Öznel ve nesnel yargıları ayırt etme; cümlede anlam (sebep-sonuç, amaç-sonuç, karşılaştırma); geçiş ve bağlantı ifadelerinin metne katkısı.
Nesnel yargı
Kanıtlanabilen, doğruluğu ya da yanlışlığı herkesçe kontrol edilebilen, kişiden kişiye değişmeyen yargılara nesnel yargı denir.
- “Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.”
- “Su 100 °C’de kaynar.”
- “Sınıfımızda 28 öğrenci var.”
- “Bu roman 320 sayfadır.”
Nesnel yargılarda sayılar, tarihler, bilimsel bilgiler sık yer alır.
Öznel yargı
Kişisel görüş, duygu ve beğeniye dayanan, kanıtlanamayan, kişiden kişiye değişebilen yargılara öznel yargı denir.
- “Ankara çok güzel bir şehirdir.”
- “Bu roman okuduğum en etkileyici kitap.”
- “Matematik en zevkli derstir.”
- “Sanırım yarın yağmur yağacak.”
Öznel yargıyı fark ettiren ipuçları: güzel, harika, etkileyici, sıkıcı, en iyi, bence, bana göre, sanırım, galiba…
| Nesnel | Öznel |
|---|---|
| Kitap 200 sayfadır. | Kitap çok sürükleyici. |
| Film 2 saat sürdü. | Film çok uzun ve sıkıcıydı. |
| Van Gölü Türkiye’nin en büyük gölüdür. | Van Gölü’nün manzarası büyüleyici. |
Cümlede anlam ilişkileri
| İlişki | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Neden-sonuç | Bir olayın nedeni bildirilir | Yağmur yağdığı için maç ertelendi. |
| Amaç-sonuç | Bir eylemin hangi amaçla yapıldığı | Sınavı kazanmak için çok çalıştı. |
| Koşul-sonuç | Bir olay bir şarta bağlı | Erken kalkarsan yetişirsin. |
| Karşılaştırma | İki şey arasında benzerlik/farklılık | Kardeşim benden daha uzun. |
Neden-sonuç mu, amaç-sonuç mu?
- Neden: Olay gerçekleşmiştir, nedeni söylenir. “Hastalandığı için gelemedi.”
- Amaç: Henüz ulaşılmamış bir hedef vardır. “İyileşmek için ilaç içti.”
💡 İpucu: “-mek için” yapısı genellikle amaç, “-dığı için, -den dolayı” yapısı neden bildirir.
Geçiş ve bağlantı ifadeleri
Paragraflar ve cümleler arasında anlam akışını sağlayan ifadelere geçiş ve bağlantı ifadeleri denir.
| Görev | İfadeler |
|---|---|
| Ekleme | ayrıca, bunun yanında, üstelik, hem de |
| Karşıtlık | ama, fakat, ancak, buna karşın, oysa |
| Neden-sonuç | bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla, çünkü |
| Örnekleme | örneğin, mesela, söz gelimi |
| Sıralama | önce, sonra, ilk olarak, son olarak |
| Özetleme | kısacası, sonuç olarak, özetle |
Uygulama: “Kitap okumak kelime hazinemizi geliştirir. Üstelik hayal gücümüzü de besler. Bu yüzden her gün en az yirmi dakika kitap okumalıyız.”
Kavramlar
- Nesnel yargı
- Kanıtlanabilen, kişiye göre değişmeyen yargı.
- Öznel yargı
- Kişisel görüşe dayanan, kanıtlanamayan yargı.
- Neden-sonuç
- Bir olayın nedeninin bildirildiği anlam ilişkisi.
- Amaç-sonuç
- Bir eylemin amacının bildirildiği anlam ilişkisi.
- Geçiş ifadesi
- Cümleler arasında bağlantı kuran ifade.
- Nesnel yargı kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmez
- Öznel yargı kişisel görüş ve beğeni bildirir
- Güzel, harika, bence gibi sözler öznellik ipucudur
- Neden-sonuç: olayın nedeni; amaç-sonuç: hedef
- Koşul-sonuç: “-se/-sa” ile şart
- Geçiş ifadeleri anlam akışını sağlar
Örnek soru ve çözümü
“Topkapı Sarayı 1478’de tamamlanmıştır; sarayın bahçeleri gördüğüm en huzurlu yerdir.” cümlesindeki yargıları öznel-nesnel olarak ayırınız.
“Topkapı Sarayı 1478’de tamamlanmıştır” nesnel (tarihle kanıtlanabilir); “bahçeleri gördüğüm en huzurlu yerdir” öznel (kişisel beğeni).
Çözümlü örnekler
1. “Bu şarkı çok güzel.” yargısı öznel mi, nesnel mi? Kolay
ÇözümÖznel; kişisel beğeni bildirir.
2. “Otobüsü kaçırmamak için koştu.” cümlesinde hangi anlam ilişkisi vardır? Orta
ÇözümAmaç-sonuç; koşmanın amacı otobüsü kaçırmamaktır.
3. “Ödevlerini bitirirsen parka gidebilirsin.” cümlesindeki anlam ilişkisini açıklayınız. Zor
ÇözümKoşul-sonuç; parka gitmek ödevlerin bitirilmesi şartına bağlanmıştır (“-se” şart eki).
Sık yapılan hatalar
- Sayı içeren her cümleyi nesnel sanmak (“En az 100 kez okunması gereken harika kitap” öznel).
- Amaç ile nedeni karıştırmak.
- Geçiş ifadelerini paragrafta yanlış görevde kullanmak.
Biliyor muydun?
Bilimsel makaleler nesnel bir dille yazılırken köşe yazıları ve eleştiriler bilerek öznel yazılır; çünkü yazarın görüşünü okuruz!