İslam Bilim Tarihi konu anlatımı

Bilim ve ilim kavramları, İslam biliminin temel kavramları (ilim, hikmet, akıl, tecrübe, nazar) ve genel özellikleri (bilgiye değer verme, akıl ve vahyin uyumu, faydalı ilim anlayışı, evrensellik); İslam’ın doğduğu ortamda bilgi birikimi (Arap Yarımadası, Bizans, Sasani, Hint kültür havzaları); Kur’an’ın okumaya ve düşünmeye teşviki (“Oku!” emri, tefekkür); bilimin gelişmesine etki eden unsurlar (ticaret, fetihler, kâğıdın yayılması, hami yöneticiler, vakıflar, ortak dil Arapça); İslami ilimlerin oluşumu (tefsir, hadis, fıkıh, kelam) ve yöntemleri; teoriden pratiğe ilk uygulamalar (kıble tayini, namaz vakitleri, takvim, miras hesabı); Emevi ve Abbasi dönemlerinde tercüme faaliyetleri, Beytülhikme; bilim alanlarının sınıflandırılması (Farabi’nin İhsaü’l-Ulum’u).

Abbasi döneminden sonra yeni siyasi yapılanmalar (Samaniler, Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular, Fatımiler) ve ilme destek; ilk medreselerin kuruluşu ve Nizamiye medreseleri; kütüphaneler ve rasathaneler (Meraga, Semerkant); gözlem ve deneye yöneliş: Harezmî (cebir, algoritma, Hint-Arap rakamları, sıfır), Battani ve Biruni (astronomi), İbn Heysem (optik, deneysel yöntem, karanlık oda), Cabir bin Hayyan ve Razi (kimya, damıtma), Razi ve İbn Sina (tıp: çiçek-kızamık ayrımı, el-Kanun), Zehravi (cerrahi aletler), İbnü’n-Nefis (küçük kan dolaşımı); tekniğin yükselişi: Cezerî (otomatik makineler, krank mili, su saatleri), Benu Musa kardeşler, usturlap ve saat yapımı.

Endülüs Emevi Devleti ve Kurtuba (Córdoba), Toledo, Sevilla, Gırnata gibi bilim merkezleri; Kurtuba kütüphanesi, cami ve medreseleri; Endülüslü bilginler: İbn Rüşd (Averroes; Aristoteles şerhleri, felsefe-din ilişkisi), İbn Tufeyl (Hay bin Yakzan), Zehravi (cerrahi), İbn Zühr (tıp), İbnü’l-Baytar (botanik, ilaçlar), Zerkali (usturlap, astronomi cetvelleri), Abbas bin Firnas (uçma denemesi), İbn Haldun (Mukaddime, tarih ve sosyoloji); farklı din mensuplarının bir arada çalışması; Avrupa’ya geçiş yolları: Endülüs ve Toledo çeviri okulu, Sicilya, Haçlı Seferleri, ticaret; Latince çeviriler (Gerard of Cremona) ve etkileri: Avrupa üniversitelerinde ders kitapları, Rönesans’a katkı; Latinleşmiş isimler (Avicenna, Averroes, Alhazen, Algoritmi).

Türkistan (Maveraünnehir ve Horasan) bilim havzası: Buhara, Semerkant, Merv, Nişabur, Harezm; Türk bilginleri: Farabi (felsefe, müzik), Biruni (astronomi, coğrafya, karşılaştırmalı dinler; Dünya’nın yarıçapı), İbn Sina (tıp, felsefe), Kaşgarlı Mahmud, Yusuf Has Hacib; Timurlu döneminde Uluğ Bey, Semerkant Rasathanesi ve Zic-i Uluğ Bey, Kadızade-i Rumi, Ali Kuşçu; Haçlı Seferleri ve Moğol istilasının bilime etkileri (Bağdat’ın yıkılışı 1258); Osmanlı’da bilim: Sahn-ı Seman ve Süleymaniye medreseleri, Ali Kuşçu’nun İstanbul’a gelişi, Takiyüddin ve İstanbul Rasathanesi (1577), Piri Reis ve Kitab-ı Bahriye, Katip Çelebi, Hezarfen Ahmet Çelebi, Lagari Hasan Çelebi, Akşemseddin (mikrop fikri), Sabuncuoğlu Şerafeddin (cerrahi).