Gen, alel, genotip, fenotip ve Mendel çaprazlamaları.
Temel kavramlar
Bir karakteri belirleyen DNA parçasına gen, bir genin farklı biçimlerine alel denir. Baskın alel büyük harfle (A), çekinik alel küçük harfle (a) gösterilir. AA ve aa homozigot (saf döl), Aa heterozigot (melez) genotiptir.
Mendel’in çaprazlamaları
Mendel bezelyelerle çalıştı. Saf döl uzun (UU) ile saf döl kısa (uu) çaprazlandığında F1’in tamamı uzun (Uu) olur. F1 kendi arasında çaprazlanınca F2’de fenotip oranı 3 uzun : 1 kısa, genotip oranı 1 UU : 2 Uu : 1 uu olur.
Fenotip ve genotip
Genotip bireyin gen yapısı, fenotip ise gözlenen özelliğidir. Fenotip, genotip ile çevrenin etkileşimiyle oluşur. Kontrol çaprazlaması, baskın fenotipli bireyin genotipini bulmak için çekinik homozigotla yapılır.
- Aa × Aa → 3 baskın : 1 çekinik fenotip
- Homozigot: AA, aa; heterozigot: Aa
- Fenotip = genotip + çevre
Örnek soru ve çözümü
Aa × aa çaprazlamasında çekinik fenotipli birey oluşma olasılığı nedir?
Döller Aa ve aa olur (1 : 1). Çekinik fenotip olasılığı 1/2.