İyiliği emredip kötülükten sakındırma (emr-i bi’l-ma’ruf nehy-i ani’l-münker) ve bunun yöntemi; birr (iyilik) kavramının kapsamı ve infak (Bakara, 177); danışarak iş yapma (istişare); temiz ve helal kazanç sağlama, ölçü-tartıda dürüstlük; emanete riayet etme; hesap günü ve sorumluluk bilinci; Kur’an’da örnek kadın şahsiyetler (Hz. Meryem, Firavun’un eşi Asiye, Sebe Melikesi); Ayetlerden Mesajlar: Yasin suresi 13–27 (kasaba halkı ve hakkı savunan adam).
İyiliği emretmek, birr ve infak, istişare
İyiliği emredip kötülükten sakındırmak: Toplumun ortak sorumluluğudur; “Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır.” (Nahl, 125) → Yöntem nezaket ve hikmettir.
Birr (iyilik): Bakara 177’ye göre iyilik yalnızca yüzü doğuya-batıya çevirmek değildir; iyilik:
- Allah’a, ahirete, meleklere, kitaplara ve peygamberlere iman etmek,
- Sevdiği maldan akrabaya, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışa vermek,
- Namaz, zekât, sözünü tutmak ve zorluklarda sabretmektir.
İnfak: Allah rızası için sevilen maldan harcamak; “Sevdiğiniz şeylerden harcamadıkça iyiliğe eremezsiniz.” (Âl-i İmran, 92)
İstişare: Kararları danışarak almak; aile, okul ve devlet yönetiminde ortak akıl.
Helal kazanç, emanet ve hesap günü
Temiz ve helal kazanç:
- “Ey insanlar! Yeryüzündeki şeylerin helal ve temiz olanlarından yiyin.” (Bakara, 168)
- Hile, rüşvet, haksız kazanç, ölçü-tartıda eksiklik yasaktır; emek ve alın teri değerlidir.
Emanete riayet: Mal, söz, sır, görev ve makam emanettir; ehline verilmeli ve korunmalıdır.
- Kamu malı herkesin emanetidir; özenle kullanılır.
Hesap günü:
- “Kim zerre ağırlığınca hayır işlerse onu görür; kim zerre ağırlığınca şer işlerse onu görür.” (Zilzal, 7–8)
- Hesap bilinci insanı adil, dürüst ve sorumlu olmaya yöneltir.
Örnek kadın şahsiyetler ve Yasin 13–27
Kur’an’da örnek kadın şahsiyetler:
- Hz. Meryem: İffeti, ibadete bağlılığı ve Allah’a teslimiyeti ile örnek gösterilir; Kur’an’da adıyla bir sure vardır.
- Asiye (Firavun’un eşi): Zalim bir hükümdarın sarayında yaşamasına rağmen imanını korur; “Rabbim, bana katında cennette bir ev yap, beni Firavun’dan kurtar.” diye dua eder (Tahrim, 11).
- Sebe Melikesi (Belkıs): Halkının ileri gelenleriyle istişare eder, aceleci davranmaz; Hz. Süleyman’ın daveti üzerine hakkı kabul eder.
Ayetlerden Mesajlar – Yasin 13–27 (meal özeti):
- Bir kasaba halkına elçiler gönderilir; halk onları yalanlar ve tehdit eder.
- Şehrin öbür ucundan bir adam koşarak gelir: “Ey kavmim! Sizden hiçbir ücret istemeyen ve doğru yolda olan bu elçilere uyun.” der.
- Adam inancı uğruna karşı çıkar; ona “Cennete gir” denir, o da “Keşke kavmim bilseydi!” der.
Mesaj: Hakkı cesaretle savunmak, kavmine karşı bile iyilik dilemek
Kavramlar
- birr
- kapsamlı iyilik
- infak
- Allah rızası için harcama
- helal
- dinen izin verilen
- hikmet
- bilgece, yerinde davranış
- iffet
- namus ve onurunu koruma
- İyilik hikmet ve güzel öğütle emredilir
- Birr iman, infak, sözünü tutmak ve sabrı kapsar
- Sevilen maldan harcamadıkça iyiliğe erilmez
- Helal ve temiz kazanç; emanete riayet
- Zerre kadar iyilik ve kötülüğün hesabı görülür
- Hz. Meryem, Asiye, Sebe Melikesi örnek şahsiyetlerdir
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki örnek kadın şahsiyetlerden Sebe Melikesi’nin yönetim anlayışı hangi evrensel değeri öne çıkarır?
Sebe Melikesi önemli bir karar karşısında halkının ileri gelenleriyle istişare eder, aceleci ve kibirli davranmaz; sonunda hakkı kabul eder. Bu, danışarak yönetme (istişare) ve hakikat karşısında açık fikirli olma değerlerini öne çıkarır.
Çözümlü örnekler
1. Zilzal suresinin son ayetleri neyi anlatır? Kolay
ÇözümZerre kadar iyilik ve kötülüğün karşılığının görüleceğini.
2. Bakara 177’ye göre iyilik yalnızca neyden ibaret değildir? Orta
ÇözümYüzü doğuya ya da batıya çevirmekten, yani sadece şekilden ibaret değildir; iman, infak, sözünü tutmak ve sabrı da kapsar.
3. Yasin suresindeki adamın “Keşke kavmim bilseydi!” sözü hangi ahlaki olgunluğu gösterir? Zor
ÇözümKendisine karşı çıkan kavmine bile kin duymayıp onların doğruyu bilmesini ve kurtulmasını istemesini; merhamet ve iyilik dileme olgunluğunu gösterir.
Sık yapılan hatalar
- İyiliği emretmeyi kırıcı ve zorlayıcı biçimde yapmak.
- İnfakı yalnızca fazla ve istenmeyen eşyayı vermek sanmak.
- Kamu malını sahipsiz görüp özensiz kullanmak.
Biliyor muydun?
Kur’an’da adıyla anılan tek kadın Hz. Meryem’dir; adı Kur’an’da 30’dan fazla yerde geçer!