türkiye Deprem Tehlike Haritası, trafik yoğunluk haritaları), açık veri ve kullanım etiği.

Dünyadaki suyun dağılımı (tuzlu-tatlı, buzul, yer altı, yüzey suları); su kaynakları: akarsular (rejim, havza, akım), göller (oluşumlarına göre: tektonik, volkanik, karstik, set gölleri; tuzluluk), yer altı suları ve kaynaklar (artezyen, fay kaynağı, gayzer); Türkiye’nin akarsu havzaları, başlıca akarsuları ve gölleri; su kaynaklarının yerleşme, tarım, enerji (HES ve barajlar), sanayi, ulaşım ve turizme etkileri; sınıraşan sular (Fırat-Dicle).

Yerleşmelerin mekânsal organizasyonu: kır ve kent kullanım alanları (merkezî iş alanı, konut, sanayi, rekreasyon, ulaşım), kentsel büyüme modelleri, plansız kentleşme ve gecekondu, kentsel dönüşüm, uydu kentler, akıllı ve sürdürülebilir şehir; yerleşmelerin hiyerarşisi (köy, kasaba, şehir, metropol, megakent); etki (hinterland) alanı ve onu belirleyen faktörler; Türkiye’de metropoller ve etki alanları; merkezî yerleşmeler ve hizmet ağları.

Tarımı etkileyen doğal (iklim, toprak, yer şekilleri, su) ve beşerî (teknoloji, sermaye, pazar, politika) faktörler; tarım türleri (ekstansif-entansif, geçimlik-ticari, plantasyon); dünyada ve Türkiye’de başlıca tarım ürünleri; gıda güvencesi kavramı (erişilebilirlik, yeterlilik, güvenilirlik, istikrar), açlık ve gıda israfı; sürdürülebilir tarım uygulamaları (damla sulama, organik ve iyi tarım, nöbetleşe ekim, akıllı tarım, yerel tohum, tarım arazilerinin korunması).

Maden kavramı ve madenlerin oluşumu; stratejik ve kritik maden kavramları; kritik mineraller (lityum, kobalt, nikel, grafit, nadir toprak elementleri) ve kullanım alanları (piller, elektrikli araçlar, elektronik, savunma, yenilenebilir enerji); Türkiye’nin maden varlığı (bor, krom, nadir toprak elementleri – Beylikova, mermer, kömür); enerji kaynakları: yenilenemez (kömür, petrol, doğal gaz, nükleer) ve yenilenebilir (hidroelektrik, rüzgâr, güneş, jeotermal, biyokütle); Türkiye’nin enerji görünümü, dışa bağımlılık, enerji koridorları ve Akkuyu NGS.

Sanayinin kuruluş yerini etkileyen faktörler (ham madde, enerji, pazar, ulaşım, iş gücü, sermaye, teşvik); sanayi türleri ve kümelenme; Türkiye’de sanayinin dağılışı ve organize sanayi bölgeleri; sanayileşmenin mekânsal etkileri: kentleşme ve göç, arazi kullanımının değişmesi, ulaşım ağları, bölgesel gelişmişlik farkları; çevresel etkiler (hava, su ve toprak kirliliği, tarım arazisi kaybı); yeşil sanayi, döngüsel ekonomi ve sanayinin desantralizasyonu.

Gezegen sınırları kavramı (dokuz sınır: iklim değişikliği, biyosfer bütünlüğü, arazi kullanımı, tatlı su, biyojeokimyasal akışlar, okyanus asitlenmesi, aerosoller, ozon, yeni maddeler) ve aşılan sınırlar; sera etkisi ve sera gazları; küresel iklim değişikliğinin nedenleri ve kanıtları (sıcaklık artışı, buzulların erimesi, deniz seviyesi yükselmesi, aşırı hava olayları); dünyaya ve Türkiye’ye etkileri (kuraklık, orman yangınları, sel, tarım, göç); azaltım ve uyum; Kyoto, Paris Anlaşması, Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi.

Türkiye’nin su potansiyeli ve kişi başına düşen su miktarı, su stresi kavramı; suyun kullanım alanları (tarım, içme-kullanma, sanayi); su kaynaklarını tehdit eden durumlar (kuraklık, aşırı yer altı suyu çekimi ve obruklar, kirlilik, sulak alan kaybı, kayıp-kaçak); sürdürülebilir su yönetimi: havza yönetimi, modern sulama, atık suyun geri kazanımı, yağmur suyu hasadı, su ayak izi; bireysel tasarruf; DSİ ve “Su Verimliliği Seferberliği”.

Kültürel hinterland kavramı; Türkiye’nin tarihî ve kültürel bağlarının bulunduğu coğrafyalar (Balkanlar, Kafkasya, Orta Asya, Orta Doğu, Kuzey Afrika) ve ortak kültürel unsurlar (dil, din, mimari, mutfak, gelenekler); yurt dışındaki Türk toplulukları ve diaspora; kültürel hinterlandı güçlendiren kurum ve kuruluşlar (TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye Maarif Vakfı, YTB, Türk Devletleri Teşkilatı, TRT yayınları, Türkiye Bursları); kültürel diplomasi ve yumuşak güç; Türk dizilerinin ve turizmin etkisi.

Tarımsal üretimde Hollanda (küçük alan-yüksek verim, polderler, seracılık, teknoloji, kooperatifler, tarım ihracatı); sanayileşme sürecinde Almanya (Ruhr, kömür-demir, nitelikli iş gücü, otomotiv ve makine, mesleki eğitim) ve Mısır (Nil, pamuk ve tekstil, Süveyş Kanalı, nüfus ve sanayileşme sorunları); madencilikte Avustralya (demir cevheri, lityum, boksit, kömür; Pilbara, ihracat ve Asya pazarı); enerjide Rusya (doğal gaz ve petrol, Sibirya, boru hatları) ve Suudi Arabistan (petrol, OPEC, Vizyon 2030 ve çeşitlendirme).

Nüfus yoğunluğu, nüfus piramitleri ve göç.

Ekosistemin unsurları, enerji akışı, madde döngüleri; dünyadaki başlıca biyomlar.

Turizm türleri ve merkezleri, dış ticaret, kara-deniz-hava-demir yolu ulaşımı.

Geleceğin meslekleri (yapay zekâ uzmanı, veri bilimci, drone operatörü, yenilenebilir enerji teknisyeni), iş başvurusu, CV ve mülakat dili; Future Continuous (will be + V-ing) ile gelecekte belirli bir anda devam edecek eylemler; Future Perfect (will have + V3) ile gelecekte belirli bir zamana kadar tamamlanmış olacak eylemler; by, by the time, this time next year; will, be going to ve present continuous ile planlar.

Hobiler, yetenekler ve boş zaman etkinlikleri (photography, coding, playing an instrument, volunteering, extreme sports); gerund (V-ing) ve infinitive (to + V) kullanımı; -ing alan fiiller (enjoy, avoid, mind, finish, keep), to alan fiiller (want, decide, hope, plan, learn), her ikisini alan ve anlam değiştiren fiiller (stop, remember, forget, try); edat sonrası gerund (be good at, be interested in, look forward to); tercih bildirme (prefer, would rather, would prefer).

İlham veren hayat hikâyeleri ve biyografiler (Aziz Sancar, Cahit Arf, Malala Yousafzai, Naim Süleymanoğlu); Present Perfect Simple (have/has + V3) ile tamamlanmış deneyim ve sonuçlar; Present Perfect Continuous (have/has been + V-ing) ile geçmişte başlayıp hâlâ süren veya yeni biten eylemler; for, since, how long, already, yet, just, ever, never; Past Simple ile karşılaştırma; biyografi yazma.

Zor zamanlar ve geçmişe yolculuk: tarihî olaylar, savaş ve göç hikâyeleri, doğal afetlerden kurtulma, eski günlerin yaşamı; Past Perfect Simple (had + V3) ile geçmişteki bir olaydan daha önce olan eylemler; Past Perfect Continuous (had been + V-ing); before, after, by the time, already, just, when; Past Simple, Past Continuous ve Past Perfect ile hikâye anlatma; used to ve would ile geçmiş alışkanlıklar.

Geçmişe ve şimdiye dair dilekler, pişmanlıklar ve hayaller; Second Conditional (If + past simple, would + V1) ile şimdiki/gelecekteki hayalî durumlar; Third Conditional (If + past perfect, would have + V3) ile geçmişteki gerçekleşmemiş durumlar; wish / if only + past simple (şimdi için), wish / if only + past perfect (geçmiş için), wish + would (başkasının davranışı); mixed conditional’a giriş; tarihî “ya olsaydı?” senaryoları.

Duyguları ifade etme, empati, özür dileme, arkadaşlık ve aile ilişkileri; geçmişe yönelik tahmin ve çıkarım: must have V3, might/may/could have V3, can’t/couldn’t have V3; geçmişe yönelik pişmanlık ve eleştiri: should have / shouldn’t have V3, ought to have V3; geçmişte gerçekleşmemiş olasılık: could have V3; needn’t have V3 ile gereksiz yapılan eylem; özür ve teselli kalıpları.

Türkiye hakkında bilgiler: coğrafya, tarihî miras, UNESCO alanları, mutfak, festivaller ve önemli kişiler; defining relative clauses (who, which, that, where, whose, when) ve non-defining relative clauses (virgülle, that kullanılmaz); relative pronoun’un atılması; reduced relative clauses (-ing / V3); bilgi verici metinlerde passive voice (is/was + V3, is located, was built); bir yeri tanıtan broşür veya blog yazısı.

İnsan-çevre ilişkisinin felsefi temelleri; doğaya bakış (doğanın kutsallığı, mekanik doğa anlayışı, Bacon ve Descartes’ta doğaya hâkimiyet); çevre sorunlarının felsefi boyutu (Bhopal ve Çernobil gibi felaketler, iklim değişikliği); çevre etiği yaklaşımları: insan merkezci, canlı merkezci (Schweitzer, Singer), ekoloji merkezci (Leopold’un toprak etiği, Naess’in derin ekolojisi); gelecek kuşaklara sorumluluk (Hans Jonas); hayvan hakları; sürdürülebilirlik ve tüketim etiği.

Teknolojinin tanımı ve insan hayatındaki yeri (araçtan dijital çağa); teknoloji ile bilim ilişkisi; teknoloji bağlamında ontolojik problemler: insan-makine ayrımı, yapay zekâ düşünebilir mi (Turing testi, Çin odası), sanal gerçeklik ve gerçeklik algısı, insanın teknolojik dönüşümü (transhümanizm); aksiyolojik (değer) problemler: teknolojinin tarafsızlığı, sorumluluk, mahremiyet, gözetim, eşitsizlik ve dijital uçurum, yapay zekâ etiği; Heidegger’in teknoloji eleştirisi.

Akıl ve inanç kavramları; akıl-inanç ilişkisine yönelik felsefi sorular (İnanç akılla temellendirilebilir mi? Akıl ile inanç çatışır mı?); akıl-inanç ilişkisine dair görüşler: uyum ve uzlaşma (Kindi, Farabi, İbn Rüşt’ün “Fasl’ül-Makal”, Thomas Aquinas), inancın akıldan önceliği (Augustinus: “Anlamak için inanıyorum”, Anselmus, Gazali), inancın akla aykırılığı ve fideizm (Tertullianus, Kierkegaard’ın “inanç sıçraması”), aklın önceliği ve eleştirisi (Kant’ın sınırlar anlayışı); Pascal’ın bahsi; günümüzde bilim, akıl ve inanç tartışmaları.

Edebiyat ile felsefenin ortak ve farklı yönleri (insanı, varoluşu, ahlakı ve toplumu sorgulama; imgeye karşı kavram); felsefi düşüncenin edebî türlerde ifadesi (diyalog: Platon; deneme: Montaigne; roman: Dostoyevski, Camus, Sartre; şiir: Yunus Emre, Mevlânâ; masal ve fabl); edebî unsurlara felsefi bakış (karakter, olay, tema, mekân, zaman) ve edebî metinle felsefe yapma; Türk edebiyatından örnekler (Kutadgu Bilig, Peyami Safa, Tanpınar, Oğuz Atay).

Hayatın anlamına yönelik felsefi sorular (Hayatın bir anlamı var mı? Anlam keşfedilir mi, yaratılır mı?); mutluluk ve hayat ilişkisi: Aristoteles (eudaimonia, erdemli yaşam), Epikuros (dinginlik), Stoacılar (kontrol edebileceklerimiz), Farabi (erdemli toplumda mutluluk), Mevlânâ ve Yunus Emre; varoluş ve kendi olma problemi: Kierkegaard, Sartre (“varoluş özden önce gelir”), Camus (saçma ve Sisifos), Viktor Frankl (anlam arayışı); nihilizm ve anlamın inşası.

Hukuk ve insan ilişkisi; hukukun tanımı ve işlevleri (düzen, adalet, güvenlik, özgürlüklerin korunması); hukukun gereği ve önemi; hukukun kaynağına ilişkin görüşler: doğal hukuk (Aristoteles, Cicero, Thomas Aquinas, Grotius), pozitif hukuk (Austin, Kelsen’in saf hukuk teorisi), tarihsel hukuk okulu (Savigny); hukuk devleti ve hukukun üstünlüğü; ahlak-hukuk ilişkisi: benzerlikler ve farklar (yaptırım, içsel-dışsal), adaletsiz yasalara itaat sorunu (Sokrates, Antigone, sivil itaatsizlik).

Doğa filozofları, sofistler, Sokrates, Platon ve Aristoteles.

Hristiyan felsefesi (Augustinus, Aquinas), İslam felsefesi (Farabi, İbn Sina, İbn Rüşt, Gazali); inanç-akıl ilişkisi.

Rönesans ve bilimsel devrim, Bacon, Descartes, Hobbes, Spinoza, Locke; rasyonalizm ve empirizm.

Aydınlanma, Kant’ın eleştirel felsefesi, Hegel’in diyalektiği, Marx, Comte’un pozitivizmi, Nietzsche.

Varoluşçuluk (Sartre), fenomenoloji (Husserl), analitik felsefe (Wittgenstein), pragmatizm, Türkiye’de felsefe (Hilmi Ziya Ülken, Nermi Uygur).

Kader ve kaza kavramları (Allah’ın ezelî ilmi ve takdiri ile bunun gerçekleşmesi); evrendeki yasalar (sünnetullah) ve kader; insan iradesi: külli irade ve cüzi irade; akıl, irade ve sorumluluk sahibi bir varlık olarak insan; kaderle ilgili kavramlar: ecel, rızık, hidayet ve dalalet, tevekkül; kader konusunda yanlış anlayışlar (fatalizm, sorumluluktan kaçmak) ve doğru anlayış; Kur’an’dan mesajlar.

Din kavramı ve dinin insan hayatındaki yeri; din ile felsefe arasındaki ilişki (ortak sorular: varlık, bilgi, ahlak; yöntem farkları), İslam düşüncesinde felsefe (Kindi, Farabi, İbn Sina, İbn Rüşt); din ve bilim ilişkisi (Kur’an’ın düşünmeye ve araştırmaya teşviki, İslam medeniyetinde bilim; çatışma, bağımsızlık, diyalog ve bütünleşme modelleri); din ve sanat: mimari, hat, tezhip, ebru, musiki, edebiyat; dinî motiflerin sanata yansıması.

Medeniyet kavramı ve medeniyetin oluşumunu sağlayan unsurlar (inanç, bilgi, değerler, kurumlar); İslam medeniyetinin oluşumu (Medine şehri, Mescid-i Nebevi ve Suffa, Emevi ve Abbasi dönemleri, Beytü’l-Hikme, çeviri hareketi); İslam medeniyetinin merkezleri (Bağdat, Kurtuba, Kahire, Semerkant, Buhara, Konya, İstanbul); izleri: bilim, şehir ve mimari, vakıf ve sosyal hayat, hukuk, ahlak; gönül coğrafyamız (Balkanlar, Kafkasya, Orta Asya, Orta Doğu, Kuzey Afrika); İslam medeniyetinin bugünü ve geleceği.

İnançla ilgili felsefi yaklaşımlar: teizm, deizm, panteizm, ateizm, agnostisizm ve nihilizm; bunların İslam inancı açısından değerlendirilmesi; kötülük problemi (Allah’ın varlığı, iyiliği ve kudreti ile dünyadaki kötülüklerin bağdaştırılması; doğal ve ahlaki kötülük); İslam düşüncesinde kötülüğe dair açıklamalar (imtihan, özgür irade, sabır, iyiliğin değerinin anlaşılması); yeni dinî hareketlerin özellikleri; din istismarı (dinin kişisel, siyasi ve ticari çıkar için kullanılması, batıl inançlar, falcılık, sahte şeyhlik) ve korunma yolları.

Yahudiliğin doğuşu ve tarihî gelişimi (Hz. İbrahim, Hz. Musa, İsrailoğulları); kutsal metinleri (Tanah: Tora, Neviim, Ketuvim; Talmud); temel inançları (tek Tanrı, seçilmiş halk, Mesih beklentisi), ibadetleri ve günlük hayat (Şabat, sinagog, koşer), bayramları ve mezhepleri; Hristiyanlığın doğuşu (Hz. İsa ve havariler, Pavlus), kutsal metinleri (Kitab-ı Mukaddes, dört İncil), temel inançları (teslis, ilk günah, kurtuluş), ibadetleri (sakramentler: vaftiz, evharistiya), bayramları ve mezhepleri (Katolik, Ortodoks, Protestan), İznik Konsili; İslam’ın Ehl-i kitaba bakışı ve dinler arası saygı.

Doğruluk, adalet, ahde vefa ve kul hakkı.

Yorum farklılıklarının nedenleri, itikadi ve fıkhi mezhepler.

Peygamberin insanlarla ilişkileri, merhamet, adalet, tevazu, istişare; sünnetin bağlayıcılığı.

Anadolu’nun İslamlaşmasında gönül erleri; Alevilik-Bektaşilik geleneğinin temel kavramları (cem, musahiplik, düşkünlük).

Psikolojinin tanımı (davranış ve zihinsel süreçleri inceleyen bilim), konusu ve amaçları (betimleme, açıklama, yordama, kontrol); psikolojinin tarihî gelişimi ve temel yaklaşımlar (yapısalcılık, işlevselcilik, davranışçılık, psikanaliz, Gestalt, hümanistik ve bilişsel yaklaşım); temel ve uygulamalı alt dallar (gelişim, sosyal, deneysel, klinik, eğitim, endüstri ve örgüt psikolojisi vb.); psikolojinin yöntem ve teknikleri (gözlem, görüşme, anket, vaka incelemesi, korelasyon, deney: bağımlı-bağımsız değişken, deney ve kontrol grubu) ve araştırma etiği.

Gelişim psikolojisinin temel kavramları (büyüme, olgunlaşma, öğrenme, gelişme, gelişim, hazır bulunuşluk, kritik dönem, gelişim görevi); gelişimi etkileyen etmenler (kalıtım ve çevre; doğum öncesi, doğum ve doğum sonrası etmenler, tarihsel zaman); gelişim ilkeleri; gelişim dönemleri (doğum öncesi, bebeklik, çocukluk, ergenlik, yetişkinlik, yaşlılık) ve gelişim kuramları (Piaget, Erikson, Kohlberg, Freud); Havighurst’e göre gelişim görevleri ve ergenlik döneminin görevleri.

Zekânın tanımı ve ölçülmesi (Binet, William Stern ve IQ kavramı), zekâ türleri (akışkan ve kristalize zekâ, duygusal zekâ); yapay zekânın tanımı ve alt dalları (makine öğrenmesi, derin öğrenme, robotik), insan zekâsı ile yapay zekânın benzerlik ve farklılıkları, yapay zekâ ve etik; kişiliğin tanımı ve kişiliği oluşturan unsurlar (mizaç, karakter), benlik ve benlik algısı, öz saygı; dijital benlik (sosyal medyada sunulan kimlik), gerçek benlik ile dijital benlik arasındaki uyum ve dijital ayak izi.

Öğrenmenin tanımı (yaşantı yoluyla davranışta görece kalıcı değişme); doğuştan gelen, geçici ve öğrenilmiş davranışlar; öğrenmeyi etkileyen temel etmenler (bireysel: hazır bulunuşluk, güdü, dikkat, kaygı, yaş; yönteme bağlı: tekrar, geri bildirim, anlamlılık; çevresel: ortam, aile, teknoloji); öğrenme yaklaşımları: davranışçı (Pavlov – klasik koşullanma: nötr, koşulsuz ve koşullu uyarıcı; Skinner – edimsel koşullanma: pekiştirme ve ceza), bilişsel (Köhler – kavrayış, Tolman – gizil öğrenme), sosyal-bilişsel (Bandura – gözlem yoluyla öğrenme, karşılıklı belirlenim); insan öğrenmesi ile makine öğrenmesinin karşılaştırılması (veri, model, öneri sistemleri; Cahit Arf’ın “Makine Düşünebilir mi?” sorusu).

Uyumun tanımı (bireyin kendisiyle ve çevresiyle dengeli ilişki kurması); uyum sorunlarının kaynakları (stres, çatışma, engellenme, kayıp, göç, aile ve okul sorunları); uyum sorunlarıyla ilişkili psikolojik bozukluklar (kaygı bozuklukları ve özgül fobiler, depresif bozukluk, bağımlılıklar, yeme bozuklukları) ve benzerlik-farklılıkları; uyum sağlama ve pozitif psikoloji: psikolojik sağlamlık, umut, karakter güçleri ve erdemler, öz güven, öz saygı, travma sonrası büyüme; uyum sağlamaya yardımcı olan ve olmayan davranışlar; profesyonel yardım almanın önemi.

Uyum sağlamaya yönelik yaklaşımlar: kendi kendine yardım (öz yardım), kabul ve kararlılık yaklaşımı, duygu ve stres yönetimi, etkili iletişim (iletişim ögeleri, etkin dinleme, ben dili); geçmişten günümüze müzikle terapi (İbn Sina); psikolojide teknoloji: maruz bırakma yöntemi, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik uygulamaları (PhobiAR, afet simülasyonları), etik sınırlar; tutumun tanımı ve bileşenleri (bilişsel, duygusal, davranışsal), kalıp yargı, ön yargı ve ayrımcılık; olumlu sosyal davranışlar (yardımlaşma, empati, paylaşma, fedakârlık, esneklik) ve olumsuz sosyal davranışlar (zorbalık, şiddet, saygısızlık, bencillik).

Duyum ile algının farkı, algıyı etkileyen faktörler, algı ilkeleri (Gestalt), yanılsamalar.

Sosyolojinin tanımı ve konusu (toplumsal ilişkiler, olaylar, kurumlar ve yapılar); sosyolojinin doğuşunu hazırlayan koşullar (Sanayi Devrimi, Fransız İhtilali, kentleşme, bilimsel düşünce); öncüler: İbn Haldun, Auguste Comte, Émile Durkheim, Max Weber, Karl Marx; sosyolojik düşünme biçimi ve sosyolojik muhayyile (C. Wright Mills: kişisel sorunlar ve kamusal meseleler), sağduyu bilgisi ile sosyolojik bilgi farkı; sosyolojide kullanılan yöntemler: nicel (anket, istatistik) ve nitel (görüşme, katılımlı gözlem, vaka, belge incelemesi) yöntemler, araştırma etiği.

Modernleşme kavramı; Osmanlı’da modernleşme süreci (III. Selim ve Nizam-ı Cedit, II. Mahmut, Tanzimat ve Islahat Fermanları, I. ve II. Meşrutiyet), Batılılaşma, İslamcılık ve Türkçülük düşünce akımları; Cumhuriyet dönemi modernleşmesi; Türkiye’de sosyolojinin doğuşu ve gelişimi: Ziya Gökalp (Durkheim etkisi, 1914’te Darülfünun’da ilk sosyoloji dersleri, “Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak”), Prens Sabahattin (Le Play ekolü, teşebbüs-i şahsi ve adem-i merkeziyet), Cumhuriyet sonrası sosyologlar (Mümtaz Turhan, Nurettin Topçu, Hilmi Ziya Ülken, Erol Güngör).

Edebî eserlerin toplumu anlamada sosyolojik kaynak olarak kullanılması; edebiyatın toplumsal değişmeyi yansıtması; Tevfik Fikret ve Haluk’un Defteri’nde yeni nesil ve Batı ideali; Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban romanında aydın-köylü kopukluğu; Ahmet Hamdi Tanpınar’ın eserlerinde (Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Mahur Beste, Beş Şehir) medeniyet değişimi ve Doğu-Batı arasında kalmışlık; Kemal Tahir’in romanlarında (Devlet Ana, Yorgun Savaşçı) Osmanlı toplum yapısının yeniden yorumlanması; roman kahramanlarının toplumsal tipler olarak çözümlenmesi.

Kültürün tanımı ve özellikleri (öğrenilir, paylaşılır, kuşaktan kuşağa aktarılır, değişir, toplumu bütünleştirir); maddi ve manevi kültür; kültürün ögeleri (değerler, normlar, semboller, dil); Ziya Gökalp’in hars-medeniyet ayrımı ve Mümtaz Turhan’ın kültür değişmelerine bakışı; kültürel değişme ve kavramları (kültürleşme, kültür şoku, kültürel gecikme, kültürel yayılma), etnosentrizm ve kültürel görecelik; küreselleşme karşısında kültürün korunması.

Toplumsal yapının tanımı ve ögeleri (statü, rol, grup, kurum, değer ve normlar); statü türleri (verilmiş ve kazanılmış statü), rol çatışması; toplumsal grup türleri (birincil ve ikincil grup); toplumsal tabakalaşma ve tarihsel biçimleri (kölelik, kast, zümre, sınıf); tabakalaşmayı belirleyen ölçütler (gelir, eğitim, meslek, prestij); toplumsal hareketlilik: dikey (yukarı-aşağı) ve yatay hareketlilik, kuşak içi ve kuşaklar arası hareketlilik, hareketliliği etkileyen etmenler.

Toplumsal kurum kavramı (toplumun temel ihtiyaçlarını karşılayan, kurallara bağlı, süreklilik gösteren yapılar); aile kurumu: işlevleri (üreme, toplumsallaştırma, ekonomik, duygusal destek, koruma), aile türleri (geniş, çekirdek, parçalanmış), Türk aile yapısının değişimi; eğitim kurumu: işlevleri (bilgi ve değer aktarımı, toplumsallaşma, meslek kazandırma, sosyal hareketlilik), örgün ve yaygın eğitim, fırsat eşitliği; din kurumu: işlevleri (anlam verme, ahlaki ilkeler, bütünleştirme, dayanışma), din ve toplum ilişkisi, Durkheim ve Weber’in dine sosyolojik bakışı.

Ekonomi kurumu: işlevleri (üretim, dağıtım, tüketim), ekonomik sistemler, iş bölümü ve uzmanlaşma (Durkheim: mekanik ve organik dayanışma), tarım toplumundan sanayi ve bilgi toplumuna geçiş, Ahilik geleneği ve iş ahlakı, tüketim toplumu; siyaset kurumu: güç, otorite ve meşruiyet (Weber’in geleneksel, karizmatik ve yasal-ussal otorite türleri), devlet, demokrasi ve katılım, sivil toplum; toplumsal kurumlar arasındaki ilişkiler ve bir kurumdaki değişmenin diğerlerini etkilemesi.

İslam karşıtlığı: tanımı (İslam dinine ve Müslümanlara yönelik düşmanlık, dışlama, ötekileştirme ve ayrımcı tutumlar), tarihsel ve siyasal arka planı (sömürgecilik, oryantalizm – Edward Said), medyadaki temsil biçimleri, ilişkili kavramlar (ön yargı, kalıp yargı, stereotip, etnosentrizm, ötekileştirme, ayrımcılık, nefret suçu) ve mücadele yolları; küreselleşme: tanımı, kapitalizm ve neoliberalizmle ilişkisi, ekonomik, siyasal ve kültürel etkileri (kültürel tekdüzeleşme, eşitsizlik, hegemonya), fırsatlar ve tehditler; yapay zekâ kaynaklı toplumsal sorunlar (işgücü dönüşümü, algoritmik ön yargı, mahremiyet ve gözetim, dezenformasyon, dijital eşitsizlik) ve Türkiye’de yapay zekâ çalışmaları.

Mantığın tanımı (doğru düşünmenin kurallarını inceleyen formel bilim) ve konusu; formel bilim olarak mantık ile olgusal bilimlerin farkı; mantığın özellikleri (evrensel, formel, denetlenebilir, araç niteliğinde) ve mantıklı olmanın koşulları; Aristoteles’in Organon’u (“alet”), Farabi’nin mantığı bütün ilimlerin ortak yöntemi olarak görmesi ve medeniyet kurucu rolü; mantığın tarihsel evreleri: Antik Yunan (Aristoteles, Stoacılar), Orta Çağ ve İslam dünyası (Farabi, İbn Sina, Gazali), Yeni Çağ ve Aydınlanma (Descartes, Leibniz), 19. yüzyıl ve günümüz (Boole, Frege, Russell, bulanık mantık); Türkiye’de mantık çalışmaları (Teo Grünberg).

Tümce, yargı ve önerme ayrımı (doğruluk değeri taşıyan cümleler); doğruluk (önermenin gerçekle uygunluğu), geçerlilik (akıl yürütmenin biçimsel doğruluğu) ve tutarlılık (önermelerin birlikte doğru olabilmesi); düşünme ilkeleri: özdeşlik, çelişmezlik, üçüncü hâlin olanaksızlığı; aksiyom, tanım, teorem ve ispat; safsata (doğruya benzeyen ama hatalı akıl yürütme) ve yaygın safsata türleri; tutarlı ve tutarsız görüş örnekleri; günlük hayatta ve medyada akıl yürütme hatalarını fark etme.

Nesne, kavram ve terim ilişkisi (zihinsel tasarım ve dildeki karşılığı); terim çeşitleri: somut-soyut, tekil-tümel-tikel, kolektif (topluluk), olumlu-olumsuz terimler; içlem ve kaplam (ters orantı); beş tümel: cins, tür, ayrım, özgülük (hassa) ve ilinti; Porphyrios ağacı; tanım ve tanımın kuralları (tanımlananın bütün örneklerini kapsaması, başka şeyleri dışarıda bırakması, olumsuz, döngüsel ve mecazlı olmaması).

Önermenin yapısı (konu, yüklem, bağ); basit ve bileşik önermeler; niceliğe göre tümel, tikel ve tekil önermeler; niteliğe göre olumlu ve olumsuz önermeler; dört temel önerme: A (tümel olumlu), E (tümel olumsuz), I (tikel olumlu), O (tikel olumsuz); terimlerin önermede tümel (dağıtık) alınması; karşıolma karesi ve ilişkileri: karşıtlık, alt karşıtlık, altıklık ve çelişiklik; bir önermenin doğruluk değerinden diğerlerinin doğruluk değerlerini çıkarma.

Çıkarımın tanımı (öncüllerden sonuç elde etme); dolaysız çıkarım: karşıolma karesine dayalı çıkarımlar ve döndürme (E ve I önermelerinin döndürülmesi, A önermesinin sınırlı döndürülmesi, O önermesinin döndürülemeyişi); dolaylı çıkarım olarak kıyas: büyük terim, küçük terim, orta terim; büyük ve küçük önerme, sonuç; kıyasın geçerlilik kuralları (orta terimin sonuçta yer almaması ve en az bir kez tümel alınması, iki olumsuz ya da iki tikel öncülden sonuç çıkmaması vb.); kıyas ile tümevarım ve analojinin karşılaştırılması; günlük hayattan kıyaslar.

Hicaz’ın önemli şehirlerinden Yesrib: coğrafi özellikleri (vaha, tarım, hurmalıklar), halkı (Evs ve Hazreç kabileleri, Yahudi kabileleri Kaynuka, Nadir ve Kurayza), aralarındaki çatışmalar (Buas savaşı); Yesrib’den Medine’ye dönüşüm: hicret ve şehrin “Medinetü’n-Nebi” adını alması; İslam devletinin merkezi Medine: Mescid-i Nebevi, Suffe, muahat, Medine pazarı ve adil ticaret, Medine Sözleşmesi; toplumun diğer kesimleriyle ilişkiler: Yahudiler, münafıklar ve çevre kabilelerle ilişkiler, antlaşmalara bağlılık; Medine’nin İslam medeniyetindeki yeri.

Hz. Ali’nin hayatı ve şahsiyeti: Ebu Talib’in oğlu, Peygamberimizin amcasının oğlu; küçük yaşta Peygamberimizin yanında yetişmesi; çocuk yaşta ilk Müslümanlardan olması; Hz. Fatıma ile evliliği ve çocukları Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin (Ehl-i beyt); cesareti, ilmi, adaleti, zühdü, belagati; tebliğ sürecine katkıları: hicret gecesi Peygamberimizin yatağında yatması ve emanetleri iade etmesi, vahiy kâtipliği, Bedir, Hendek ve Hayber’deki kahramanlıkları (Allah’ın arslanı, Haydar-ı Kerrar), Hudeybiye antlaşmasını yazması; dördüncü halife (656–661) olması; kültürümüzde Hz. Ali sevgisi.

Mekke’nin fethini hazırlayan süreç: Hudeybiye Antlaşması (628) ve maddeleri, “apaçık fetih” olarak nitelenmesi (Fetih suresi), antlaşmadan sonra İslam’ın hızla yayılması, Umretü’l-kaza (629); antlaşmanın Mekkeliler tarafından bozulması (Bekiroğulları’nın Huzaa’ya saldırısı); Mekke’nin fethi (630, hicri 8, Ramazan): yaklaşık 10.000 kişilik ordu, kan dökmeden fetih, ilan edilen güvenlik (Ebu Süfyan’ın evi, Kâbe, kendi evinde kalanlar), Kâbe’nin putlardan temizlenmesi (“Hak geldi, batıl yok oldu.”), genel af (“Bugün size kınama yok.”); fethin İslam tarihi açısından önemi: Arap Yarımadası’nda İslam’ın yayılması, heyetler yılı (631), merhamet ve affediciliğin örnekliği.

İsra ve Miraç’ın zamanı ve ortamı (hicretten önce, Hüzün Yılı ve Taif sonrası zor günler) ve ilahi bir teselli olması; İsra: Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksa’ya gece yolculuğu (İsra suresi 1. ayet), Mescid-i Aksa’da peygamberlere imamlık; Miraç: semaya yükseliş, Sidretü’l-Münteha, Necm suresindeki anlatım; Miraç’ın hediyeleri: beş vakit namazın farz kılınması, Bakara suresinin son iki ayeti, Allah’a şirk koşmayanların bağışlanacağı müjdesi; İsra ve Miraç hadiselerine verilen tepkiler: müşriklerin alayı, bazı zayıf imanlıların tereddüdü, Hz. Ebu Bekir’in tasdiki ve “Sıddık” lakabı; Miraç’ın mesajları ve namazın “müminin miracı” olması; Kudüs’ün ve Mescid-i Aksa’nın önemi.

Kur’an-ı Kerim’in tanımı ve isimleri (Kur’an, Furkan, Zikir, Kitap, Hüda, Nur); Kur’an’ın indirildiği ortam: Cahiliye dönemi Arap toplumu, inanç, ahlak ve toplumsal yapı; ayetlerin ihtiyaçlara göre yaklaşık 23 yılda indirilmesi; Mekki ve Medeni ayetler; Kur’an’ı anlama yöntemleri (bütünlük, bağlam, iniş sebebi); Hz. Peygamber’in sünnetinin Kur’an’ı açıklaması; meal ve tefsirin farkı ve önemi; Ayetlerden Mesajlar: Lokman suresi 12–19. ayetler.

Kur’an’ın temel konuları: her şeyin başı Allah inancı (tevhid, Allah’ın sıfatları, İhlas suresi); insanın yaratılışı, değeri ve sorumluluğu (halife, akıl ve irade); ebedî âlem ahiret (diriliş, hesap, cennet-cehennem) ve ahiret inancının davranışlara etkisi; vazgeçilmez değer güzel ahlak; Kur’an’da toplumsal ilkeler (adalet, kardeşlik, eşitlik, hak ve hukuka saygı); ilahi tecelliler olarak kâinat ve tabiat; Ayetlerden Mesajlar: Hz. Yusuf kıssası (sabır, iffet, affetme, kardeşlik).

Kur’an’da erdemli insanın özellikleri: iman ve salih amelin birlikteliği; düşünmek, akletmek ve tefekkür; kâinattaki işaretleri (ayetleri) okumak; doğru bilginin peşine düşmek, ilim öğrenmek ve bilgiyi doğrulamak; çalışmak ve üretmek, emeğe saygı (“İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır.”); nimetlerin farkında olmak ve şükretmek; takva bilinciyle hareket etmek; Ayetlerden Mesajlar: Sad suresi 71–85. ayetler (Hz. Âdem’in yaratılışı ve İblis’in kibri).

Kur’an’da yardımlaşma ve paylaşma (infak, zekât, sadaka); emr-i bi’l-ma’ruf nehy-i ani’l-münker (iyiliği emredip kötülükten sakındırma); emin (güvenilir) olma ve emanete riayet; vatan, millet ve değerler uğruna şehitlik ve şehitliğin manevi değeri; istişare ile iş yapma (Şura suresi); kul hakkı yememe ve hakkı sahibine verme; Kur’an’da iktisadi ilkeler (helal kazanç, ölçü ve tartıda doğruluk, israf ve cimrilik arasında denge, faizin yasaklanması); Ayetlerden Mesajlar: Kasas suresi 76–84 (Karun kıssası).