Açıklama, tartışma, betimleme, öyküleme; tanımlama, örnekleme, karşılaştırma.
Anlatım biçimleri
Açıklama: bilgi vermek amaçlanır, öğreticidir. Tartışma: bir düşünceyi savunup karşıt görüşü çürütmek amaçlanır. Betimleme: bir varlığı ayırt edici özellikleriyle, sözcüklerle resim çizer gibi anlatmaktır. Öyküleme: olayları zaman sırasıyla, hareket içinde anlatmaktır.
Düşünceyi geliştirme yolları
Tanımlama (“… nedir?” sorusuna cevap), örnekleme (somut örnek verme), karşılaştırma (benzerlik ve farkları gösterme), tanık gösterme (ünlü birinin sözüne başvurma), sayısal verilerden yararlanma ve benzetme yazarın düşüncesini güçlendiren yollardır.
Paragrafta kullanım
Bir paragrafta birden fazla anlatım biçimi ve düşünceyi geliştirme yolu bulunabilir; soru genellikle “ağırlıklı olarak” hangisinin kullanıldığını sorar. Sayısal veri ve tanık gösterme, savunulan görüşü inandırıcı kılar.
- Betimleme: sözle resim çizme
- Öyküleme: olay ve zaman akışı
- Tanık gösterme: başkasının sözü
- Tartışma: karşıt görüşü çürütme
Örnek soru ve çözümü
“Araştırmalara göre gençlerin %60’ı günde üç saatten fazla ekran başında kalıyor.” cümlesinde hangi düşünceyi geliştirme yolu kullanılmıştır?
Sayısal verilerden yararlanma.