Işığın soğurulması, beyaz ışığın renkleri, cisimlerin renkli görünmesi, siyah ve beyaz yüzeylerde ısınma, güneş enerjisi.
Işığın soğurulması
Işık bir yüzeye çarptığında bir kısmı yansır, bir kısmı ise yüzey tarafından tutulur. Işığın madde tarafından tutulmasına soğurulma denir. Soğurulan ışık enerjisi genellikle ısı enerjisine dönüşür ve cisim ısınır.
- Koyu renkli yüzeyler ışığı daha çok soğurur; daha çabuk ısınır.
- Açık renkli yüzeyler ışığı daha çok yansıtır; daha az ısınır.
Deney: Aynı büyüklükteki siyah ve beyaz kartonlara sarılmış iki bardak su güneşte bırakılır. Bir süre sonra siyah karton içindeki su daha sıcaktır.
Beyaz ışık ve renkler
Güneş ışığı ve ampul ışığı beyaz ışıktır. Beyaz ışık aslında birçok rengin karışımıdır. Beyaz ışık bir prizmadan geçirildiğinde renklerine ayrılır:
Kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor (ve aradaki tonlar).
Gökkuşağı, güneş ışığının havadaki yağmur damlacıklarında renklerine ayrılmasıyla oluşur. Gökkuşağını görmek için Güneş arkamızda, yağmur damlaları önümüzde olmalıdır.
💡 Isaac Newton, prizmayla ayrılan renkleri ikinci bir prizmadan geçirerek yeniden beyaz ışık elde etmiş ve beyaz ışığın renklerden oluştuğunu göstermiştir.
Cisimler neden renkli görünür?
Bir cismin rengi, yansıttığı ışığın rengidir.
| Cisim | Beyaz ışık altında ne olur? | Görünen renk |
|---|---|---|
| Kırmızı elma | Kırmızıyı yansıtır, diğerlerini soğurur | Kırmızı |
| Yeşil yaprak | Yeşili yansıtır, diğerlerini soğurur | Yeşil |
| Beyaz kâğıt | Bütün renkleri yansıtır | Beyaz |
| Siyah kumaş | Bütün renkleri soğurur | Siyah |
Renkli ışık altında: Kırmızı bir elma yeşil ışık altında siyah görünür; çünkü üzerine gelen yeşil ışığı soğurur ve yansıtacak kırmızı ışık yoktur.
⚠️ Siyah bir renk değildir; ışığın tamamen soğurulduğu durumdur.
Günlük hayatta soğurma
- Yazın açık renkli kıyafetler giyeriz; ışığı yansıtır, daha az ısınırız.
- Kışın koyu renkli kıyafetler daha çok ışık soğurur ve ısıtır.
- Sıcak bölgelerde evlerin duvarları ve çatıları genellikle beyaza boyanır.
- Güneş enerjisi kolektörleri ve güneş panelleri koyu renktedir; daha çok ışık soğurur.
- Güneş ocağı: Çukur aynalarla güneş ışığı tek noktada toplanır ve yemek pişirilir.
Kavramlar
- Soğurulma
- Işığın bir madde tarafından tutulması.
- Prizma
- Beyaz ışığı renklerine ayıran saydam cisim.
- Beyaz ışık
- Bütün renklerin karışımından oluşan ışık.
- Güneş kolektörü
- Güneş ışığını soğurarak suyu ısıtan düzenek.
- Soğurulma: ışığın madde tarafından tutulması
- Koyu yüzeyler çok soğurur, çok ısınır
- Beyaz ışık renklerin karışımıdır
- Prizma beyaz ışığı renklerine ayırır
- Cismin rengi yansıttığı ışığın rengidir
- Beyaz hepsini yansıtır, siyah hepsini soğurur
Örnek soru ve çözümü
Beyaz bir tişört üzerine kırmızı ışık düşürülürse tişört hangi renkte görünür?
Beyaz cisimler üzerlerine gelen bütün ışıkları yansıtır. Yalnızca kırmızı ışık geldiği için tişört kırmızı görünür.
Çözümlü örnekler
1. Gökkuşağında kaç ana renk sayılır ve ilk rengi nedir? Kolay
ÇözümGenellikle yedi renk sayılır (kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert, mor); ilk renk kırmızıdır.
2. Güneş kolektörlerinin koyu renkli olmasının nedeni nedir? Orta
ÇözümKoyu renkli yüzeyler ışığı daha çok soğurur ve ısıya dönüştürür; su daha çabuk ısınır.
3. Mavi ışık altında sarı bir muz hangi renkte görünür? Zor
ÇözümSarı muz sarı (ve yakın renkleri) yansıtır, maviyi soğurur. Yansıtacak ışık olmadığından siyah (çok koyu) görünür.
Sık yapılan hatalar
- Cismin rengini soğurduğu ışığın rengi sanmak.
- Beyaz ışığın tek bir renk olduğunu düşünmek.
- Renkli bir cismin her ışık altında aynı göründüğünü sanmak.
Biliyor muydun?
Flamingolar doğuştan pembe değildir! Yedikleri karideslerdeki boya maddeleri sayesinde tüyleri pembe ışığı yansıtacak renge bürünür.