Tarih konu anlatımı

Tarihin tanımı ve konusu; tarih öğrenmenin bireye ve topluma katkısı; tarihin doğası (geçmiş ile tarih farkı, yorum, nesnellik, çoklu bakış açısı); tarihsel bilginin üretim süreci; birincil ve ikincil kaynaklar; kaynak eleştirisi; tarihin yardımcı bilimleri.

Zaman ve kronoloji; tarihte kullanılan takvimler (Hicrî, Miladi, Rumi, 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Celali); takvimler arası dönüşüm mantığı; tarih öncesi ve tarih çağları; Avrupa merkezli çağ ayrımının eleştirisi; tarih araştırma ve yazımında dijital dönüşüm (dijital arşivler, veri tabanları, sanal müzeler, yapay zekâ ve bilgi kirliliği).

Avcı-toplayıcılıktan üretime geçiş; Tarım (Neolitik) Devrimi ve sonuçları; Anadolu’daki erken yerleşim ve inanç merkezleri (Göbeklitepe, Çayönü, Çatalhöyük); şehirleşme, iş bölümü ve sınıflaşma; yazının bulunuşu ve gelişimi (çivi yazısı, hiyeroglif, alfabe); Anadolu’da yazı.

Eski Çağ’da devlet ve yönetim anlayışları (teokrasi, şehir devleti, imparatorluk, demokrasi); Mezopotamya, Mısır, Hitit, Pers, Yunan ve Roma’da yönetim; ordu ve savaş teknolojisi; Kadeş Savaşı ve Antlaşması; yazılı hukukun doğuşu (Urukagina, Ur-Nammu, Hammurabi), Hitit hukuku, Roma hukuku ve Türk töresi.

Eski Çağ medeniyetlerinde inanç sistemleri (çok tanrılı inançlar, Mısır’da ölümden sonra hayat, Hitit “bin tanrılı halk”, Zerdüştlük); bilimsel gelişmeler (matematik, astronomi, tıp, takvim); mimari ve sanat (ziggurat, piramit, tapınaklar); Anadolu medeniyetlerinin katkıları (Lidya’da para, İyonya’da felsefe ve bilim).

Türklerin ana yurdu ve bozkır coğrafyası; konargöçer (yarı göçebe) yaşam ve hayvancılık; at ve atlı kültür; kut anlayışı, töre, kurultay (toy), ikili teşkilat ve onlu sistem; Gök Tanrı inancı ve cenaze gelenekleri (yuğ, kurgan, balbal); Asya Hun, Göktürk ve Uygurların bozkır kültürüne katkıları; Orhun Yazıtları.

Orta Çağ’ın kitlesel göçleri (Kavimler Göçü, Türk göçleri, Moğol yayılması); Kavimler Göçü’nün nedenleri ve sonuçları; Roma’nın bölünmesi ve Batı Roma’nın yıkılışı; Avrupa’da feodalite ve toplum yapısı; Kilise’nin gücü; Haçlı Seferleri’nin nedenleri ve sonuçları.

İslamiyet öncesi Arap Yarımadası; Hz. Muhammed’in hayatı, peygamberliği, Mekke ve Medine dönemleri; Hicret ve İslam devletinin kuruluşu; Dört Halife Dönemi; Emeviler (Arap milliyetçiliği, mevali); Abbasiler (Talas Savaşı, Türklerin devlet hizmetine girişi, Beytü’l-Hikme); Endülüs Emevileri.

Türklerin İslamiyet’i kabulünün nedenleri ve sonuçları; Karahanlılar (ilk Müslüman Türk devleti, Satuk Buğra Han, Türkçenin resmî dil olması, eserler); Gazneliler (Sultan Mahmut, “sultan” unvanı, Hindistan seferleri, Fars kültürü etkisi); Türk-İslam kültürünün ilk eserleri (Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk, Atabetü’l-Hakayık).

Selçukluların ortaya çıkışı; Tuğrul Bey ve Dandanakan Savaşı; Bağdat seferi ve halifeliğin koruyuculuğu; Alparslan ve Malazgirt Savaşı; Melikşah ve Nizamülmülk dönemi; ikta sistemi ve Nizamiye medreseleri; Sultan Sencer, Katvan Savaşı ve devletin dağılması; Türkiye Selçukluları ve Anadolu beylikleri.

İpek Yolu, Baharat Yolu ve Kürk Yolu; ticaret yollarının güzergâhları ve taşınan mallar; ticaret yollarının kontrolü için yapılan mücadeleler; kervansaraylar ve Selçuklularda ticaretin korunması (devlet sigortası); ticaret yollarının kültürel etkileri (bilgi, din, buluş ve hastalıkların yayılması).

Orta Çağ’da İslam dünyasında bilim (Beytü’l-Hikme, çeviri hareketleri, Harezmi, Farabi, İbn-i Sina, Biruni, Ömer Hayyam); Türk-İslam medeniyetinde eğitim kurumları ve mimari; Avrupa’da skolastik düşünce, üniversitelerin doğuşu ve Gotik mimari; Çin’in teknolojik buluşları; medeniyetler arası etkileşim.

Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşu ve Dandanakan Savaşı (1040); Pasinler (1048) ve Malazgirt (1071) savaşları ile Anadolu’nun kapılarının açılması; Türkiye Selçuklu Devleti ve ilk Türk beylikleri; Haçlı Seferleri ve Türklere etkileri; Miryokefalon (1176); Moğol istilası ve Kösedağ (1243); Anadolu’nun Türkleşmesi.

Selçuklularda hükümdarlık anlayışı (kut, ülkenin hanedanın ortak malı sayılması, sultan unvanı), merkez teşkilatı (Divan-ı Saltanat, vezir, Nizamülmülk), taşra teşkilatı (melik, atabey, ikta sistemi); ordu yapısı (gulamlar, hassa ordusu, ikta askerleri, yardımcı kuvvetler, donanma); Türk devlet geleneğindeki süreklilik ve değişim.

Göçebe ve yerleşik hayat, Türkmenlerin Anadolu’ya yerleşmesi; toplum yapısı; ahilik teşkilatı ve Ahi Evran; vakıfların sosyal işlevi; tarım, hayvancılık ve el sanatları; ticaret yolları (İpek, Baharat), kervansaraylar ve devletin ticareti koruma uygulamaları (devlet sigortası), limanlar ve uluslararası panayırlar (Yabanlu Pazarı).

Medreseler ve Nizamiye medreseleri; Türk-İslam bilginleri (Farabi, İbn Sina, Biruni, Harezmi, Ali Kuşçu öncesi gelenek); dil ve edebiyat (Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk, Atabetü’l-Hakayık, Divan-ı Hikmet); tasavvuf (Ahmet Yesevi, Mevlânâ, Hacı Bektaş-ı Veli); darüşşifalar; Selçuklu mimarisi ve süsleme (Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, İnce Minareli Medrese, çini, taş işçiliği).

Osmanlı Beyliği’nin kuruluşuna dair görüşler (Gibbons, Köprülü, Wittek, İnalcık); kuruluşu kolaylaştıran etkenler (uç bölgesi, Bizans’ın zayıflığı, gaza ve istimalet, ahi ve dervişler); Osman Bey ve Orhan Bey dönemleri; Rumeli’ye geçiş; I. Murat ve Yıldırım Bayezid dönemlerinde Balkanlar ve Anadolu; Ankara Savaşı ve Fetret Devri; II. Murat dönemi ve Varna, II. Kosova savaşları.

Osmanlı ordusunun gelişimi (yaya ve müsellem, Kapıkulu ocakları ve devşirme sistemi, yeniçeriler, tımarlı sipahiler, akıncılar, donanma); Osmanlı hukuku: şer’i (fıkıh) ve örfi hukuk, kanunnameler, kadılık; toprak sistemi: miri arazi, dirlik (has, zeamet, tımar), tahrir defterleri, mülk ve vakıf arazi; tımar sisteminin askerî, ekonomik ve sosyal işlevleri.

İskân politikasının amaçları ve uygulanışı (Anadolu’dan Rumeli’ye Türkmen-Yörük nakli, sürgün usulü), kolonizatör Türk dervişleri ve zaviyeler; istimalet (gönül alma) politikası: can, mal ve din güvenliği, eski hakların ve vergi düzeninin korunması, yerel yöneticilerin devlet hizmetine alınması; Balkanlarda Osmanlı barışı (Pax Ottomana); bu politikaların sonuçları.

Kuruluş döneminde medreseler (İznik Medresesi, Bursa ve Edirne medreseleri) ve ilk müderrisler (Davud-ı Kayserî), Molla Fenarî ve şeyhülislamlık; tekke ve zaviyelerin eğitimdeki rolü, ahiler; önemli âlim ve mutasavvıflar (Şeyh Edebali, Hacı Bayram-ı Veli, Akşemseddin, Kadızade-i Rumi); Türkçe eserler (Süleyman Çelebi’nin Mevlid’i, Ahmedî, Yazıcıoğlu kardeşler); erken dönem Osmanlı mimarisi.

İstanbul’un fethinin nedenleri, hazırlıkları ve sonuçları; Fatih dönemi fetihleri; Yavuz Sultan Selim’in doğu ve güney seferleri (Çaldıran, Mercidabık, Ridaniye) ve halifeliğin Osmanlı’ya geçişi; Kanuni dönemi (Mohaç, Viyana, Preveze) ve Akdeniz hâkimiyeti; 1566–1683 arasında Osmanlı siyaseti (Kıbrıs, İnebahtı, Zitvatorok, Kasr-ı Şirin, Girit) ve II. Viyana Kuşatması.

Fatih Kanunnamesi ve merkezî otoritenin güçlenmesi; Divan-ı Hümayun ve üyeleri; saray teşkilatı (Birun, Enderun, Harem); taşra yönetimi (eyalet, sancak, kaza; salyaneli ve salyanesiz eyaletler); veraset sisteminde değişim (sancağa çıkma usulünün kaldırılması, ekberiyet, kafes); ordu yapısında değişim (ateşli silahlar, yeniçeri sayısının artışı, tımar sisteminin bozulması, iltizam).

Coğrafi keşiflerin nedenleri (Doğu ticaretine ulaşma, pusula ve gemi teknolojisi, merkantilizm) ve önemli keşifler; Portekiz, İspanya, Hollanda, İngiltere ve Fransa’nın sömürgeleri; Doğu Hindistan şirketleri; sömürgeciliğin yerli halklara etkileri; Osmanlı’ya etkileri (baharat ve İpek yollarının önem kaybı, fiyat devrimi) ve Osmanlı’nın tepkileri (Hint Okyanusu seferleri, kanal projeleri, kapitülasyonlar).

XVI–XVII. yüzyıllarda isyanların nedenleri (nüfus artışı, tımar sisteminin bozulması, fiyat devrimi ve tağşiş, uzun süren savaşlar, merkezî otoritenin zayıflaması); Celali isyanları ve Büyük Kaçgun; suhte (medrese öğrencisi) isyanları; şehzade isyanları; İstanbul ve Kapıkulu (yeniçeri) isyanları, II. Osman’ın öldürülmesi; eyalet isyanları (Abaza Mehmet Paşa); isyanları bastırma çabaları (Kuyucu Murat Paşa, IV. Murat, Köprülüler) ve sonuçları.

Medrese sisteminin zirvesi: Sahn-ı Seman ve Süleymaniye medreseleri; Enderun; bilim insanları (Ali Kuşçu, Takiyüddin ve İstanbul Rasathanesi, Piri Reis, Seydi Ali Reis, Matrakçı Nasuh, Kâtip Çelebi, Evliya Çelebi); klasik mimari ve Mimar Sinan (Şehzade, Süleymaniye, Selimiye), Sultanahmet Camii; süsleme sanatları (çini, hat, tezhip, minyatür, ebru); divan edebiyatı ve musiki.

II. Viyana Kuşatması (1683) sonrası Kutsal İttifak savaşları ve Karlofça Antlaşması (1699); Rusya ile ilişkiler ve Prut Antlaşması (1711); Pasarofça (1718) ve Belgrad (1739) antlaşmaları; 1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı, Çeşme baskını ve Küçük Kaynarca Antlaşması (1774); Kırım’ın Rusya’ya bağlanması (1783) ve Yaş Antlaşması (1792); bu dönemde Osmanlı’nın savunmaya geçişi, diplomasinin önem kazanması ve denge politikası.

Lale Devri’nin (1718–1730) siyasi ortamı: Pasarofça sonrası barış dönemi, III. Ahmet ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa; ilk geçici elçilikler (Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin Paris sefaretnamesi); matbaa (İbrahim Müteferrika, 1727), çiçek aşısı, tercüme heyeti, kâğıt ve kumaş fabrikaları, itfaiye (tulumbacılar); mimari ve sanat (Sadabad, III. Ahmet Çeşmesi, Levnî, Nedîm); gündelik hayat, eğlence ve lale merakı; Patrona Halil İsyanı (1730) ve dönemin sona ermesi.

1755 Lizbon depremi, tsunami ve yangınlar; depremin Avrupa’daki etkileri (Aydınlanma düşüncesi, Voltaire ve Kant’ın yorumları, sismolojinin doğuşu, Marquis de Pombal’ın yeniden yapılanması); 1766 İstanbul depremi ve hasar (Fatih Camii, Kapalıçarşı, surlar); Osmanlı’nın afet sonrası yaraları sarma çabaları (vakıflar, yeniden inşa, vergi muafiyetleri); iki depremin karşılaştırılması; tarihten günümüze afet bilinci.

Sanayi Devrimi’nin İngiltere’de başlama nedenleri (sermaye birikimi, ham madde, kömür ve demir, sömürgeler, nüfus, bilimsel gelişmeler); buhar makinesi (James Watt), dokuma makineleri, demir-çelik ve demiryolu; fabrika sistemi ve seri üretim; sosyal sonuçlar: kentleşme, işçi sınıfı ve burjuvazi, çocuk işçiliği, sendikalar, yeni ideolojiler (liberalizm, sosyalizm); ekonomik ve siyasi sonuçlar: ham madde ve pazar arayışı, sömürgecilik ve emperyalizm; Osmanlı’ya etkileri.

Fransız İhtilali’nin (1789) nedenleri (Aydınlanma düşüncesi, sınıflı toplum yapısı, mali kriz, Amerikan bağımsızlığının etkisi); Bastille’in alınması ve İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi; ihtilalin getirdiği kavramlar (milliyetçilik, eşitlik, özgürlük, adalet, insan hakları, laiklik, demokrasi, cumhuriyet); Napolyon dönemi ve fikirlerin yayılması; Viyana Kongresi ve 1830, 1848 ihtilalleri; milliyetçiliğin çok uluslu Osmanlı Devleti’ne etkileri (Sırp ve Yunan isyanları).

III. Selim dönemi: Nizam-ı Cedid ordusu ve ıslahatları, Napolyon’un Mısır’ı işgali, Kabakçı Mustafa İsyanı (1807); Sened-i İttifak (1808); II. Mahmud dönemi: Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye, 1826), Asakir-i Mansure-i Muhammediye, merkezî yönetimin güçlendirilmesi, nezaretler, ilk nüfus sayımı, kılık-kıyafet düzenlemesi, posta ve Takvim-i Vekayi; Sırp ve Yunan isyanları; Mısır meselesi, Hünkâr İskelesi (1833) ve Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841).

Tanzimat Fermanı (1839) ve maddeleri (can, mal, namus güvenliği; kanun üstünlüğü; adil vergi; düzenli askerlik); Kırım Savaşı (1853–1856), ilk dış borç (1854) ve Paris Antlaşması (1856); Islahat Fermanı (1856) ve gayrimüslimlere yeni haklar; Genç Osmanlılar ve I. Meşrutiyet (1876), Kanun-ı Esasi ve Meclis-i Mebusan; 93 Harbi (1877–78), Ayastefanos ve Berlin antlaşmaları; Düyun-ı Umumiye (1881); II. Abdülhamid’in denge politikası, demiryolları ve eğitim çalışmaları.

Batı tarzı eğitim kurumları (Mühendishaneler, Tıbbiye, Harbiye, Mülkiye, Darülmuallimin, Darülfünun, rüştiye ve idadiler, Mekteb-i Sultani); yabancı ve azınlık okulları; basın-yayın (Takvim-i Vekayi, Tercüman-ı Ahvâl), çeviri faaliyetleri; teknoloji: telgraf (1855), demiryolları, buharlı gemi, fotoğraf, havagazı, tramvay, telefon; sanat: mimaride Batı etkisi (Dolmabahçe Sarayı, Nusretiye Camii), resim (Osman Hamdi Bey, Şeker Ahmet Paşa), Sanayi-i Nefise Mektebi (1882), müzede ve arkeolojide gelişmeler (Müze-i Hümayun), musiki (Mızıka-yı Hümayun).

Sanayi Devrimi’nin Osmanlı ekonomisine etkileri: loncaların ve el tezgâhlarının gerilemesi, 1838 Balta Limanı Antlaşması ve dış ticaret açığı; devlet eliyle kurulan fabrikalar (Feshane, Hereke, Beykoz, Zeytinburnu, Tophane, Bakırköy Baruthanesi) ve amaçları; Islah-ı Sanayi Komisyonu (1864), sanayi sergileri, sanayi mektepleri; özel girişimler ve yabancı sermaye; II. Abdülhamid döneminde madencilik, demiryolu ve şirketler; sanayileşmenin önündeki engeller (sermaye, teknik eleman, kapitülasyonlar, dış borç).

İttihat ve Terakki Cemiyeti ve II. Meşrutiyet’in ilanı (1908); Bosna-Hersek’in ilhakı, Bulgaristan’ın bağımsızlığı, Girit’in Yunanistan’a bağlanma kararı; 31 Mart Olayı (1909) ve Hareket Ordusu; siyasi partiler (fırkalar) ve Bâbıâli Baskını (1913); Trablusgarp Savaşı (1911–1912), Mustafa Kemal ve gönüllü subaylar, Uşi Antlaşması; I. ve II. Balkan Savaşları, Edirne’nin geri alınması, Londra, Bükreş ve İstanbul antlaşmaları; savaşların sonuçları.

I. Dünya Savaşı’nın nedenleri (sömürgecilik ve emperyalizm, milliyetçilik, silahlanma, bloklaşma: İtilaf ve İttifak devletleri) ve başlaması (Saraybosna suikastı); Osmanlı’nın savaşa girişi (Goeben ve Breslau olayı); cepheler: Kafkas, Kanal, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen ve yardım cepheleri; Çanakkale Zaferi ve önemi; ABD’nin savaşa girişi ve Wilson İlkeleri; Rusya’nın çekilmesi (Brest-Litovsk); Mondros Ateşkes Antlaşması (1918) ve ağır maddeleri; savaşın sonuçları.

Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı sürecinde Rumeli’den, Kafkasya’dan ve Doğu Anadolu’daki savaş bölgelerinden iç bölgelere yapılan kitlesel göçler; muhacirlerin karşılaştığı zorluklar; devletin muhacirlere yönelik düzenlemeleri (İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi, İskân-ı Aşair ve Muhacirin Müdüriyeti), yardım kuruluşları (Hilal-i Ahmer); savaş ve göç koşullarında yayılan salgınlar (kolera, tifüs, tifo, dizanteri, sıtma, 1918 İspanyol gribi); sağlık önlemleri (karantina, aşı, hıfzıssıhha); göç ve salgınların nüfus, ekonomi ve toplum yapısına etkileri.

Osmanlı’nın siyaset (adalet ve uzun süreli barış düzeni), askerlik (düzenli ordu, top ve kale teknolojisi), adalet (kadılık, millet sistemi, kanunnameler), bilim (Takiyüddin, Piri Reis, Kâtip Çelebi), sağlık (darüşşifalar, çiçek aşısı), sosyal yardım (vakıflar, imaretler), kültür, eğitim ve sanat (mimari, hat, çini, musiki) alanlarındaki katkıları; farklı din ve milletlere hoşgörü (1492 Sefarad Yahudilerinin kabulü, İrlanda kıtlığına yardım 1847); Türk-İslam ve Osmanlı mirasının günümüzdeki izleri ve UNESCO listeleri.

Mustafa Kemal’in doğduğu yüzyılda Osmanlı Devleti; aldığı eğitim (mahalle mektebi, Şemsi Efendi Okulu, Selanik Askerî Rüştiyesi, Manastır Askerî İdadisi, Harbiye ve Harp Akademisi); hayatına yön veren şehirler (Selanik, Manastır, İstanbul, Şam, Sofya); fikir hayatını etkileyen düşünürler (Namık Kemal, Tevfik Fikret, Ziya Gökalp; Montesquieu, Rousseau, Voltaire) ve okuma sevgisi; 20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti’nde fikir akımları (Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Batıcılık, adem-i merkeziyetçilik); siyasi ve askerî gelişmeler (II. Meşrutiyet, 31 Mart Vakası, Trablusgarp ve Balkan Savaşları, Bâb-ı Âli Baskını); ekonomik hayat (Düyun-u Umumiye, kapitülasyonlar, millî iktisat) ve sosyal hayat.

Büyük savaşa doğru: bloklaşma (İtilaf ve İttifak devletleri), savaşın nedenleri ve Saraybosna suikastı; Osmanlı Devleti’nin savaşa girişi (Almanya ile gizli ittifak, Goeben ve Breslau olayı); Osmanlı’nın savaştığı cepheler (Kafkas, Kanal, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen, yardım cepheleri) ve zaferleri (Çanakkale, Kut’ül-Amare); Mustafa Kemal’in Çanakkale, Kafkas ve Suriye cephelerindeki başarıları; savaş yıllarında Anadolu ve 1915 olayları; 1917 kader yılı (ABD’nin savaşa girişi, Rusya’nın çekilmesi), Wilson İlkeleri; Mondros Ateşkes Antlaşması ve uygulanması, tepkiler; Paris Barış Konferansı, manda ve himaye, barış antlaşmaları ve Sevr.

İzmir’in işgali (15 Mayıs 1919) ve Kuvâ-yı Milliye’nin doğuşu; millî ve zararlı cemiyetler; Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı (19 Mayıs 1919), Havza ve Amasya genelgeleri; Erzurum ve Sivas kongreleri, manda ve himayenin reddi, Heyet-i Temsiliye; Amasya Görüşmeleri; Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920); İstanbul’un resmen işgali; TBMM’nin açılış gerekçeleri ve genel özellikleri (23 Nisan 1920); TBMM’ye karşı ayaklanmalar, Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri; Sevr Antlaşması’na tepkiler.

Doğu Cephesi (Kâzım Karabekir, Gümrü Antlaşması) ve Güney Cephesi (Maraş, Antep, Urfa’nın Kuvâ-yı Milliye ile savunulması, Ankara Antlaşması); Kuvâ-yı Milliye’den düzenli orduya geçiş; Batı Cephesi: I. İnönü Muharebesi ve sonuçları (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, İstiklal Marşı, Londra Konferansı, Moskova Antlaşması), II. İnönü, Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Başkomutanlık Kanunu ve Tekâlif-i Milliye Emirleri, Sakarya Meydan Muharebesi, Kars ve Ankara antlaşmaları, Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi; Mudanya Ateşkes Antlaşması; Lozan Barış Antlaşması ve maddeleri.

Atatürk ilkeleri: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, laiklik, devletçilik ve inkılapçılık; ilkelerin anlamı, birbirleriyle ilişkisi ve 1937’de anayasaya girmesi; siyasi alandaki gelişmeler: saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Ankara’nın başkent olması (13 Ekim 1923), Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923), halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) ve aynı gün çıkarılan kanunlar, 1924 Anayasası; Türkiye Cumhuriyeti’nin temelleri: millî egemenlik, millî bağımsızlık, akılcılık ve bilimsellik, çağdaşlaşma.

Hukuk alanında: Mecelle’nin kaldırılması ve Türk Medeni Kanunu (17 Şubat 1926), diğer kanunlar; eğitim ve kültür alanında: Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Harf İnkılabı (1 Kasım 1928), Millet Mektepleri, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu, Üniversite Reformu, güzel sanatlar ve spor; toplumsal alanda: kılık kıyafet düzenlemeleri (Şapka Kanunu), tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması, takvim, saat ve ölçülerde değişiklik, Soyadı Kanunu, lakap ve unvanların kaldırılması, Türk kadınına sağlanan haklar; ekonomi alanında: Türkiye İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi, aşarın kaldırılması, Teşvik-i Sanayi Kanunu, Kabotaj Kanunu, millî bankalar, Beş Yıllık Sanayi Planı; sağlık alanında gelişmeler.

Atatürk dönemi iç politika: I. ve II. TBMM’nin oluşumu, Cumhuriyet Halk Fırkası; çok partili hayata geçiş denemeleri: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve kapatılması, Şeyh Said İsyanı ve Takrir-i Sükûn Kanunu, İzmir Suikastı girişimi (1926), Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930), Menemen Olayı; Atatürk dönemi dış politika: Türkiye-Yunanistan ilişkileri (nüfus mübadelesi, 1930 dostluk antlaşması), Türkiye-İngiltere ilişkileri ve Musul sorunu (1926 Ankara Antlaşması), Türkiye-Fransa ilişkileri ve Hatay’ın anavatana katılması (1939), Türkiye-SSCB ilişkileri, Milletler Cemiyeti’ne giriş (1932), Balkan Antantı (1934), Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936), Sadabat Paktı (1937); Atatürk’ün ölümü ve İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanı seçilmesi.

I. Dünya Savaşı’nın siyasi ve ekonomik sonuçları; barışı sağlama çabaları (Milletler Cemiyeti, Locarno Antlaşmaları, Briand-Kellogg Paktı, silahsızlanma konferansları) ve başarısızlık nedenleri; 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı (Kara Perşembe), nedenleri, dünyaya ve Türkiye’ye etkileri, New Deal ve devletçilik; iki savaş arasında ideolojilerin etkileri: komünizm (SSCB), faşizm (İtalya), nazizm (Almanya), militarizm (Japonya); totaliter rejimlerin yayılmacı politikaları; SSCB’nin kurulmasının Orta Asya Türk toplulukları üzerindeki etkileri (Basmacı Hareketi, alfabe değişiklikleri, kolektifleştirme, sürgün ve tasfiyeler).

II. Dünya Savaşı’nın nedenleri (Versay’ın ağır şartları, 1929 bunalımı, totaliter rejimler, silahlanma, Mihver Bloku, yatıştırma politikası ve Münih Konferansı); savaşın başlaması (1 Eylül 1939), Mihver ve Müttefik devletler; savaşın seyrini değiştiren olaylar (Barbarossa Harekâtı, Pearl Harbor, Stalingrad, El Alamein, Midway, Normandiya Çıkarması, atom bombaları); Birleşmiş Milletler’in kuruluşu (1945); II. Dünya Savaşı’nda Türkiye’nin dış politikası (aktif tarafsızlık, Üçlü İttifak, Türk-Alman Saldırmazlık Paktı, Adana Görüşmesi, Kahire Konferansı, Almanya ve Japonya’ya savaş ilanı), iç politika ve ekonomik-toplumsal yansımalar (Millî Korunma Kanunu, Varlık Vergisi, karne uygulaması, Köy Enstitüleri); savaşın sonuçları, barış konferansları ve iki kutuplu dünya; Orta Doğu’nun yeniden şekillenmesi.

II. Dünya Savaşı sonrası Türkiye’de siyasi hayat: çok partili hayata geçiş (Millî Kalkınma Partisi, Dörtlü Takrir, Demokrat Parti’nin kuruluşu – 7 Ocak 1946), 1946 seçimleri, 1950 seçimleri ve Demokrat Parti iktidarı; ekonomik hayat (Marshall yardımları, tarımda makineleşme, karayolları, özel sektör); sosyal hayat (köyden kente göç, gecekondulaşma, kentleşme, radyo ve basın); iki kutuplu dünyada Türkiye (Sovyet talepleri, Truman Doktrini, Marshall Planı, Kore Savaşı’na asker gönderilmesi, NATO üyeliği, Balkan Paktı, Bağdat Paktı); Demokrat Partili yıllarda siyasi, sosyal ve ekonomik hayat; 1950’lerin sonundaki ekonomik sıkıntılar ve siyasi gerginlikler.

Soğuk Savaş kavramı ve iki kutuplu dünya düzenine geçiş; ABD ve SSCB tarafından kurulan teşkilatlar ve atılan ekonomik adımlar (Truman Doktrini, Marshall Planı, NATO, COMECON, Varşova Paktı); Berlin Ablukası, Almanya’nın bölünmesi, Çin Devrimi, Kore Savaşı; silahlanma ve uzay yarışı; Asya ve Afrika’da sömürgeciliğe karşı bağımsızlık mücadeleleri (Hindistan ve Pakistan, Endonezya, Cezayir, Afrika’nın bağımsızlığı), Bağlantısızlar Hareketi ve Bandung Konferansı; Soğuk Savaş döneminin sosyokültürel ve bilimsel gelişmeleri.

Bloklar arası rekabet ve yumuşama (detant) dönemi: Berlin Duvarı (1961), Küba Füze Krizi (1962), Vietnam Savaşı, 1968 gençlik hareketleri, SALT antlaşmaları, Helsinki Nihai Senedi (1975); Orta Doğu: Arap-İsrail savaşları (1948, 1956, 1967, 1973), petrol krizi, Camp David (1978), İran İslam Devrimi (1979), Sovyetlerin Afganistan’ı işgali, İran-Irak Savaşı (1980-1988); 1960 sonrası Türk dış politikası: Kıbrıs sorunu ve Kıbrıs Barış Harekâtı (1974), KKTC (1983), kıta sahanlığı ve Ege adaları sorunları, Batı Trakya Türklerinin sorunları, ASALA terörü ve Ermeni diasporası; Türkiye’de siyasi hayat: 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askerî müdahaleleri, 1961 ve 1982 anayasaları; sosyokültürel ve ekonomik gelişmeler (planlı kalkınma, yurt dışına işçi göçü, TRT ve televizyon, 24 Ocak 1980 kararları).

1990 sonrasında Türkiye: ekonomik krizler (1994, 2000-2001) ve ekonomik yeniden yapılanma; darbeler ve müdahaleler (28 Şubat 1997 süreci, 15 Temmuz 2016 FETÖ darbe girişimi ve milletin direnişi); terörle mücadele (PKK, DHKP-C, DEAŞ, FETÖ); bilim, sanat ve spordaki gelişmeler; 1990 sonrası siyasi gelişmelerin Türkiye’ye etkileri: SSCB’nin dağılması ve Türk cumhuriyetlerinin bağımsızlıkları, Türk dünyasıyla iş birliği (TİKA, Türk Devletleri Teşkilatı); Avrupa Birliği ve Türkiye (Ankara Antlaşması, Gümrük Birliği, adaylık, müzakereler); Balkanlar (Yugoslavya’nın dağılması, Bosna Savaşı ve Srebrenitsa, Kosova), Kafkasya (Dağlık Karabağ ve Hocalı); Orta Doğu (Körfez Savaşı, 2003 Irak işgali, Arap Baharı, Suriye iç savaşı ve göç); 11 Eylül saldırıları ve küresel terör; küreselleşme.