Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşu ve Dandanakan Savaşı (1040); Pasinler (1048) ve Malazgirt (1071) savaşları ile Anadolu’nun kapılarının açılması; Türkiye Selçuklu Devleti ve ilk Türk beylikleri; Haçlı Seferleri ve Türklere etkileri; Miryokefalon (1176); Moğol istilası ve Kösedağ (1243); Anadolu’nun Türkleşmesi.
Büyük Selçuklu Devleti ve Anadolu’ya yöneliş
Kuruluş: Oğuzların Kınık boyuna mensup Selçuklular, Tuğrul ve Çağrı Beyler önderliğinde Gaznelilere karşı mücadele etti.
- Dandanakan Savaşı (1040): Gaznelileri yendiler → Büyük Selçuklu Devleti resmen kuruldu.
- Bağdat’a giriş (1055): Tuğrul Bey Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtardı → Selçuklular İslam dünyasının koruyucusu oldu.
- Pasinler Savaşı (1048): Bizans ile ilk büyük savaş, Türklerin zaferi
- Malazgirt Savaşı (26 Ağustos 1071): Sultan Alparslan Bizans İmparatoru Romen Diyojen’i yendi → Anadolu’nun kapıları Türklere açıldı, “Türkiye” adının doğuşuna giden süreç başladı.
İlk Türk beylikleri (1071 sonrası): Saltuklular (Erzurum), Mengücekliler (Erzincan-Divriği), Danişmentliler (Sivas-Tokat), Artuklular (Hasankeyf-Mardin), Çaka Beyliği (İzmir; ilk Türk donanması)
Türkiye Selçuklu Devleti ve Haçlı Seferleri
Türkiye Selçuklu Devleti (1075/1077): Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından kuruldu; başkent önce İznik, sonra Konya.
Haçlı Seferleri (1096–1270):
- Nedenleri: Kudüs’ü almak (dinî), Doğu’nun zenginliklerine ulaşmak (ekonomik), Bizans’ın yardım çağrısı, feodal beylerin toprak isteği
- I. Haçlı Seferi: Türkiye Selçukluları İznik’i kaybetti, başkent Konya’ya taşındı; Haçlılar Kudüs’ü aldı (1099).
- Sonuçları: Türklerin Batı Anadolu’ya ilerleyişi yavaşladı; Avrupa’da feodalite zayıfladı, kralların gücü arttı; Doğu-Batı arasında ticaret ve kültür etkileşimi arttı.
- Selahaddin Eyyubi Kudüs’ü 1187 Hıttin Savaşı sonrasında geri aldı.
Miryokefalon Savaşı (1176): II. Kılıç Arslan Bizans’ı yendi → Bizans Anadolu’yu geri alma umudunu kaybetti; Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.
Moğol istilası ve Kösedağ
Türkiye Selçuklularının en parlak dönemi: I. Alaaddin Keykubat (1220–1237): Alanya ve Sinop’ta deniz üsleri, Kırım seferi, kervansaraylar, Yassıçemen Savaşı (1230) ile Harezmşahlara karşı zafer
Kösedağ Savaşı (1243): II. Gıyaseddin Keyhüsrev Moğollara yenildi.
- Türkiye Selçukluları İlhanlıların (Moğollar) vergi veren bağımlısı oldu; merkezî otorite zayıfladı.
- Batı Anadolu’da uç bölgelerde beylikler güçlendi → Anadolu’da ikinci beylikler dönemi
- 1308 civarında Türkiye Selçuklu Devleti fiilen sona erdi.
Anadolu’nun Türkleşmesi: Göçler, iskân, vakıflar, ahiler ve dervişler sayesinde Anadolu kalıcı bir Türk yurdu oldu; Avrupalılar bu topraklara “Turchia” demeye başladı.
Kavramlar
- Haçlı Seferleri
- Kudüs için düzenlenen Avrupa seferleri
- beylik
- Türk siyasi teşekkülü
- İlhanlı
- İran’daki Moğol devleti
- Turchia
- Avrupalıların Anadolu’ya verdiği ad
- Kınık
- Selçukluların bağlı olduğu Oğuz boyu
- Dandanakan (1040): Büyük Selçuklu kuruldu
- Malazgirt (1071): Anadolu’nun kapıları açıldı
- İlk beylikler: Saltuklu, Mengücekli, Danişmentli, Artuklu, Çaka
- I. Haçlı Seferi: İznik kaybedildi, başkent Konya
- Miryokefalon (1176): Anadolu kesin Türk yurdu
- Kösedağ (1243): Moğol egemenliği, beyliklerin güçlenmesi
Örnek soru ve çözümü
Zaman şeridindeki savaşlardan hangisi Anadolu’nun Türklere açılmasını, hangisi Anadolu’nun kesin Türk yurdu olmasını sağlamıştır?
Malazgirt (1071) Anadolu’nun kapılarını açmıştır; Miryokefalon (1176) ise Bizans’ın Anadolu’yu geri alma umudunu bitirerek Anadolu’nun kesin Türk yurdu olduğunu göstermiştir.
Çözümlü örnekler
1. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunu sağlayan savaş hangisidir? Kolay
ÇözümDandanakan Savaşı (1040).
2. I. Haçlı Seferi Türkiye Selçuklularını nasıl etkilemiştir? Orta
Çözümİznik kaybedildi, başkent Konya’ya taşındı; Türklerin Batı Anadolu’daki ilerleyişi yavaşladı.
3. Kösedağ yenilgisi ile Osmanlı Devleti’nin kuruluşu arasında nasıl bir bağ kurulabilir? Zor
ÇözümKösedağ sonrası Selçuklu merkezî otoritesi çöktü; uç bölgelerde bağımsız beylikler güçlendi. Bu beyliklerden biri olan Osmanlı Beyliği, Bizans sınırında gelişerek devlete dönüştü.
Sık yapılan hatalar
- Malazgirt’i Türkiye Selçuklu Devleti’nin kuruluş savaşı sanmak.
- Haçlı Seferlerinin yalnızca dinî nedenlerle yapıldığını düşünmek.
- Kösedağ’da Bizans’a yenildiğimizi sanmak (Moğollar).
Biliyor muydun?
Avrupa kaynaklarında Anadolu için kullanılan “Turchia” adı, ilk kez XII. yüzyılda III. Haçlı Seferi’ne katılanların yazılarında görülür!