Küresel sorunlar (iklim değişikliği, açlık, göç ve mülteciler, salgınlar, savaşlar); Türkiye’nin insani yardım, arabuluculuk ve uluslararası iş birliği faaliyetleri; AFAD, Kızılay, TİKA’nın dünyadaki çalışmaları.
Bölgesel ve küresel sorunlar
Bölgesel sorunlar belirli bir bölgeyi, küresel sorunlar ise dünyanın tamamını etkileyen sorunlardır. Bu sorunlar tek bir ülkenin tek başına çözebileceği sorunlar değildir.
| Sorun | Açıklama |
|---|---|
| İklim değişikliği | Sera gazlarının artışıyla küresel ısınma, kuraklık, aşırı hava olayları |
| Açlık ve yoksulluk | Dünyada yüz milyonlarca insan yeterli besine ulaşamıyor |
| Göç ve mülteciler | Savaşlar ve iklim nedeniyle milyonlarca insan yerinden ediliyor |
| Salgın hastalıklar | COVID-19 gibi salgınlar sınır tanımıyor |
| Savaşlar ve terör | Bölgesel çatışmalar sivilleri ve komşu ülkeleri etkiliyor |
| Su kıtlığı | Temiz suya erişim sorunu |
| Çevre kirliliği | Okyanuslardaki plastik atıklar, hava kirliliği |
Türkiye’nin insani yardımları
Türkiye, gayrisafi millî hasılasına oranla dünyada en çok insani yardım yapan ülkeler arasındadır.
- AFAD: Yurt dışındaki afetlerde arama kurtarma ve yardım (Pakistan, Endonezya, Libya, Somali)
- Türk Kızılay: Gıda, barınma, sağlık yardımları; mülteci kamplarında hizmet
- TİKA: Okullar, hastaneler, su kuyuları, tarımsal kalkınma projeleri; tarihî eserlerin restorasyonu
- Diyanet Vakfı ve STK’lar: Kurban ve Ramazan yardımları, su kuyuları, katarakt ameliyatları
- Mülteciler: Türkiye, Suriye iç savaşından kaçan milyonlarca insana kapılarını açtı; eğitim ve sağlık hizmetleri sundu.
Arabuluculuk ve diplomasi
Türkiye, sorunların barışçıl yollarla çözülmesi için arabuluculuk yapar.
Örnekler:
- Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması (2022): Türkiye ve BM’nin arabuluculuğuyla Rusya ve Ukrayna arasında imzalandı; tahıl ihracatı yeniden başladı ve küresel gıda krizinin büyümesi önlendi.
- Çeşitli ülkeler arasında esir takası görüşmelerine ev sahipliği yapması
- Medeniyetler İttifakı girişiminin eş başkanlarından biri olması
- BM barış gücü görevlerine katılım
Atatürk’ün dış politika ilkesi: “Yurtta sulh, cihanda sulh.” (Yurtta barış, dünyada barış)
İklim ve çevre için iş birliği
- Paris İklim Anlaşması: Türkiye 2021’de onayladı; 2053 net sıfır emisyon hedefini açıkladı.
- Sıfır Atık Projesi: Türkiye’nin başlattığı proje BM’de kabul gördü; 30 Mart BM tarafından Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edildi.
- Yenilenebilir enerji yatırımları (güneş, rüzgâr)
- Ağaçlandırma kampanyaları (11 Kasım Millî Ağaçlandırma Günü)
Birey olarak katkımız: Enerji ve su tasarrufu, geri dönüşüm, israfı önleme, yardım kampanyalarına katılım, küresel sorunlar hakkında bilgi edinme.
Kavramlar
- Küresel sorun
- Dünyanın tamamını etkileyen sorun.
- İnsani yardım
- İhtiyaç sahiplerine karşılıksız yardım.
- Arabuluculuk
- Taraflar arasında uzlaşma sağlamaya çalışma.
- Diplomasi
- Devletler arası ilişkilerin barışçıl yürütülmesi.
- Sıfır atık
- İsrafı önleyip atığı en aza indirme yaklaşımı.
- Küresel sorunlar tek ülkenin çözemeyeceği sorunlardır
- İklim değişikliği, açlık, göç, salgın, savaşlar başlıca sorunlardır
- Türkiye en çok insani yardım yapan ülkelerdendir
- AFAD, Kızılay ve TİKA yurt dışında çalışır
- Türkiye tahıl koridorunda arabuluculuk yaptı
- “Yurtta sulh, cihanda sulh.”
Örnek soru ve çözümü
Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması’nda Türkiye’nin arabuluculuğu neden yalnızca iki ülke için değil bütün dünya için önemliydi?
Ukrayna ve Rusya dünyanın önemli tahıl üreticileridir. Tahıl ihracatının durması özellikle Afrika ve Orta Doğu’da gıda fiyatlarını artırıp açlığı büyütüyordu. Anlaşma küresel gıda krizinin derinleşmesini önledi.
Çözümlü örnekler
1. Atatürk’ün dış politika ilkesini özetleyen söz nedir? Kolay
Çözüm“Yurtta sulh, cihanda sulh.”
2. İklim değişikliği neden küresel bir sorundur? Orta
ÇözümSera gazları nerede salınırsa salınsın bütün atmosferi etkiler; sonuçları (kuraklık, deniz seviyesi yükselmesi) dünyanın her yerinde görülür. Çözümü için bütün ülkelerin iş birliği gerekir.
3. Türkiye’nin insani yardım faaliyetlerinin uluslararası ilişkilere katkısı nedir? Zor
ÇözümTürkiye’nin uluslararası saygınlığını artırır, ülkeler arası dostluk ve güven bağları kurar, “yumuşak güç” olarak diplomatik etkinliği güçlendirir.
Sık yapılan hatalar
- Küresel sorunların yalnızca uzak ülkeleri ilgilendirdiğini sanmak.
- İnsani yardımı yalnızca devletin işi sanmak.
- Arabuluculuğu taraf tutmak sanmak.
Biliyor muydun?
Türkiye’nin başlattığı Sıfır Atık hareketi sayesinde Birleşmiş Milletler, 30 Mart’ı Uluslararası Sıfır Atık Günü olarak ilan etti!