Psikoloji konu anlatımı

Psikolojinin tanımı (davranış ve zihinsel süreçleri inceleyen bilim), konusu ve amaçları (betimleme, açıklama, yordama, kontrol); psikolojinin tarihî gelişimi ve temel yaklaşımlar (yapısalcılık, işlevselcilik, davranışçılık, psikanaliz, Gestalt, hümanistik ve bilişsel yaklaşım); temel ve uygulamalı alt dallar (gelişim, sosyal, deneysel, klinik, eğitim, endüstri ve örgüt psikolojisi vb.); psikolojinin yöntem ve teknikleri (gözlem, görüşme, anket, vaka incelemesi, korelasyon, deney: bağımlı-bağımsız değişken, deney ve kontrol grubu) ve araştırma etiği.

Gelişim psikolojisinin temel kavramları (büyüme, olgunlaşma, öğrenme, gelişme, gelişim, hazır bulunuşluk, kritik dönem, gelişim görevi); gelişimi etkileyen etmenler (kalıtım ve çevre; doğum öncesi, doğum ve doğum sonrası etmenler, tarihsel zaman); gelişim ilkeleri; gelişim dönemleri (doğum öncesi, bebeklik, çocukluk, ergenlik, yetişkinlik, yaşlılık) ve gelişim kuramları (Piaget, Erikson, Kohlberg, Freud); Havighurst’e göre gelişim görevleri ve ergenlik döneminin görevleri.

Zekânın tanımı ve ölçülmesi (Binet, William Stern ve IQ kavramı), zekâ türleri (akışkan ve kristalize zekâ, duygusal zekâ); yapay zekânın tanımı ve alt dalları (makine öğrenmesi, derin öğrenme, robotik), insan zekâsı ile yapay zekânın benzerlik ve farklılıkları, yapay zekâ ve etik; kişiliğin tanımı ve kişiliği oluşturan unsurlar (mizaç, karakter), benlik ve benlik algısı, öz saygı; dijital benlik (sosyal medyada sunulan kimlik), gerçek benlik ile dijital benlik arasındaki uyum ve dijital ayak izi.

Öğrenmenin tanımı (yaşantı yoluyla davranışta görece kalıcı değişme); doğuştan gelen, geçici ve öğrenilmiş davranışlar; öğrenmeyi etkileyen temel etmenler (bireysel: hazır bulunuşluk, güdü, dikkat, kaygı, yaş; yönteme bağlı: tekrar, geri bildirim, anlamlılık; çevresel: ortam, aile, teknoloji); öğrenme yaklaşımları: davranışçı (Pavlov – klasik koşullanma: nötr, koşulsuz ve koşullu uyarıcı; Skinner – edimsel koşullanma: pekiştirme ve ceza), bilişsel (Köhler – kavrayış, Tolman – gizil öğrenme), sosyal-bilişsel (Bandura – gözlem yoluyla öğrenme, karşılıklı belirlenim); insan öğrenmesi ile makine öğrenmesinin karşılaştırılması (veri, model, öneri sistemleri; Cahit Arf’ın “Makine Düşünebilir mi?” sorusu).

Uyumun tanımı (bireyin kendisiyle ve çevresiyle dengeli ilişki kurması); uyum sorunlarının kaynakları (stres, çatışma, engellenme, kayıp, göç, aile ve okul sorunları); uyum sorunlarıyla ilişkili psikolojik bozukluklar (kaygı bozuklukları ve özgül fobiler, depresif bozukluk, bağımlılıklar, yeme bozuklukları) ve benzerlik-farklılıkları; uyum sağlama ve pozitif psikoloji: psikolojik sağlamlık, umut, karakter güçleri ve erdemler, öz güven, öz saygı, travma sonrası büyüme; uyum sağlamaya yardımcı olan ve olmayan davranışlar; profesyonel yardım almanın önemi.

Uyum sağlamaya yönelik yaklaşımlar: kendi kendine yardım (öz yardım), kabul ve kararlılık yaklaşımı, duygu ve stres yönetimi, etkili iletişim (iletişim ögeleri, etkin dinleme, ben dili); geçmişten günümüze müzikle terapi (İbn Sina); psikolojide teknoloji: maruz bırakma yöntemi, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik uygulamaları (PhobiAR, afet simülasyonları), etik sınırlar; tutumun tanımı ve bileşenleri (bilişsel, duygusal, davranışsal), kalıp yargı, ön yargı ve ayrımcılık; olumlu sosyal davranışlar (yardımlaşma, empati, paylaşma, fedakârlık, esneklik) ve olumsuz sosyal davranışlar (zorbalık, şiddet, saygısızlık, bencillik).

Duyum ile algının farkı, algıyı etkileyen faktörler, algı ilkeleri (Gestalt), yanılsamalar.