Kendine saygı ve öz bakım: kişisel temizlik ve hijyen (el yıkama, diş, banyo, tırnak), temiz ve duruma uygun giyim, düzenli uyku ve beslenme, kişisel eşyalara özen, beden diline ve duruşa dikkat; aile içi görgü: aile bireylerine saygı ve sevgi, büyüklerle konuşma adabı, izin isteme ve kapıyı çalma, mahremiyete saygı, ev işlerinde sorumluluk; sofra adabı (sofraya birlikte oturmak, besmele/afiyet olsun, ağız kapalı çiğnemek, israf etmemek, teşekkür etmek); misafir ağırlama ve misafirlikte görgü; telefon ve ekran kullanırken aile içi nezaket.
Kendine saygı ve öz bakım
Kendine saygı: Kendi bedenine, sağlığına ve onuruna değer vermek; başkalarına saygının da ilk adımı
Öz bakım:
- El yıkama: Yemekten önce ve sonra, tuvaletten sonra en az 20 saniye sabunla
- Diş fırçalama: Günde en az iki kez
- Düzenli banyo, kısa ve temiz tırnaklar, taranmış saçlar
- Temiz ve duruma uygun giyim (okulda, törende, spor yaparken)
- Düzenli uyku ve dengeli beslenme
- Kişisel eşyaları (havlu, diş fırçası, tarak) paylaşmamak
Beden dili: Dik duruş, göz teması, güler yüz kendine ve karşındakine saygıyı gösterir.
Aile içinde görgü
Aile bireylerine saygı ve sevgi:
- Büyüklerle saygılı bir dille konuşmak, sözlerini kesmemek
- Günaydın, iyi geceler demek; eve gelince selam vermek
- Kapalı bir odaya girmeden önce kapıyı çalmak ve izin istemek
- Kardeşlerin eşyalarını izinsiz almamak, mahremiyete saygı
- Ev işlerinde yardım etmek, odasını düzenli tutmak
Ekran nezaketi: Biri konuşurken telefona bakmamak, sofrada ekranı kapatmak, aile sohbetine katılmak
Hasta aile bireyine: Sessiz olmak, yardım etmek, “geçmiş olsun” demek
Sofra adabı ve misafirlik
Sofra adabı:
- Sofraya ellerini yıkayarak ve ailece birlikte otur; büyüklerin başlamasını bekle.
- Besmele ile ya da “afiyet olsun” diyerek başla.
- Yemeği ağız kapalı çiğne, konuşurken ağzında lokma olmasın.
- Tabağına yiyebileceğin kadar al; ekmeği israf etme.
- Uzaktaki yiyeceği uzanarak değil, rica ederek iste.
- Kalkarken “elinize sağlık” de, sofrayı toplamaya yardım et.
Misafir ağırlarken: Kapıda güler yüzle karşıla, rahat edeceği yeri göster, ikram et, uğurla.
Misafirlikte: Önceden haber vererek git, uygun saatte ziyaret et, uzun kalma, eşyalara izinsiz dokunma, teşekkür ederek ayrıl.
Kavramlar
- öz bakım
- kendi temizliğine ve sağlığına özen
- hijyen
- sağlık için temizlik
- mahremiyet
- kişinin özel alanı
- sofra adabı
- yemek yeme görgüsü
- ikram
- konuğa sunulan yiyecek-içecek
- Kendine saygı başkalarına saygının ilk adımıdır
- Öz bakım: el yıkama, diş, temiz giyim, uyku
- Kişisel eşyalar paylaşılmaz
- Ailede: söz kesmemek, kapıyı çalmak, mahremiyete saygı
- Sofrada: birlikte başla, ağız kapalı çiğne, israf etme
- Misafirliğe haber vererek ve uygun saatte git
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki aile içi görgü kurallarından hangileri ablasının odasından izinsiz kalem alan bir çocuğa hatırlatılmalıdır?
“Kapıyı çal, izin iste” kuralı: Ablasının odasına girmeden önce kapıyı çalmalı ve izin almalıdır. Ayrıca kardeşlerin eşyalarını izinsiz almamak ve mahremiyete saygı göstermek gerekir; kalemi isterken “Lütfen” demeli, aldıktan sonra teşekkür edip geri vermelidir.
Çözümlü örnekler
1. Eller en az kaç saniye sabunla yıkanmalıdır? Kolay
Çözüm20 saniye.
2. Sofrada uzaktaki tuzu nasıl istemelisin? Orta
Çözüm“Tuzu uzatır mısın lütfen?” diyerek rica etmeliyim; uzanarak almamalıyım.
3. Kendine saygı ile başkalarına saygı arasında nasıl bir ilişki vardır? Zor
ÇözümKendine değer veren, temizliğine ve sağlığına özen gösteren kişi başkalarının da değerli olduğunu daha iyi anlar; temiz ve düzenli olmak çevremizdekilere de saygıdır.
Sık yapılan hatalar
- Ağzı doluyken konuşmak.
- Misafirliğe haber vermeden ve geç saatte gitmek.
- Aile sohbetinde sürekli telefonla ilgilenmek.
Biliyor muydun?
Türk kültüründe ikram edilen tabağı geri verirken boş göndermemek, içine bir şey koymak bir nezaket geleneğidir!