Coğrafya konu anlatımı

Coğrafyanın tanımı ve konusu; doğal ve beşerî ortam; coğrafyanın bölümleri (fiziki, beşerî ve ekonomik, bölgesel coğrafya); coğrafyanın ilkeleri (dağılış, karşılaştırma, nedensellik); coğrafya öğrenmenin önemi; antik dönemden günümüze coğrafyanın gelişimi ve Türk-İslam coğrafyacıları.

Haritanın tanımı ve unsurları (başlık, ölçek, lejant, yön oku, koordinat ağı); ölçek türleri ve ölçek hesapları; büyük ve küçük ölçekli haritalar; yer şekillerinin gösterimi (izohips, renklendirme); projeksiyonlar; Türkiye’nin matematik konumu (enlem ve boylam) ve özel konumu.

Dünya’nın şekli (geoit) ve sonuçları; enlem ve boylam kavramları; Dünya’nın günlük hareketi ve sonuçları (gece-gündüz, yerel saat, saat dilimleri); yıllık hareket, eksen eğikliği ve mevsimler; 21 Mart, 21 Haziran, 23 Eylül, 21 Aralık tarihleri; konumun iklim ve yaşama etkileri.

Mekânsal bilgi ve mekânsal bilgi teknolojileri; Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve bileşenleri (donanım, yazılım, veri, insan, yöntem); katman mantığı; uzaktan algılama ve uydu görüntüleri; küresel konum belirleme sistemleri (GNSS/GPS); Türkiye’nin gözlem uyduları; günlük hayatta ve afet yönetiminde kullanım alanları.

Hava durumu ve iklim; atmosferin katmanları; sıcaklığın dağılışını etkileyen etmenler (enlem, yükselti, karasallık-denizellik, bakı, okyanus akıntıları, bitki örtüsü); izoterm haritaları; basınç, yüksek ve alçak basınç alanları; rüzgârın oluşumu; sürekli, mevsimlik ve yerel rüzgârlar (muson, meltem, fön, poyraz, lodos).

Nem kavramı (mutlak, maksimum, bağıl nem); yoğuşma ve yoğuşma ürünleri (sis, çiy, kırağı, bulut); yağış türleri (konveksiyonel, orografik, cephesel) ve dağılışı; Türkiye’de yağışın dağılışı; hava kütleleri ve cepheler; iklim sisteminin bileşenleri (atmosfer, hidrosfer, kriyosfer, litosfer, biyosfer).

Sıcak, ılıman ve soğuk iklim türleri ve özellikleri; Türkiye’de görülen iklimler (Akdeniz, Karadeniz, karasal) ve iklim grafiklerinin yorumlanması; jeolojik dönemlerde iklim değişiklikleri; küresel iklim değişikliği, sera etkisi ve sonuçları; Paris Anlaşması ve Türkiye’nin hedefleri; bireysel ve toplumsal önlemler.

Dünya nüfusunun tarihsel gelişimi ve geleceği; nüfusun dağılışını etkileyen doğal ve beşerî faktörler; nüfus yoğunluğu; göç türleri ve nedenleri; demografik dönüşüm süreci; nüfus piramitleri ve yorumlanması; Türkiye’nin nüfus özellikleri; nüfus politikaları.

Ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılması (birincil, ikincil, üçüncül, dördüncül); ekonomik faaliyetleri etkileyen doğal faktörler (iklim, yer şekilleri, toprak, su, yer altı kaynakları); beşerî faktörler (nüfus ve iş gücü, sermaye, teknoloji, ulaşım, pazar, devlet politikaları); Türkiye’den örnekler (çay, fındık, muz, pamuk, sanayinin Marmara’da toplanması).

Tehlike, risk ve afet kavramları; afet türleri (jeolojik, hidrometeorolojik, biyolojik, teknolojik); Türkiye’de görülen afetler ve dağılışı (deprem, sel, heyelan, çığ, orman yangını, kuraklık); fay hatları; bütüncül afet yönetimi (zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme); AFAD; bireysel ve toplumsal afet bilinci.

Bölge kavramı; bölge belirlemede doğal ve beşerî kriterler; şekilsel (homojen) ve işlevsel (fonksiyonel) bölgeler; farklı kriterlere göre bölge sınırlarının değişmesi; Türkiye’nin coğrafi bölgeleri (1941 Birinci Coğrafya Kongresi) ve istatistiki bölge birimleri; bölge sınırlarının zamanla değişimi; küresel bağlantılar.

Orojenez, epirojenez, volkanizma, deprem; akarsu, rüzgâr, buzul, dalga aşındırma ve biriktirme şekilleri.

Su döngüsü, okyanus akıntıları, akarsu rejimi, göl oluşum türleri, yer altı suları.

Toprak oluşumu ve türleri, dünya bitki örtüsü kuşakları, Türkiye’nin bitki örtüsü.

Coğrafi bakışın tanımı ve bileşenleri (mekânsal düşünme, ölçek bilinci, yer ve mekân algısı, insan-çevre etkileşimi, coğrafi bağlantılar); coğrafyanın temel kavramları (konum, mekân, zaman, hareket, bölge, sürdürülebilirlik); “Nerede? Neden orada? Nasıl?” soruları; 1854 Londra kolera salgını örneği (John Snow); coğrafi araştırma basamakları; coğrafi bakış yansıtan kısa makale yazma.

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve bileşenleri; katman mantığı; uzaktan algılama (uydu, hava fotoğrafı, İHA) ve GNSS/GPS; uygulama alanları (afet yönetimi, şehir planlama, tarım, ulaşım, çevre, sağlık); Türkiye’den örnekler (TUCBS, e-Devlet adres ve harita uygulamaları, AFAD); mekânsal verilerin haritaya aktarılması: veri türleri (nokta, çizgi, alan), tematik harita yöntemleri (nokta, renk/koroplet, izoçizgi, oklar, sembol).

Yer’in iç yapısı (yer kabuğu, manto, çekirdek); levha tektoniği ve levha sınırları (yaklaşan, uzaklaşan, yanal); iç kuvvetler: orojenez (kıvrılma ve kırılma, horst-graben) ve epirojenez; volkanizma ve volkanik şekiller; depremlerin oluşumu, büyüklük ve şiddet; Türkiye’nin tektonik yapısı, fay hatları ve volkanları.

Kayaç türleri (püskürük, tortul, başkalaşım) ve dayanıklılıkları; fiziksel (mekanik) ayrışma: sıcaklık farkı, donma-çözülme, tuz kristalleşmesi; kimyasal ayrışma: çözünme, oksidasyon, hidroliz; biyolojik ayrışma; iklim tiplerine göre ayrışma (kurak, soğuk, nemli-sıcak); çözünme ve karstlaşma; toprak oluşumu ve toprak tipleri ile ilişkisi.

Dış kuvvetler ve kütle hareketleri; akarsuların aşındırma ve biriktirme şekilleri (V vadi, kanyon, dev kazanı, menderes, birikinti yelpazesi, delta); karstik şekiller (lapya, dolin, uvala, polye, mağara, traverten); rüzgâr şekilleri (mantar kaya, kumul); buzul şekilleri (sirk, U vadi, moren); dalga ve akıntı şekilleri (falez, kıyı oku, tombolo, lagün); Türkiye’den örnekler.

Yeryüzü şekillerinin yerleşme, tarım, ulaşım, sanayi, enerji ve turizme etkileri; Türkiye’den örnekler (ovalar, platolar, dağ yerleşmeleri, teraslama, tüneller ve viyadükler, HES, peri bacaları, Pamukkale); insanın yeryüzü şekillerini değiştirmesi (dolgu alanları, madencilik, baraj); yeryüzü şekillerine yönelik saha çalışmasının planlanması ve raporlanması.

Yerleşmelerin kuruluşunu etkileyen doğal (su, iklim, yer şekilleri, toprak) ve beşerî (ulaşım, savunma, ekonomi, siyasi kararlar) faktörler; yerleşmelerin gelişimi ve yayılışı; kırsal ve kentsel yerleşmeler; Türkiye’de köy altı yerleşmeler (mezra, oba, yayla, kom, ağıl, dalyan, divan, çiftlik); yerleşmelerin fonksiyonları (idari, ticari, sanayi, liman, turizm, maden, tarım, eğitim, sağlık-termal, askerî, kültürel-dinî).

Ekonomik faaliyetlerin özellikleri ve dağılışını etkileyen doğal ve beşerî faktörler; ekonomik sektörler: birincil (tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık, madencilik), ikincil (sanayi, inşaat), üçüncül (hizmet: ticaret, ulaşım, turizm, eğitim, sağlık) ve dördüncül (bilgi, Ar-Ge); sektörlerin istihdam ve millî gelirdeki payı ile gelişmişlik ilişkisi; gelişmişlik göstergeleri (kişi başına gelir, İnsani Gelişme Endeksi, eğitim, sağlık).

Türkiye ekonomisinin tarihsel dönüşümü (tarımdan sanayi ve hizmete); sektörlerin istihdam ve GSYH içindeki payları; tarım (başlıca ürünler ve bölgeler), madencilik ve enerji kaynakları; sanayinin dağılışı (Marmara, organize sanayi bölgeleri, savunma sanayii); hizmet sektörü (ticaret, ulaşım, turizm); dış ticaret; bölgesel kalkınma projeleri (GAP, DAP, DOKAP, KOP) ve bölgesel gelişmişlik farkları.

Afet ve tehlike kavramları; doğal ve beşerî kaynaklı afetler; dünyadan iyi uygulama örnekleri (Japonya’da deprem ve tsunami hazırlığı, Hollanda’da Delta Projesi, Bangladeş’te siklon sığınakları, Şili’de yapı yönetmelikleri); Türkiye’den örnekler (AFAD, TAMP, DASK, 2021 Muğla orman yangınları); afetlere dirençli yaşam alanları: doğru yer seçimi, zemin etüdü, deprem yönetmeliği, toplanma alanları, kentsel dönüşüm, taşkın alanlarının korunması.

Afet yönetimi döngüsü (zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme); afet öncesi hazırlık (aile afet ve acil durum planı, afet ve acil durum çantası, eşyaların sabitlenmesi, toplanma alanı); afet sırasında davranış (deprem: çök-kapan-tutun; sel, yangın, heyelan, çığ, fırtına); afet sonrası; afet bilinci ve kültürü, gönüllülük, tatbikat; halk kültüründe afetlerin izleri (Erzincan türküsü).

Türk kültürünün coğrafi temelleri ve dönemleri; Orta Asya bozkırlarında konargöçer Türk kültürü (kışlak-yaylak, çadır/otağ, at, keçe, hayvancılık, Gök Tanrı inancı, renk-yön ilişkisi); yerleşik Türk-İslam kültürü (şehir, cami, medrese, kervansaray, külliye); Türk kültürünün yayılış alanı (Orta Asya, Kafkasya, Anadolu, Balkanlar, Orta Doğu); somut ve somut olmayan kültürel miras; UNESCO listelerindeki ortak Türk kültürü unsurları.

İklim tipleri ve bitki örtüsü.

Türkiye akarsuları ve gölleri, toprak tipleri, bitki örtüsü dağılışı; suyun önemi.

Matematik ve özel konum, Türkiye’nin jeopolitik önemi, Boğazlar, uluslararası enerji ve ulaşım koridorları.

Mekânsal sorun kavramı (kentleşme, trafik, afet riski, su kıtlığı, çevre kirliliği, göç); coğrafya biliminin mekânsal sorunlara yaklaşımı (problemin tanımlanması, veri toplama, mekânsal analiz, çözüm önerisi, planlama); disiplinlerarası çalışma; web tabanlı CBS uygulamaları (çevrim içi harita servisleri, e-Devlet adres ve parsel sorgulama, TUCBS, AFAD toplanma alanları, MGM, Türkiye Deprem Tehlike Haritası, trafik yoğunluk haritaları), açık veri ve kullanım etiği.

Dünyadaki suyun dağılımı (tuzlu-tatlı, buzul, yer altı, yüzey suları); su kaynakları: akarsular (rejim, havza, akım), göller (oluşumlarına göre: tektonik, volkanik, karstik, set gölleri; tuzluluk), yer altı suları ve kaynaklar (artezyen, fay kaynağı, gayzer); Türkiye’nin akarsu havzaları, başlıca akarsuları ve gölleri; su kaynaklarının yerleşme, tarım, enerji (HES ve barajlar), sanayi, ulaşım ve turizme etkileri; sınıraşan sular (Fırat-Dicle).

Yerleşmelerin mekânsal organizasyonu: kır ve kent kullanım alanları (merkezî iş alanı, konut, sanayi, rekreasyon, ulaşım), kentsel büyüme modelleri, plansız kentleşme ve gecekondu, kentsel dönüşüm, uydu kentler, akıllı ve sürdürülebilir şehir; yerleşmelerin hiyerarşisi (köy, kasaba, şehir, metropol, megakent); etki (hinterland) alanı ve onu belirleyen faktörler; Türkiye’de metropoller ve etki alanları; merkezî yerleşmeler ve hizmet ağları.

Tarımı etkileyen doğal (iklim, toprak, yer şekilleri, su) ve beşerî (teknoloji, sermaye, pazar, politika) faktörler; tarım türleri (ekstansif-entansif, geçimlik-ticari, plantasyon); dünyada ve Türkiye’de başlıca tarım ürünleri; gıda güvencesi kavramı (erişilebilirlik, yeterlilik, güvenilirlik, istikrar), açlık ve gıda israfı; sürdürülebilir tarım uygulamaları (damla sulama, organik ve iyi tarım, nöbetleşe ekim, akıllı tarım, yerel tohum, tarım arazilerinin korunması).

Maden kavramı ve madenlerin oluşumu; stratejik ve kritik maden kavramları; kritik mineraller (lityum, kobalt, nikel, grafit, nadir toprak elementleri) ve kullanım alanları (piller, elektrikli araçlar, elektronik, savunma, yenilenebilir enerji); Türkiye’nin maden varlığı (bor, krom, nadir toprak elementleri – Beylikova, mermer, kömür); enerji kaynakları: yenilenemez (kömür, petrol, doğal gaz, nükleer) ve yenilenebilir (hidroelektrik, rüzgâr, güneş, jeotermal, biyokütle); Türkiye’nin enerji görünümü, dışa bağımlılık, enerji koridorları ve Akkuyu NGS.

Sanayinin kuruluş yerini etkileyen faktörler (ham madde, enerji, pazar, ulaşım, iş gücü, sermaye, teşvik); sanayi türleri ve kümelenme; Türkiye’de sanayinin dağılışı ve organize sanayi bölgeleri; sanayileşmenin mekânsal etkileri: kentleşme ve göç, arazi kullanımının değişmesi, ulaşım ağları, bölgesel gelişmişlik farkları; çevresel etkiler (hava, su ve toprak kirliliği, tarım arazisi kaybı); yeşil sanayi, döngüsel ekonomi ve sanayinin desantralizasyonu.

Gezegen sınırları kavramı (dokuz sınır: iklim değişikliği, biyosfer bütünlüğü, arazi kullanımı, tatlı su, biyojeokimyasal akışlar, okyanus asitlenmesi, aerosoller, ozon, yeni maddeler) ve aşılan sınırlar; sera etkisi ve sera gazları; küresel iklim değişikliğinin nedenleri ve kanıtları (sıcaklık artışı, buzulların erimesi, deniz seviyesi yükselmesi, aşırı hava olayları); dünyaya ve Türkiye’ye etkileri (kuraklık, orman yangınları, sel, tarım, göç); azaltım ve uyum; Kyoto, Paris Anlaşması, Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi.

Türkiye’nin su potansiyeli ve kişi başına düşen su miktarı, su stresi kavramı; suyun kullanım alanları (tarım, içme-kullanma, sanayi); su kaynaklarını tehdit eden durumlar (kuraklık, aşırı yer altı suyu çekimi ve obruklar, kirlilik, sulak alan kaybı, kayıp-kaçak); sürdürülebilir su yönetimi: havza yönetimi, modern sulama, atık suyun geri kazanımı, yağmur suyu hasadı, su ayak izi; bireysel tasarruf; DSİ ve “Su Verimliliği Seferberliği”.

Kültürel hinterland kavramı; Türkiye’nin tarihî ve kültürel bağlarının bulunduğu coğrafyalar (Balkanlar, Kafkasya, Orta Asya, Orta Doğu, Kuzey Afrika) ve ortak kültürel unsurlar (dil, din, mimari, mutfak, gelenekler); yurt dışındaki Türk toplulukları ve diaspora; kültürel hinterlandı güçlendiren kurum ve kuruluşlar (TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, Türkiye Maarif Vakfı, YTB, Türk Devletleri Teşkilatı, TRT yayınları, Türkiye Bursları); kültürel diplomasi ve yumuşak güç; Türk dizilerinin ve turizmin etkisi.

Tarımsal üretimde Hollanda (küçük alan-yüksek verim, polderler, seracılık, teknoloji, kooperatifler, tarım ihracatı); sanayileşme sürecinde Almanya (Ruhr, kömür-demir, nitelikli iş gücü, otomotiv ve makine, mesleki eğitim) ve Mısır (Nil, pamuk ve tekstil, Süveyş Kanalı, nüfus ve sanayileşme sorunları); madencilikte Avustralya (demir cevheri, lityum, boksit, kömür; Pilbara, ihracat ve Asya pazarı); enerjide Rusya (doğal gaz ve petrol, Sibirya, boru hatları) ve Suudi Arabistan (petrol, OPEC, Vizyon 2030 ve çeşitlendirme).

Nüfus yoğunluğu, nüfus piramitleri ve göç.

Ekosistemin unsurları, enerji akışı, madde döngüleri; dünyadaki başlıca biyomlar.

Turizm türleri ve merkezleri, dış ticaret, kara-deniz-hava-demir yolu ulaşımı.

Ekstrem (aşırı) doğa olayı kavramı; aşırı sıcaklık ve sıcak hava dalgaları, aşırı soğuklar, kuraklık, şiddetli yağış, sel ve taşkın, tropikal siklonlar (kasırga, tayfun), hortumlar, dolu, çığ, orman yangınları, El Niño ve La Niña olaylarının oluşumu, dağılışı ve etkileri; ekstrem doğa olaylarının insan, ekonomi ve ekosistem üzerindeki etkileri; küresel iklim değişikliğiyle doğa olaylarının geleceği (sıcaklık artışı, deniz seviyesi yükselmesi, buzulların erimesi, ekstrem olayların sıklaşması); Türkiye’de ekstrem olaylar; afet yönetimi (AFAD, afet döngüsü, erken uyarı) ve bireysel hazırlık.

Ekonomik faaliyetlerin sosyal ve kültürel etkileri (tarım toplumundan sanayi ve bilgi toplumuna geçiş, aile yapısı, kadınların iş hayatına katılımı, meslekler ve yaşam tarzı); şehirleşme, sanayi ve göç ilişkisi; iç göçün itici ve çekici faktörleri; Türkiye’de şehirleşmenin gelişimi ve şehirleşme oranı; hızlı şehirleşmenin toplumsal etkileri ve sorunları (gecekondulaşma, altyapı, trafik, hava kirliliği, işsizlik, kültürel uyum); gelecekte şehir ve ekonomi (akıllı şehirler, sürdürülebilir şehir, dijital ekonomi, uzaktan çalışma, megakentler).

Bölge kavramı ve bölge türleri (doğal, beşerî, işlevsel); işlevsel (fonksiyonel) bölge ve merkez-etki alanı ilişkisi; Türkiye’de işlevsel bölgelere örnekler (İstanbul’un etki alanı, liman ve havalimanı hinterlandları, üniversite ve sağlık merkezleri); planlama bölgeleri, İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) ve kalkınma ajansları; bölgesel kalkınma ve bölgeler arası gelişmişlik farkları; bölgesel kalkınma projeleri: GAP, DAP, DOKAP, KOP, ZBK, Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi; projelerin bölgeye ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri.

Hizmet sektörünün tanımı ve alt kolları (ulaşım, ticaret, turizm, eğitim, sağlık, finans, iletişim, kamu hizmetleri); Türkiye ekonomisinde hizmet sektörünün GSYH ve istihdamdaki payı; ulaşımı etkileyen doğal (yer şekilleri, iklim, akarsular) ve beşerî (nüfus, ekonomi, teknoloji, siyasi) faktörler; ulaşım sistemlerinin (karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu, boru hattı) yerleşmelere ve ekonomik faaliyetlere etkileri; Türkiye’de ulaşım sistemlerinin gelişimi (Cumhuriyet’in demiryolu atılımı, 1950 sonrası karayolu ağırlığı, yüksek hızlı tren, Marmaray, köprüler, havalimanları, enerji boru hatları).

Ticaretin tanımı ve gelişimi; dünyada ticareti etkileyen faktörler (üretim farklılıkları, ulaşım, teknoloji, siyasi ilişkiler, gümrük politikaları); Dünya Ticaret Örgütü ve bölgesel ticaret blokları (AB, USMCA, ASEAN, MERCOSUR); küresel ticaretin dağılışı ve başlıca ticaret merkezleri; Türkiye’de iç ticaret (borsalar, ticaret merkezleri, e-ticaret); tarihî ticaret yolları (İpek Yolu, Baharat Yolu, Kral Yolu, Kürk Yolu) ve Türkiye’nin bu yollar üzerindeki konumu, kervansaraylar ve Ahilik; Türkiye’de dış ticaret (ihraç ve ithal ürünleri, ticaret ortakları, dış ticaret dengesi, Orta Koridor).

Turizmin tanımı ve türleri; Türkiye’deki doğal ve kültürel semboller (Kapadokya, Pamukkale, Nemrut, Efes, Ayasofya, Göbeklitepe, Ani, Sümela); UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Türkiye varlıkları; Türkiye’nin turizm potansiyeli ve varlıkları (deniz-kum-güneş, kültür ve tarih, inanç, kış ve dağ, termal ve sağlık, yayla ve ekoturizm, gastronomi, kongre turizmi); turizmi etkileyen doğal ve beşerî faktörler; Türkiye’de turizm politikaları (Turizmi Teşvik Kanunu, turizm merkezleri, tanıtım, turizmin çeşitlendirilmesi ve dört mevsime yayılması); turizmin Türkiye’ye ekonomik, sosyal-kültürel ve çevresel etkileri; sürdürülebilir turizm.

Jeopolitik ve jeostrateji kavramları; kıta ve okyanusların konumsal önemi (boğazlar, kanallar ve geçitlerin stratejik değeri: İstanbul ve Çanakkale boğazları, Cebelitarık, Süveyş, Panama, Hürmüz, Babülmendep, Malakka); ülkelerin konumunun küresel ve bölgesel etkileri (denize kıyısı olma, kara ile çevrili olma, büyük güçlere komşuluk, kaynak zenginliği); Türkiye’nin jeopolitik konumu (Asya ile Avrupa arasında köprü, Boğazlar ve Montrö, Orta Doğu-Kafkasya-Balkanlar-Karadeniz-Akdeniz kesişimi, enerji ve ticaret koridoru, su kaynakları); Türkiye’nin jeopolitik konumunun siyasi, ekonomik ve kültürel etkileri ve sorumlulukları.

Teknolojik gelişmelerin kültürel ve ekonomik etkileri (iletişim, internet, kültürel etkileşim ve tekdüzeleşme, küresel üretim zincirleri); gelişmişlik seviyesinin belirlenmesinde etkili olan faktörler ve göstergeler (kişi başına gelir, İnsani Gelişme Endeksi, eğitim, sağlık, yaşam süresi, sektörel dağılım, teknoloji); gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik özellikleri; ülkelerin bölgesel ve küresel ölçekte doğal kaynak potansiyeli (petrol, doğal gaz, kömür, bor, nadir toprak elementleri, su); enerji güzergâhları ve etkileri; çatışma bölgeleri ve çatışma nedenleri (kaynaklar, etnik ve dinî farklılıklar, sınır sorunları, su); uluslararası ve bölgesel örgütler (BM, NATO, AB, İİT, Türk Devletleri Teşkilatı, OPEC, G20, OECD).

Doğal çevrenin sınırlılığı (yenilenebilir ve yenilenemez kaynaklar, taşıma kapasitesi, ekolojik ayak izi, Dünya Aşım Günü); çevre sorunlarının önlenmesine yönelik politika ve uygulamalar (yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, geri dönüşüm ve Sıfır Atık, ÇED raporu, korunan alanlar: millî parklar, tabiat parkları, sulak alanlar, organik tarım, sürdürülebilir kalkınma amaçları); doğal çevrenin yönetilmesinde ve korunmasında örgütlenme ve uluslararası anlaşmaların etkileri (UNEP, Ramsar, Montreal, Rio, Kyoto, Paris; sivil toplum kuruluşları: WWF, Greenpeace, TEMA); ortak doğal ve kültürel mirasa yönelik tehditler (savaşlar, iklim değişikliği, kirlilik, plansız yapılaşma ve turizm, kaçakçılık) ve UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi.