Hikâye unsurları: kişiler (karakterler), yer, zaman, olay; hikâye haritası oluşturma (kişiler, yer, zaman, sorun, olaylar, çözüm); giriş-gelişme-sonuç bölümleri; olayları oluş sırasına göre sıralama, sıra bildiren kelimeler (önce, sonra, ardından, en sonunda); kişilerin özelliklerini ve duygularını belirleme; hikâyeye farklı son yazma; okuduğu hikâyeyi kendi cümleleriyle anlatma (özetleme); Millî Mücadele kahramanlarının hikâyeleri ve fabllar.
Hikâye haritası
Hikâye haritası, bir hikâyenin unsurlarını düzenli olarak gösteren şemadır.
Örnek (özgün hikâye): “Kurtuluş Savaşı yıllarında, Kastamonu’nun bir köyünde yaşayan Ayşe Nine, cepheye cephane taşıyan kağnı kafilesine katıldı. Yolda kar fırtınası başladı. Ayşe Nine üşüyen mermileri yorganıyla örttü. Kafile zamanında cepheye ulaştı.”
- Kişiler: Ayşe Nine, köylüler · Yer: Kastamonu yolu · Zaman: Kurtuluş Savaşı yılları, kış
- Sorun: Kar fırtınası cephaneyi tehlikeye sokuyor.
- Olaylar: Kafileye katılma → fırtına → mermileri örtme
- Çözüm: Kafile cepheye ulaşır.
Olayları sıralama
Olayları oluş sırasına göre anlatırız. Sıra bildiren kelimeler: önce, ilk olarak, sonra, ardından, daha sonra, en sonunda
Karışık cümleleri sıralayalım:
- (c) Sonra fidanı çukura yerleştirdi.
- (a) Can önce bahçede bir çukur kazdı.
- (d) En sonunda fidanı suladı.
- (b) Ardından çukuru toprakla doldurdu.
→ Doğru sıra: a – c – b – d
Bölümler:
- Giriş: Kişiler, yer ve zaman tanıtılır.
- Gelişme: Sorun ortaya çıkar, olaylar gelişir.
- Sonuç: Sorun çözülür.
Kişiler, duygular ve özetleme
Kişilerin özellikleri:
- Dış görünüş: Uzun boylu, beyaz saçlı, gözlüklü
- Karakter: Cesur, fedakâr, dürüst, çalışkan, meraklı
- Ayşe Nine fedakâr ve cesurdur; çünkü kendi yorganını mermiler için kullanmıştır.
Kişilerin duyguları: Sevinç, korku, heyecan, üzüntü, gurur
Özetleme: Hikâyeyi kısaca, kendi cümlelerimizle anlatırız; yalnızca önemli olayları söyleriz.
Farklı son yazma: “Kafile fırtına yüzünden yolda kalsaydı ne olurdu?” diye düşünüp yeni bir son yazabiliriz.
Fabl: Hayvanların insan gibi konuştuğu, sonunda ders veren hikâyelerdir (Ağustos Böceği ile Karınca).
Kavramlar
- karakter
- hikâyedeki kişi ve onun özellikleri
- sorun
- hikâyede çözülmesi gereken durum
- özetleme
- önemli bölümleri kısaca anlatma
- fabl
- hayvanların konuştuğu ders veren hikâye
- fedakâr
- başkası için kendinden vazgeçen
- Hikâye unsurları: kişiler, yer, zaman, olay
- Hikâye haritası: sorun, olaylar, çözüm
- Sıra kelimeleri: önce, sonra, ardından, en sonunda
- Giriş-gelişme-sonuç
- Kişilerin özelliklerini ve duygularını belirle
- Özetlerken yalnızca önemli olayları kendi cümlelerinle anlat
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki hikâye haritasını şu hikâyeye uygula: “Bir sabah okul bahçesinde Mert yaralı bir serçe buldu. Öğretmenine haber verdi. Birlikte serçeyi veterinere götürdüler. Bir hafta sonra serçe iyileşip uçtu.”
Kişiler: Mert, öğretmen, veteriner, serçe. Yer: okul bahçesi, veteriner. Zaman: bir sabah. Sorun: serçenin yaralı olması. Olaylar: serçeyi bulma, haber verme, veterinere götürme. Çözüm: serçe iyileşip uçar.
Çözümlü örnekler
1. Hikâyenin hangi bölümünde kişiler ve yer tanıtılır? Kolay
ÇözümGiriş bölümünde.
2. “en sonunda, önce, ardından” kelimelerini doğru sıraya koy. Orta
Çözümönce – ardından – en sonunda.
3. Ağustos Böceği ile Karınca fablının dersi nedir? Zor
ÇözümZamanında çalışıp geleceğe hazırlanmalıyız.
Sık yapılan hatalar
- Özetlerken bütün ayrıntıları yazmak.
- Sorun ile çözümü karıştırmak.
- Olayları hatırlanış sırasına göre yazmak.
Biliyor muydun?
Kurtuluş Savaşı’nda Kastamonu’dan İnebolu yoluyla cepheye cephane taşıyan kağnılar ve fedakâr kadınlar, “İstiklal Yolu” olarak anılır!