Okuma öncesinde başlık ve görsellerden metnin konusunu ve olaylarını tahmin etme, tahmini okuma sonrasında kontrol etme; akıcı ve noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli okuma, sessiz okuma; 5N1K soruları; metnin konusunu ve ana fikrini belirleme; olayları oluş sırasına koyma; neden-sonuç ilişkisi; metindeki kişilerin duygu ve düşüncelerini anlama; metne farklı başlık ve son önerme; “İyilik Yap İyilik Bul”, “Sürpriz Ağacı”, “Nasreddin Hoca”, “Çocuklar Haklarıyla Var” gibi metinler üzerinden değerler ve haklar.
Okumadan önce: tahmin
Başlığı ve görselleri inceleyip metnin konusunu ve olaylarını tahmin ederiz.
- Başlık: “Sürpriz Ağacı” → Görselde bir çocuk ağaca hediye asıyor → “Bir ağacın üzerine sürpriz hediyeler bırakılıyor olabilir.”
- Okuduktan sonra tahminimizi metinle karşılaştırırız: Doğru mu çıktı?
Okurken:
- Sesli okumada kelimeleri doğru, anlaşılır ve uygun hızda okuruz.
- Noktalama işaretlerine dikkat ederiz: Noktada dururuz, soru cümlesinde sesimizi yükseltiriz, ünlemde sesimize duygu katarız.
- Sessiz okumada dudaklarımızı kıpırdatmadan, gözümüzle okuruz.
5N1K ve olay sırası
Örnek metin: “Nasreddin Hoca bir gün eşeğine ters binmiş. Çarşıda onu görenler gülmüş: ‘Hocam, eşeğe ters bindin!’ Hoca gülümsemiş: ‘Ben ters binmedim, eşek ters duruyor!’ demiş. Herkes kahkahalarla gülmüş.”
- Kim? Nasreddin Hoca ve çarşıdakiler · Nerede? Çarşıda · Ne zaman? Bir gün
- Ne oldu? Hoca eşeğe ters bindi, insanlar güldü.
- Nasıl cevap verdi? Gülümseyerek, esprili bir şekilde
- Niçin gülmüşler? Hoca’nın ters binmesine ve esprili cevabına
Olay sırası: 1. Hoca eşeğe ters biner → 2. İnsanlar güler → 3. Hoca cevap verir → 4. Herkes kahkaha atar.
Konu, ana fikir ve duygular
Konu: Metin neyi anlatıyor? → “İyilik Yap İyilik Bul”: Yardım eden bir çocuğun daha sonra yardım görmesi
Ana fikir: Metin bize ne öğretiyor? → İyilik yapan, iyilik bulur.
Neden – sonuç:
- Ece kardeşine yardım ettiği için (neden) kardeşi çok sevindi (sonuç).
Duygular: Metindeki kişilerin ne hissettiğini buluruz: sevinç, üzüntü, merak, korku, şaşkınlık, gurur.
Metne yeni başlık ve son:
- Başlığın konuyla ilgili ve kısa olmasına dikkat ederiz.
- Hikâyenin farklı bir sonla bitmesini hayal edip anlatırız.
Kavramlar
- tahmin
- önceden düşünme
- konu
- metnin anlattığı şey
- ana fikir
- metnin vermek istediği mesaj
- neden
- bir olaya yol açan durum
- sonuç
- nedenin ortaya çıkardığı durum
- Okumadan önce başlık ve görsellerden tahmin yap
- Noktalama işaretlerine dikkat ederek oku
- 5N1K: kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin
- Olayları oluş sırasına koy
- Konu: neyi anlatıyor? Ana fikir: ne öğretiyor?
- Kişilerin duygularını ve neden-sonuç ilişkisini bul
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki soruları şu cümleye uygula: “Cumartesi sabahı Ali ile dedesi bahçeye fidan dikti, çünkü bahçe çok boştu.”
Kim? Ali ile dedesi. Ne? Fidan diktiler. Nerede? Bahçeye. Ne zaman? Cumartesi sabahı. Niçin? Bahçe çok boş olduğu için.
Çözümlü örnekler
1. “Kedi süt içtiği için karnı doydu.” cümlesinde neden nedir? Kolay
ÇözümKedinin süt içmesi.
2. “Atatürk ve Çocuk” başlıklı bir metnin konusu ne olabilir? Orta
ÇözümAtatürk’ün çocuklara verdiği değer, 23 Nisan’ı çocuklara armağan etmesi.
3. Herkesin alay ettiği bir yeteneği sonradan takdir edilen bir çocuğun hikâyesinin ana fikri ne olabilir? Zor
ÇözümHerkesin farklı yetenekleri vardır; kimseyi küçümsememeliyiz.
Sık yapılan hatalar
- Konuyu ana fikirle karıştırmak.
- Olayları hatırladığı sırayla değil, oluş sırasıyla yazmamak.
- Okurken noktalama işaretlerinde durmamak.
Biliyor muydun?
Nasreddin Hoca’nın fıkraları dünyada pek çok dile çevrilmiştir ve UNESCO onun doğumunun 800. yılını kutlamıştır!