İttihat ve Terakki Cemiyeti ve II. Meşrutiyet’in ilanı (1908); Bosna-Hersek’in ilhakı, Bulgaristan’ın bağımsızlığı, Girit’in Yunanistan’a bağlanma kararı; 31 Mart Olayı (1909) ve Hareket Ordusu; siyasi partiler (fırkalar) ve Bâbıâli Baskını (1913); Trablusgarp Savaşı (1911–1912), Mustafa Kemal ve gönüllü subaylar, Uşi Antlaşması; I. ve II. Balkan Savaşları, Edirne’nin geri alınması, Londra, Bükreş ve İstanbul antlaşmaları; savaşların sonuçları.
II. Meşrutiyet ve iç siyaset
II. Meşrutiyet (23 Temmuz 1908): İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin baskısıyla II. Abdülhamid Kanun-ı Esasi’yi yeniden yürürlüğe koydu; meclis yeniden açıldı.
Meşrutiyetin ardından dış kayıplar (1908): Avusturya Bosna-Hersek’i ilhak etti, Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti, Girit Yunanistan’a bağlandığını açıkladı.
31 Mart Olayı (13 Nisan 1909): Meşrutiyet karşıtı bir ayaklanma; Selanik’ten gelen Hareket Ordusu (kurmay başkanı Mustafa Kemal) isyanı bastırdı → II. Abdülhamid tahttan indirildi, V. Mehmed Reşad padişah oldu; Kanun-ı Esasi’de değişiklikle padişahın yetkileri kısıtlandı.
Fırkalar: İttihat ve Terakki, Hürriyet ve İtilaf gibi partiler; Bâbıâli Baskını (1913) ile İttihatçılar yönetimi tamamen ele geçirdi.
Trablusgarp Savaşı
Trablusgarp Savaşı (1911–1912): İtalya Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki son toprağı Trablusgarp (Libya)’a saldırdı.
- Osmanlı’nın donanması zayıf, İngiltere’nin denetimindeki Mısır üzerinden karadan asker gönderilemiyordu.
- Mustafa Kemal, Enver Bey gibi gönüllü subaylar gizlice bölgeye giderek yerli halkı örgütledi; Tobruk ve Derne savunmalarında başarılar
- İtalya baskıyı artırmak için On İki Ada’yı işgal etti.
- Balkan Savaşı başlayınca Osmanlı barışa razı oldu → Uşi Antlaşması (1912): Trablusgarp İtalya’ya bırakıldı; On İki Ada geçici olarak İtalya’da kaldı.
→ Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki son toprağı kaybedildi.
Balkan Savaşları
I. Balkan Savaşı (1912–1913): Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ Osmanlı’ya saldırdı.
- Osmanlı ordusu siyasete karışma, terhisler ve hazırlıksızlık nedeniyle büyük yenilgiler aldı; Selanik, Edirne dâhil Balkan toprakları kaybedildi; Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti.
- Londra Antlaşması (1913): Midye-Enez hattının batısı kaybedildi.
II. Balkan Savaşı (1913): Balkan devletleri paylaşımda anlaşamadı; Bulgaristan’a saldırdılar. Osmanlı fırsatı değerlendirip Edirne ve Kırklareli’ni geri aldı.
- Bükreş (Balkan devletleri arasında), İstanbul (Bulgaristan ile) ve Atina (Yunanistan ile) antlaşmaları
Sonuçlar: Balkanlarda büyük toprak kaybı; Rumeli’den Anadolu’ya kitlesel göç; Osmanlıcılık fikri iflas etti, Türkçülük güçlendi; ordu ve yönetimde yeniden yapılanma; Ege adaları sorunu
Kavramlar
- meşrutiyet
- anayasal monarşi
- ilhak
- bir toprağı kendi ülkesine katma
- fırka
- siyasi parti
- Hareket Ordusu
- 31 Mart isyanını bastıran ordu
- Bâbıâli
- sadrazamlık makamı
- II. Meşrutiyet 1908: İttihat ve Terakki’nin baskısı
- 1908 kayıpları: Bosna-Hersek ilhakı, Bulgaristan bağımsız, Girit
- 31 Mart Olayı (1909) ve Hareket Ordusu; II. Abdülhamid tahttan indirildi
- Trablusgarp (1911–12): gönüllü subaylar; Uşi ile kayıp
- I. Balkan Savaşı: büyük kayıplar; II. Balkan Savaşı: Edirne geri alındı
- Sonuç: göç, Osmanlıcılığın iflası, Türkçülüğün güçlenmesi
Örnek soru ve çözümü
Zaman şeridine göre Trablusgarp Savaşı devam ederken başlayan savaş hangisidir? Bu durum Osmanlı’yı nasıl etkilemiştir?
I. Balkan Savaşı (1912). İki cephede savaşamayacağını anlayan Osmanlı, İtalya ile Uşi Antlaşması’nı imzalayıp Trablusgarp’ı bırakmak zorunda kaldı.
Çözümlü örnekler
1. 31 Mart Olayı’nı bastıran ordunun adı nedir? Kolay
ÇözümHareket Ordusu.
2. Trablusgarp’a neden yeterli asker gönderilemedi? Orta
ÇözümOsmanlı donanması zayıftı ve deniz İtalya’nın denetimindeydi; karayolu ise İngiltere’nin kontrolündeki Mısır’dan geçiyordu.
3. Balkan Savaşları Osmanlı düşünce hayatını nasıl etkiledi? Zor
ÇözümBalkan milletlerinin ayrılmasıyla Osmanlıcılık iflas etti; Türk milliyetçiliği (Türkçülük) güçlendi ve Anadolu Türk yurdu bilinci öne çıktı.
Sık yapılan hatalar
- II. Meşrutiyet’in Abdülaziz döneminde ilan edildiğini sanmak.
- Edirne’nin I. Balkan Savaşı sonunda Osmanlı’da kaldığını düşünmek.
- Uşi Antlaşması’nı Balkan devletleriyle yapılmış sanmak.
Biliyor muydun?
Trablusgarp’ta Mustafa Kemal ve arkadaşları kılık değiştirerek ve farklı yollardan bölgeye ulaşmış, yerel halkla birlikte sayıca çok üstün İtalyan ordusuna karşı direniş örgütlemişlerdir!