Sosyal Bilgiler konu anlatımı

Kişisel kimlik bilgileri ve nüfus cüzdanı (T.C. kimlik kartı): ad-soyad, doğum yeri ve tarihi, T.C. kimlik numarası; resmî belgelerin önemi; bireysel özellikler (fiziksel özellikler, ilgi, yetenek, duygular) ve farklılıklara saygı; kendini tanıma ve geliştirme; aile, okul ve toplumdaki roller; aile kültürü, aile büyüklerinin geçmişi, soy ağacı; kişisel ve aile tarihi kanıtları (fotoğraf, belge, eşya); çocuk olarak sahip olunan haklar ve sorumluluklar; değerler (saygı, sevgi, yardımlaşma, dürüstlük).

Kültür ve kültürel miras kavramları; ailemizde ve çevremizde yaşattığımız gelenek ve görenekler (bayramlaşma, misafirperverlik, düğün, kına, asker uğurlama, imece); millî kültürümüzün ögeleri (dil, din, bayrak, marş, yemekler, giysiler, el sanatları, halk oyunları, masallar ve destanlar); somut ve somut olmayan kültürel miras; çocuk oyunları ve oyuncaklar geçmişten günümüze; Millî Mücadele dönemi ve kahramanları (Mustafa Kemal, Kara Fatma, Nene Hatun, Şerife Bacı, Seyit Onbaşı, Hasan Tahsin), millî bayramlar ve önemli günler; Atatürk’ün hayatı ve ilkeleri.

Ana yönler (kuzey, güney, doğu, batı) ve ara yönler (kuzeydoğu, kuzeybatı, güneydoğu, güneybatı); doğadan yararlanarak yön bulma (Güneş, gölge, Kutup Yıldızı, yosunlar) ve pusula; kroki çizme, krokide yön ve konum belirtme, yol tarif etme; yaşadığı çevrenin doğal ve beşerî özellikleri (yer şekilleri, akarsular; yollar, binalar, köprüler); hava durumu ve iklim farkı, hava durumu sembolleri; hava durumunun insan faaliyetlerine etkisi; doğal afetler (deprem, sel, heyelan, çığ, orman yangını) ve korunma yolları; afet çantası ve toplanma alanı.

Teknolojik ürünlerin geçmişten günümüze gelişimi (haberleşme, ulaşım, aydınlatma, yazı ve bilgi saklama araçları); teknolojinin günlük yaşama ve insan ilişkilerine etkileri; buluşlar ve mucitler (Cezeri, Hezarfen Ahmet Çelebi, Lagari Hasan Çelebi, Edison, Bell, Wright kardeşler), buluşların bir ihtiyaçtan doğması; teknolojik ürünlerin bilinçli ve güvenli kullanımı (ekran süresi, elektrikli araçlar); güvenli internet: kişisel bilgilerin korunması, güçlü şifre, siber zorbalık, telif hakları ve doğru bilgiye ulaşma; teknolojik ürün tasarlama ve fikir geliştirme.

İhtiyaç ve istek ayrımı; ihtiyaçların önceliklendirilmesi; üretim, dağıtım ve tüketim kavramları ve aralarındaki ilişki (tarladan sofraya); yaşadığı çevredeki ekonomik faaliyetler (tarım, hayvancılık, sanayi, ticaret, turizm); meslekler ve mesleklerin birbirine bağlılığı; bilinçli tüketici olma: ürün etiketi, son kullanma tarihi, TSE, garanti belgesi, fiş-fatura, tüketici hakları ve şikâyet yolları (ALO 175 Tüketici Hattı); aile bütçesi, gelir ve gider, tasarruf ve israfı önleme; kaynakları verimli kullanma.

Hak, sorumluluk ve özgürlük kavramları; çocuk hakları ve Çocuk Hakları Sözleşmesi; haklar ve sorumluluklar arasındaki ilişki; demokrasi ve demokratik değerler (eşitlik, adalet, saygı, hoşgörü, katılım, çoğunluğun kararı ve azınlığın haklarına saygı); okulda ve sınıfta demokrasi uygulamaları (sınıf başkanı seçimi, okul meclisi, oylama); Türkiye Büyük Millet Meclisi, seçimler ve vatandaşın oy hakkı; yakın çevredeki kurumlar (muhtarlık, belediye, kaymakamlık, valilik, okul, hastane, emniyet) ve hizmetleri; gönüllü kuruluşlar; bayrak, marş ve millî semboller; vatandaşlık görevleri.

Türkiye’nin konumu ve kıtalar (Asya ve Avrupa); kara komşularımız (Yunanistan, Bulgaristan, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan-Nahçıvan, İran, Irak, Suriye) ve deniz komşularımız; Türk dünyası ve Türk cumhuriyetleri; ülkemiz ile diğer ülkeler arasındaki ticari, kültürel, turistik ve sportif ilişkiler (ithalat, ihracat, kardeş şehirler, uluslararası etkinlikler); farklı ülkelerin kültürleri (bayramlar, yemekler, giysiler, oyunlar) ve kültürlere saygı; ülkelerin birbirine bağımlılığı ve dünya barışı; uluslararası kuruluşlar (UNICEF, Kızılhaç-Kızılay).

Ait olduğumuz gruplar (aile, okul, arkadaş, spor kulübü), bu gruplardaki rollerimiz ve sorumluluklarımız; yardımlaşma ve dayanışmanın birlikte yaşamaya katkısı.

Kültür ve kültürel öğeler; yaşadığımız yerin kültürel özellikleri; somut ve somut olmayan kültürel miras; UNESCO listeleri; kültürel mirasın korunması.

Tarih öncesi çağlar; avcı-toplayıcılıktan yerleşik hayata geçiş; Karain Mağarası, Göbeklitepe, Çatalhöyük, Çayönü ve Hacılar; ilk yerleşim yerlerinde günlük yaşam.

Sümer, Akad, Babil ve Asur medeniyetleri; Hitit, Frig, Lidya, Urartu ve İyon medeniyetleri; yazı, kanun, para, antlaşma gibi ortak mirasa katkılar.

Ana ve ara yönler; harita, ölçek, lejant ve harita okuma; göreceli (bağıl) konum ve mutlak konum; ilimizin komşuları ve konum özellikleri.

Doğal çevre ve beşerî çevre unsurları; insanın doğal çevreyi değiştirmesi; doğal çevrenin insan yaşamına etkisi; yaşadığımız yerin geçmişi ve bugünü.

Doğal afet ve afet türleri (deprem, sel, heyelan, çığ, orman yangını); Türkiye’de afetler; afet öncesi, sırası ve sonrasında yapılması gerekenler; AFAD ve afet çantası.

Türkiye’nin kara sınır komşuları, başkentleri ve Türkiye’ye göre konumları; komşularımızla ekonomik ve kültürel ilişkiler; Türk dünyası.

Demokrasi ve cumhuriyet kavramları; millî egemenlik; seçme ve seçilme; demokratik okul hayatı; etkin vatandaşın özellikleri.

Hak ve sorumluluk kavramları; çocuk hakları; temel haklar (yaşama, eğitim, sağlık, düşünce); hakların sınırları; haklarımızın ihlal edilmesi durumunda başvurulacak yollar.

Kamu kurumları ve görevleri (muhtarlık, belediye, valilik, kaymakamlık, okul, hastane, emniyet); sivil toplum kuruluşları; dilekçe ve CİMER ile başvuru.

İhtiyaç ve istek; kıt kaynaklar; kaynakların verimli kullanımı ve israf; bütçe, gelir-gider; bilinçli tüketici; tasarruf.

Tarım, hayvancılık, sanayi, ticaret, turizm, madencilik ve hizmet sektörü; ekonomik faaliyetleri etkileyen doğal ve beşerî faktörler; meslekler.

Teknolojinin tanımı; geçmişten günümüze teknolojik gelişmeler (yazı, tekerlek, matbaa, elektrik, internet); bilim insanları ve buluşlar; teknolojinin toplum hayatına etkileri.

Teknolojik ürünlerin doğru ve güvenli kullanımı; ekran süresi; dijital güvenlik ve kişisel bilgiler; siber zorbalık; elektronik atıklar.

Sosyal grup ve sosyal rol kavramları; rollerin zaman, yer ve toplumsal koşullara göre değişmesi; geçmişte ve günümüzde aile ve toplum içindeki roller; statü ve rol çatışması.

Millî kültür ve millî değerler; ortak tarih, dil, bayramlar, gelenekler; millî değerlerin toplumsal birlikteliğe katkısı; millî semboller.

Toplumsal sorun kavramı; göç, işsizlik, çevre kirliliği, trafik, bağımlılık, akran zorbalığı gibi sorunlar; sorun çözme basamakları; bireyin ve kurumların sorumlulukları.

Enlem ve boylam, mutlak (matematik) konum, göreceli (özel) konum; Türkiye’nin matematik konumu ve sonuçları; kıtalar ve okyanuslar; Türkiye’nin jeopolitik önemi.

Dünya ve Türkiye’de iklim tipleri; iklimin bitki örtüsü, yerleşme, nüfus, ekonomik faaliyetler ve yaşam biçimine etkisi; nüfusun dağılışını etkileyen faktörler.

Türk dünyası ülkeleri ve toplulukları; ortak dil, tarih ve kültür; Türk Devletleri Teşkilatı, TÜRKSOY, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü; eğitim ve kültür alanında iş birlikleri.

Türklerin ilk yurdu Orta Asya; göçler; Asya Hun, Göktürk ve Uygur devletleri; Orhun Yazıtları; ilk Türk devletlerinde yönetim, ekonomi, sosyal ve kültürel hayat.

İslam medeniyetinde bilim anlayışı; Beytülhikme ve tercüme hareketleri; Harezmi, Farabi, Biruni, İbn-i Sina, Cezeri, İbnü’l-Heysem gibi bilim insanları; matematik, tıp, astronomi, coğrafya ve mühendislikte katkılar.

Türk-İslam ilişkileri ve Talas Savaşı; ilk Müslüman Türk devletleri: Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular; Türk-İslam eserleri; sosyal ve kültürel değişimler.

Malazgirt Zaferi ve sonuçları; ilk Türk beylikleri; Türkiye Selçuklu Devleti; Haçlı Seferleri; Miryokefalon ve Kösedağ savaşları; Anadolu’nun Türk yurdu olması.

Yasama, yürütme ve yargı güçleri; kuvvetler ayrılığı; TBMM, Cumhurbaşkanı, bakanlar ve mahkemeler; kanunların yapılışı; karar almayı etkileyen kamuoyu, medya, STK’lar ve seçimler.

Temel hak ve özgürlükler; vatandaşlık sorumlulukları (vergi, askerlik, oy kullanma, kanunlara uyma); hakların korunmasında kurumlar; hak ve sorumluluk dengesinin toplumsal düzene etkisi.

Dijital vatandaşlık; e-Devlet hizmetleri; kişisel verilerin korunması (KVKK); dijital ayak izi; siber güvenlik ve siber zorbalık; dijital ortamda etik ve sorumluluk.

Türkiye’nin doğal kaynakları: verimli topraklar, su, ormanlar, madenler, enerji kaynakları; tarım, hayvancılık, madencilik, sanayi, ticaret ve turizm; kaynakların verimli kullanımı.

Ekonomik faaliyetlerle meslekler arasındaki ilişki; geleceğin meslekleri; meslek seçimi; girişimcilik; bir ürünün fikirden pazara yolculuğu: yatırım, üretim, maliyet, fiyat, reklam ve pazarlama.

Tarihî ticaret yolları (İpek Yolu, Baharat Yolu, Kral Yolu); ulaşım ve iletişim teknolojilerinin gelişimi; kültürel etkileşim ve küreselleşme.

Fikrî mülkiyet; telif hakkı (eser sahipliği), patent, faydalı model, marka ve tasarım tescili; TÜRKPATENT; patent başvuru süreci; korsan ürünler ve intihal.

İletişimin ögeleri (gönderici, alıcı, mesaj, kanal, geri bildirim); etkili iletişim: ben dili, empati, etkin dinleme; iletişim engelleri; medya okuryazarlığı ve kitle iletişim araçları.

Özel gereksinimli bireyler; engelli hakları ve Anayasa; erişilebilirlik; kapsayıcı eğitim; toplumsal farkındalık ve önyargılarla mücadele; destekleyici kurumlar.

Millî mesele kavramı; Kurtuluş Savaşı’nda millî birlik; Kıbrıs meselesi; 15 Temmuz darbe girişimi ve millî irade; terörle mücadele; afetlerde millî dayanışma.

Küreselleşme kavramı ve nedenleri; ekonomik, kültürel, siyasi ve teknolojik boyutları; olumlu ve olumsuz etkileri; uluslararası kuruluşlar; kültürel kimliği korumak.

Küresel sorunlar (iklim değişikliği, açlık, göç ve mülteciler, salgınlar, savaşlar); Türkiye’nin insani yardım, arabuluculuk ve uluslararası iş birliği faaliyetleri; AFAD, Kızılay, TİKA’nın dünyadaki çalışmaları.

Nüfusun dağılışını etkileyen faktörler; Türkiye’de nüfus ve nüfus sayımları; göç türleri, nedenleri ve sonuçları; iç ve dış göç; beyin göçü; göçün küreselleşmeyle ilişkisi.

Osmanlı Beyliği’nin kuruluşu ve hızlı büyümesinin nedenleri; iskân, istimâlet ve fetih politikaları; İstanbul’un fethi; Yavuz ve Kanuni dönemleri; tımar ve devşirme sistemleri; millet sistemi.

Duraklama ve gerileme dönemlerinde ıslahatlar; Lale Devri ve ilk Türk matbaası; III. Selim ve Nizam-ı Cedid; II. Mahmut ve Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması; eğitim, ulaşım ve iletişimde yenilikler (telgraf, demiryolu, Darülfünun).

Osmanlı’da sosyal hayat, vakıflar ve külliyeler; lonca ve ahilik; eğitim kurumları (medrese, Enderun, sıbyan mektebi); bilim, mimari (Mimar Sinan) ve sanat (hat, ebru, çini, minyatür); Osmanlı’da hoşgörü.

Anayasa’nın 2. maddesi: demokratik, laik, sosyal hukuk devleti; insan haklarına saygı, Atatürk milliyetçiliği; değiştirilemez maddeler; devletin bütünlüğü, resmî dil, bayrak, marş ve başkent.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi; yasama (TBMM), yürütme (Cumhurbaşkanı) ve yargı organları; merkezî yönetim ve taşra teşkilatı; yerel yönetimler (il özel idaresi, belediye, köy).

Osmanlı’da demokratikleşme adımları (Sened-i İttifak, Tanzimat, Islahat, I. ve II. Meşrutiyet); TBMM’nin açılışı ve Cumhuriyet; kadınlara siyasi haklar; çok partili hayata geçiş; anayasalarımız.

Demokrasiye müdahaleler (darbeler ve muhtıralar); terör; siyasete katılımın düşüklüğü; kutuplaşma; dezenformasyon; hukukun üstünlüğüne aykırılıklar; demokrasiyi güçlendirmenin yolları.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında ekonomik durum; İzmir İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi; aşarın kaldırılması, Kabotaj Kanunu, Teşvik-i Sanayi Kanunu; bankalar ve devlet fabrikaları; demiryolları; günümüzdeki millî kalkınma projeleri.

Üretim faktörleri (doğal kaynak, emek, sermaye, girişimci); dağıtım ve lojistik; tüketim ve bilinçli tüketici; arz ve talep; döngüdeki aksaklıkların etkileri.

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler; gelişmişlik göstergeleri (kişi başına gelir, GSYH, eğitim, sağlık, insani gelişme); yatırımın kalkınmadaki rolü; sürdürülebilir kalkınma.

Rönesans, Reform, coğrafi keşifler ve Sanayi İnkılabı’nın bilim ve teknolojiye etkisi; günümüzün teknolojileri (yapay zekâ, robotik, biyoteknoloji, uzay); gelecekte hayat, meslekler ve etik sorunlar.

Sosyal bilimlerin dalları (tarih, coğrafya, sosyoloji, psikoloji, ekonomi, antropoloji, arkeoloji, siyaset bilimi, hukuk, felsefe); araştırma yöntemleri (gözlem, anket, görüşme, belge inceleme); bilimsel yöntemle problem çözme.