Doğal kaynaklar (su, toprak, hava, orman, madenler, enerji kaynakları) ve sınırlı olmaları; sürdürülebilir yaşam ve kaynakları gelecek nesilleri düşünerek kullanma; su, elektrik, kâğıt ve gıda tasarrufu; israfı önleme; atıklar ve atıkların türlerine göre ayrıştırılması; geri dönüşüm ve yeniden kullanım (azalt, yeniden kullan, geri dönüştür); sıfır atık; kompost; çevre kirliliği (hava, su, toprak) ve nedenleri; ağaçlandırma ve erozyon; doğal yaşam alanlarını ve canlı çeşitliliğini koruma.
Kaynaklar ve sürdürülebilirlik
Doğal kaynaklar: Su, toprak, hava, ormanlar, madenler, enerji kaynakları
- Bu kaynakların çoğu sınırlıdır; dikkatsiz kullanılırsa tükenebilir ya da kirlenebilir.
Sürdürülebilir yaşam: Bugünkü ihtiyaçlarımızı karşılarken gelecek nesillerin de ihtiyaçlarını düşünerek yaşamak
Tasarruf örnekleri:
- Su: Dişlerimizi fırçalarken musluğu kapatır, duş süresini kısaltırız; damlatan musluğu tamir ettiririz.
- Elektrik: Boş odanın ışığını kapatır, LED ampul kullanırız.
- Kâğıt: Defterin iki yüzünü kullanır, gereksiz çıktı almayız.
- Gıda: Tabağımıza yiyebileceğimiz kadar yemek alır, ekmeği israf etmeyiz.
Atıklar ve geri dönüşüm
3G kuralı:
- Azalt: Daha az tüket, gereksiz ambalajdan kaçın, bez çanta kullan.
- Yeniden kullan: Kavanozu saklama kabı, eski tişörtü toz bezi yap.
- Geri dönüştür: Atıkları ayrıştırıp geri dönüşüm kutularına at.
Atıkları ayrıştırma: Kâğıt-karton, plastik, cam, metal, atık pil, elektronik atık, atık yağ, organik atık
Geri dönüşümün faydaları:
- Doğal kaynaklar korunur (kâğıt geri dönüşümüyle ağaçlar korunur).
- Enerji tasarrufu sağlanır, çöp miktarı azalır.
Kompost: Meyve-sebze kabukları gibi organik atıklardan doğal gübre yapılması
Sıfır atık: İsrafı önleyip atıkları kaynağında ayrıştırarak yaşamak
Çevre kirliliği ve korunması
Hava kirliliği: Fabrika bacaları, egzoz gazları, kömür sobaları → solunum hastalıkları
Su kirliliği: Fabrika atıkları, deterjanlar, plastikler, atık yağlar → sudaki canlılar ölür
- 1 litre atık yağ, binlerce litre suyu kirletebilir!
Toprak kirliliği: Atık piller, aşırı tarım ilacı, plastikler → verim düşer
Ne yapabiliriz?
- Toplu taşıma ve bisiklet kullanmak, kısa mesafeleri yürümek
- Ağaç dikmek: Ağaçlar havayı temizler, erozyonu önler, canlılara yuva olur.
- Doğada çöp bırakmamak, ormanda ateş yakmamak
- Doğal yaşam alanlarını ve canlı çeşitliliğini korumak; kaçak avcılığa karşı durmak
Kavramlar
- sürdürülebilir
- gelecek nesilleri düşünerek devam ettirilebilen
- israf
- gereksiz harcama
- geri dönüşüm
- atıkların yeniden ham maddeye dönüşmesi
- kompost
- organik atıklardan gübre
- erozyon
- toprağın su ve rüzgârla taşınması
- Doğal kaynakların çoğu sınırlıdır
- Sürdürülebilir yaşam: gelecek nesilleri düşünmek
- 3G: azalt, yeniden kullan, geri dönüştür
- Atıkları türlerine göre ayrıştır, pili ayrı topla
- Kompost organik atıklardan gübre yapmaktır
- Ağaçlandırma havayı temizler, erozyonu önler
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki geri dönüşüm kutularına göre şu atıkları yerleştir: gazete, pet şişe, reçel kavanozu, içecek kutusu. Atık pil nereye atılır?
Gazete mavi (kâğıt), pet şişe sarı (plastik), reçel kavanozu yeşil (cam), içecek kutusu gri (metal) kutuya atılır. Atık pil ise ayrı pil toplama kutusuna atılmalıdır; çünkü toprak ve suya çok zarar verir.
Çözümlü örnekler
1. Kâğıt geri dönüşümü hangi doğal kaynağı korur? Kolay
ÇözümAğaçları (ormanları).
2. Eski bir cam kavanozu nasıl yeniden kullanabilirsin? Orta
ÇözümKalemlik, saklama kabı ya da saksı olarak kullanabilirim.
3. Atık yağı lavaboya dökmek neden zararlıdır? Ne yapmalıyız? Zor
ÇözümAtık yağ suyu çok fazla kirletir, kanalizasyonu tıkar. Şişede biriktirip atık yağ toplama noktalarına vermeliyiz.
Sık yapılan hatalar
- Bütün atıkları tek çöpe atmak.
- Geri dönüşümün sadece plastikle ilgili olduğunu sanmak.
- Atık yağı lavaboya dökmek.
Biliyor muydun?
Bir alüminyum kutunun geri dönüştürülmesiyle kazanılan enerji, bir televizyonu yaklaşık üç saat çalıştırmaya yetebilir!