İlk yardımın tanımı ve amaçları; ilk yardımcının özellikleri; KBK (Koru-Bildir-Kurtar) ve 112; olay yeri değerlendirmesi; bilinç ve solunum kontrolü; temel yaşam desteği (göğüs basısı ve suni solunum); yabancı cisimle hava yolu tıkanması; kanamalar, yanıklar, kırıklar, bayılma; derlenme (koma) pozisyonu.
İlk yardımın temel ilkeleri
İlk yardım: Herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye sokan durumda, sağlık görevlileri gelene kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun kötüleşmesini önlemek amacıyla ilaçsız olarak olay yerinde yapılan uygulamalar.
Amaçları: Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak · yaşamsal fonksiyonları sürdürmek · durumun kötüleşmesini önlemek · iyileşmeyi kolaylaştırmak
KBK – Temel uygulamalar:
- Koru: Olay yerini güvenli hâle getir; kendini, hastayı ve çevreyi koru (trafik kazasında işaretleme, kontağı kapatma)
- Bildir: 112’yi ara; kısa ve net bilgi ver (ne oldu, nerede, kaç yaralı, durumları, kim arıyor)
- Kurtar: Olay yerinde hızlı ve sakin şekilde ilk yardım uygula
⚠️ İlk yardımcı önce kendi güvenliğini sağlamalıdır; ilaç vermez, gereksiz yere hastayı hareket ettirmez.
Bilinç, solunum ve temel yaşam desteği
Bilinç kontrolü: Omuzlara hafifçe dokunup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorulur.
Solunum kontrolü: Hava yolu açılır (baş geriye–çene yukarı) → Bak-Dinle-Hisset (en fazla 10 saniye)
Temel yaşam desteği (yetişkin):
- Bilinç kapalı ve normal solunum yoksa → 112 aranır, göğüs basısına başlanır.
- Göğüs kemiğinin alt yarısına, kollar dik, dakikada 100–120 hızda, 5–6 cm derinlikte bası
- 30 göğüs basısı – 2 suni solunum döngüsü (eğitimli değilse yalnızca kesintisiz göğüs basısı)
- Varsa OED (otomatik eksternal defibrilatör) cihazının sesli talimatlarına uyulur.
Derlenme (koma) pozisyonu: Bilinci kapalı ama solunumu olan kişiye uygulanır; dil ve kusmuğun hava yolunu tıkamasını önler.
Sık karşılaşılan durumlar
| Durum | Ne yapılmalı? | Ne yapılmamalı? |
|---|---|---|
| Hava yolu tıkanması (bilinci açık, öksüremiyor) | 5 sırt vuruşu + 5 karın basısı (Heimlich) dönüşümlü | Ağza körlemesine parmak sokmak |
| Dış kanama | Temiz bezle doğrudan bası, yaralı bölgeyi yukarı kaldırma | Yaraya toz, kahve, salça koymak |
| Burun kanaması | Başı hafif öne eğip burun kanatlarını 5–10 dk sıkmak | Başı geriye yatırmak |
| Yanık | Yanık bölgeyi 10–20 dakika soğuk (buzlu olmayan) suya tutmak, takıları çıkarmak | Diş macunu, yoğurt sürmek; su toplamış yerleri patlatmak |
| Kırık | Kırık bölgeyi hareketsiz hâle getirmek (tespit) | Kırığı düzeltmeye çalışmak |
| Bayılma | Sırtüstü yatırıp bacakları 30 cm yukarı kaldırmak, sıkan giysileri gevşetmek | Yüzüne su çarpmak, ağzından bir şey vermek |
Kavramlar
- KBK
- Koru-Bildir-Kurtar
- temel yaşam desteği
- göğüs basısı ve solunum desteği
- OED
- otomatik eksternal defibrilatör
- derlenme pozisyonu
- koma pozisyonu
- Heimlich
- karın basısı tekniği
- İlk yardım ilaçsız, olay yerinde yapılır
- KBK: Koru, Bildir (112), Kurtar
- Önce kendi güvenliğini sağla
- Bilinç: “İyi misiniz?”; solunum: Bak-Dinle-Hisset (10 sn)
- Yetişkinde 30 bası : 2 solunum, 100–120/dk, 5–6 cm
- Yanıkta 10–20 dk soğuk su; burun kanamasında baş öne
Örnek soru ve çözümü
Okul bahçesinde arkadaşınız yere yığıldı. Omzuna dokunup seslendiğinizde tepki vermiyor ve normal nefes almıyor. Ne yapmalısınız?
Ortamın güvenli olduğundan emin olurum; yüksek sesle yardım çağırıp 112’yi aratırım (ya da ararım), varsa OED getirilmesini isterim. Göğüs kemiğinin alt yarısına dakikada 100–120 hızda, 5–6 cm derinlikte göğüs basısı uygularım; sağlık ekibi gelene kadar sürdürürüm.
Çözümlü örnekler
1. Türkiye’de acil sağlık ve ambulans için aranan numara hangisidir? Kolay
Çözüm112.
2. Burun kanamasında neden baş geriye yatırılmamalıdır? Orta
ÇözümKan boğaza ve mideye akar; bulantı, kusma ve hava yolu tıkanması riski oluşur.
3. Bilinci kapalı ama düzenli nefes alan bir kişiye ne yapılır? Zor
Çözüm112 aranır, kişi derlenme (koma) pozisyonuna getirilir ve solunumu sürekli izlenir.
Sık yapılan hatalar
- Yanığa diş macunu veya yoğurt sürmek.
- Bayılan kişiye su içirmeye çalışmak.
- Olay yeri güvenliğini sağlamadan müdahale etmek.
Biliyor muydun?
Bir kişinin kalbi durduğunda her geçen dakika hayatta kalma şansı azalır; çevredeki birinin hemen göğüs basısına başlaması bu şansı iki-üç katına çıkarabilir. Bu yüzden ilk yardımı herkes öğrenmeli!