Görgü, nezaket, edep, adap ve terbiye kavramları; görgü kurallarının kaynakları (aile, din, gelenek-görenek, kültür, toplumsal deneyim); görgü kurallarının amacı ve faydaları (saygı, uyum, huzur, iyi ilişkiler); sihirli sözcükler (lütfen, teşekkür ederim, özür dilerim, kolay gelsin, afiyet olsun, geçmiş olsun); selamlaşma ve tanışma kuralları; Türk kültüründe misafirperverlik ve büyüklere saygı; görgü kurallarının zamana ve kültüre göre değişmesi; birlikte yaşama kültürü ve nezaketin toplumsal huzura katkısı.
Kavramlar ve kaynaklar
Görgü: Toplum içinde nasıl davranılacağını gösteren, yaşayarak ve gözlemleyerek öğrenilen kurallar
Nezaket: İnce, kibar ve saygılı davranma
Edep ve adap: Söz ve davranışlarda ölçülü ve uygun olma; bir işi usulüne göre yapma
Terbiye: Ailede ve okulda kazanılan iyi davranış alışkanlıkları
Görgü kurallarının kaynakları:
- Aile: Görgü ilk olarak evde, büyüklerimizi örnek alarak öğrenilir.
- Din ve ahlak öğretileri
- Gelenek-görenek ve kültür
- Toplumsal deneyim: Toplumun zamanla neyin uygun olduğuna dair birikimi
💡 Görgü kuralları zamana ve kültüre göre değişebilir; ama özündeki saygı değişmez.
Sihirli sözcükler, selamlaşma ve tanışma
Sihirli sözcükler:
- Lütfen: Bir şey rica ederken
- Teşekkür ederim: Yardım ve ikram karşısında
- Özür dilerim: Hata yaptığımızda
- Kolay gelsin: Çalışan birine
- Afiyet olsun, elinize sağlık, geçmiş olsun, hayırlı olsun
Selamlaşma:
- Yeni gelen, oradakileri selamlar; küçük büyüğü, yürüyen duranı selamlar.
- Selam alınır: “Aleyküm selam”, “Günaydın, size de!”
Tanışma:
- Kendini adını söyleyerek tanıt, göz teması kur, gülümse.
- İki kişiyi tanıştırırken küçük büyüğe, misafir ev sahibine tanıtılır.
Birlikte yaşama kültürü
Görgü kurallarının faydaları:
- İnsanlar arasında saygı ve güven oluşur.
- Kırgınlıklar ve tartışmalar azalır.
- Toplumsal huzur artar; insanlar birlikte rahat yaşar.
Türk kültüründe görgü:
- Misafirperverlik: “Misafir on kısmetle gelir, birini yer dokuzunu bırakır.”
- Büyüklere saygı: Elini öpmek, ayağa kalkmak, söz kesmemek
- Küçüklere sevgi ve koruma
- Komşuluk: Taşınan komşuya “hoş geldin” ziyareti, ikramı tabağı boş göndermemek
“Edep ya hu!” levhaları, Osmanlı evlerinde ve tekkelerde ölçülü davranmayı hatırlatırdı.
Kavramlar
- görgü
- toplum içinde davranış kuralları
- nezaket
- kibarlık ve incelik
- edep
- söz ve davranışta ölçülülük
- adap
- bir işin usulü
- misafirperverlik
- konuğu güler yüzle ağırlama
- Görgü: toplum içinde nasıl davranılacağını gösteren kurallar
- Nezaket: kibar ve saygılı davranma
- Kaynaklar: aile, din, gelenek, toplumsal deneyim
- Sihirli sözcükler: lütfen, teşekkürler, özür dilerim
- Selamlaşmada yeni gelen ve küçük önce selam verir
- Görgü toplumsal huzuru ve güveni artırır
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki sihirli sözcüklerden hangilerini bir lokantada kullanırsın? Örnek bir konuşma yaz.
“Kolay gelsin, bir mercimek çorbası alabilir miyim lütfen?” Garson çorbayı getirince: “Teşekkür ederim.” Yanlışlıkla bardağı devirirsem: “Özür dilerim.” Çıkarken: “Elinize sağlık, çok güzeldi.”
Çözümlü örnekler
1. Bir yardım aldığımızda hangi sözcüğü kullanırız? Kolay
ÇözümTeşekkür ederim.
2. Bir odaya girdiğimizde kim önce selam verir? Orta
ÇözümYeni gelen, yani odaya giren kişi selam verir.
3. Görgü kuralları neden kültürden kültüre değişir, ama saygı neden ortaktır? Zor
ÇözümHer toplumun tarih, inanç ve yaşam biçimi farklıdır; bu yüzden selamlaşma veya sofra kuralları değişebilir. Ancak bütün kuralların amacı karşımızdakine değer verdiğimizi göstermektir; bu nedenle saygı ortak özdür.
Sık yapılan hatalar
- Görgü kurallarını yalnızca yabancılara karşı uygulamak.
- Selam verildiğinde karşılık vermemek.
- Teşekkürü küçük yardımlar için gereksiz saymak.
Biliyor muydun?
Japonya’da selamlaşmada eğilme açısı karşıdaki kişiye duyulan saygının derecesini gösterir!