LGS’de sık sorulan yazım kuralları (büyük harf, de/da, ki, mi, sayılar, birleşik kelimeler, kısaltmalar) ve noktalama işaretleri (virgül, noktalı virgül, iki nokta, kesme, tırnak, yay ayraç, üç nokta).
Yazım kuralları özeti
| Kural | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|
| Bağlaç “de” ayrı | Ben de geldim. | Bende geldim. |
| Hâl eki “-de” bitişik | Evde kaldım. | Ev de kaldım. (anlam değişir) |
| Bağlaç “ki” ayrı | Duydum ki… | Duydumki… |
| Kalıplaşmış “ki” bitişik | belki, sanki, çünkü | bel ki, san ki |
| Soru eki “mi” ayrı | Geldin mi? | Geldinmi? |
| Sayılar ayrı | iki yüz elli | ikiyüzelli |
| Rakama gelen ek kesmeyle | 1923’te | 1923 te |
| Yön adları bitişik | kuzeybatı | kuzey batı |
| Ses düşen birleşikler bitişik | kaybetmek | kayıp etmek |
| Kısaltma ekleri okunuşa göre | TDK’ya, MEB’e | TDK’ye |
Büyük harflerin kullanımı (LGS tuzakları)
- Kurum adları: Her sözcük büyük harfle: Türk Dil Kurumu, Millî Eğitim Bakanlığı
- Kurum adına gelen ek kesmeyle ayrılmaz: Türk Dil Kurumuna (✗ Kurumu’na)
- Belirli bir tarih bildiren gün ve ay adları büyük: 29 Ekim 1923 Pazartesi · bildirmiyorsa küçük: Her pazartesi toplanırız.
- Unvanlar kişi adıyla birlikte büyük: Doktor Ayşe Hanım; tek başına küçük: Annem doktor.
- Yer adlarında tür bildiren sözcük: Van Gölü, Ağrı Dağı, Karadeniz (özel addan sonra gelen “Gölü, Dağı” büyük).
- Kitap, dergi, gazete adları her sözcüğün ilk harfi büyük: Kuyucaklı Yusuf, Çalıkuşu
- Dil, millet ve din adları: Türkçe, Türk, Müslüman, Hristiyan
Noktalama özeti
| İşaret | Başlıca kullanım |
|---|---|
| Virgül (,) | Eş görevli sözcükler, sıralı cümleler, hitap, “evet/hayır”dan sonra, ara söz |
| Noktalı virgül (;) | Virgüllü sıralı cümleleri ayırma, eş görevli sözcük gruplarını ayırma |
| İki nokta (:) | Açıklama ve örnekten önce, konuşma aktarmadan önce |
| Üç nokta (…) | Tamamlanmamış cümle, devam eden sıralama, söylenmek istenmeyen söz |
| Kesme (’) | Özel adlara, rakamlara, kısaltmalara gelen çekim ekleri |
| Tırnak (“ ”) | Aynen aktarılan söz, eser adı, vurgu |
| Yay ayraç ( ) | Açıklama, tiyatroda hareket |
| Kısa çizgi (-) | Aralık, satır sonu bölme, ek ve kök ayırma |
| Uzun çizgi (—) | Konuşma çizgisi; ara söz |
| Cümle | Eksik işaret |
|---|---|
| Annem şöyle dedi ... “Erken yat.” | İki nokta |
| Çocuk sustu, düşündü ... sonra cevap verdi. | Noktalı virgül |
| Yahya Kemal ... 1884-1958 ... şairdir. | Yay ayraç |
| Okula ... kalem, defter, silgi ... götürdüm. | Virgül/iki nokta |
Ara söz ve ara cümle
Cümleye açıklama amacıyla eklenen söz ya da cümleler iki virgül ya da iki uzun çizgi arasına alınır:
- “Kardeşim, küçük olan, çok çalışkandır.”
- “Türkiye’nin en büyük gölü —Van Gölü— sodalı bir göldür.”
💡 LGS taktiği: Noktalama sorusunda önce işaretin kuralını düşün, sonra cümleyi sesli okur gibi oku: Duraklama nerede gerekiyor?
Kavramlar
- Ara söz
- Cümleye açıklama için eklenen söz.
- Eş görevli sözcük
- Cümlede aynı görevdeki sözcükler.
- Kalıplaşmış ki
- Bitişik yazılan belki, sanki, çünkü gibi sözcüklerdeki ki.
- Bağlaç de/da ayrı, hâl eki -de/-da bitişik
- Kalıplaşmış ki bitişik: belki, sanki, çünkü
- Kurum adlarına gelen ek kesmeyle ayrılmaz
- Tarih bildiren gün-ay adları büyük harfle
- Noktalı virgül virgüllü sıralı cümleleri ayırır
- Ara söz iki virgül ya da iki uzun çizgi arasına alınır
Örnek soru ve çözümü
“Türk Dil Kurumu’na her Pazartesi mektup yazarım ama hiçbir zaman cevap gelmez mi” cümlesindeki yanlışları düzeltiniz.
“Türk Dil Kurumuna her pazartesi mektup yazarım ama hiçbir zaman cevap gelmez.” (Kurum adına gelen ek ayrılmaz; tarih bildirmeyen gün adı küçük; cümle soru değil, “mi” gereksiz, sona nokta.)
Çözümlü örnekler
1. “Bende seninle geleceğim.” cümlesindeki yanlış nedir? Kolay
ÇözümBağlaç olan “de” ayrı yazılmalı: “Ben de seninle geleceğim.”
2. “Ödevlerimizi bitirdik, defterlerimizi topladık ... sonra bahçeye çıktık.” boşluğa ne gelir? Orta
ÇözümNoktalı virgül; virgüllü sıralı cümleler ile sonraki cümle ayrılıyor.
3. “Atatürk ‘Hayatta en hakiki mürşit ilimdir’ demiştir” cümlesini doğru noktalayınız. Zor
ÇözümAtatürk, “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” demiştir. (Aktarılan söz tırnak içinde, söz kendi noktalamasıyla biter; özneden sonra virgül de konabilir.)
Sık yapılan hatalar
- Kurum adlarına gelen eki kesmeyle ayırmak.
- Hâl eki “-de”yi bağlaç gibi ayrı yazmak.
- Ara sözleri tek virgülle ayırmak.
Biliyor muydun?
Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu ilk kez 1928’de, harf devriminin hemen ardından yayımlandı ve o günden bu yana pek çok kez güncellendi!