İçerik üretimi: amaç ve hedef kitle belirleme, planlama (konu, mesaj, senaryo), metin-fotoğraf-video-podcast üretimi, doğru bilgi ve kaynak gösterme, telif hakkı ve izin, açık lisanslı içerikler, yaratıcılık ve özgünlük; dijital vatandaşlık: dijital ortamda haklar ve sorumluluklar, dijital etik ve görgü (netiket), saygılı iletişim, mahremiyete saygı, dijital katılım ve sosyal sorumluluk projeleri, güvenli ve sağlıklı teknoloji kullanımı.
İçerik üretiyorum
İçerik üretme adımları:
- Amaç: Bilgi vermek mi, farkındalık oluşturmak mı, eğlendirmek mi?
- Hedef kitle: Kimin için? (Sınıf arkadaşları, aile, okul)
- Planlama: Konu, ana mesaj, senaryo ya da metin taslağı
- Üretim: Yazı, fotoğraf, afiş, kısa video, podcast
- Kontrol: Bilgiler doğru mu? Yazım hatası var mı? Kimsenin hakkı ihlal ediliyor mu?
- Paylaşım ve geri bildirim
Etik kurallar:
- Kullandığın bilgi ve görsellerin kaynağını göster.
- Telif hakkı: Başkasının eserini izinsiz kullanma; izin al veya açık lisanslı içerik kullan.
- Kimsenin fotoğrafını veya sesini izinsiz paylaşma.
Dijital vatandaşlık
Dijital vatandaş: Teknolojiyi güvenli, sorumlu, saygılı ve etik kullanan kişi
Dijital haklar: Bilgiye erişim, ifade özgürlüğü, kişisel verilerin korunması, güvenli ortam
Dijital sorumluluklar:
- Başkalarının haklarına ve mahremiyetine saygı
- Doğru bilgi paylaşmak, yanlış bilgiyi yaymamak
- Netiket (internet görgüsü): Selamlaşmak, büyük harflerle “bağırmamak”, kırıcı yorum yapmamak, farklı görüşlere saygı göstermek
- Yasalara ve platform kurallarına uymak
Dijital katılım ve sosyal sorumluluk
Dijital araçlar topluma fayda sağlamak için de kullanılabilir:
- Farkındalık kampanyaları: Su tasarrufu, hayvan hakları, trafik güvenliği konusunda afiş ve video
- Dijital gönüllülük: Okul kütüphanesi için kitap bağışı duyurusu, afetzedelere yardım kampanyası
- Bilgi paylaşımı: Arkadaşlarına güvenilir öğrenme kaynakları önermek
Örnek proje: “Okulumuzda israfa hayır” temalı bir kısa video
- Amaç: Yemek israfını azaltmak · Hedef: Okul öğrencileri · Mesaj: “Tabağına yiyebileceğin kadar al.”
- Veri: Yemekhanede bir haftalık israf miktarı · Ürün: 1 dakikalık video + afiş
💡 İyi bir dijital vatandaş yalnızca tüketen değil, değer üreten kişidir.
Kavramlar
- içerik
- yazı, görsel, ses ya da video ürün
- telif hakkı
- eser sahibinin hakkı
- açık lisans
- belirli koşullarla serbest kullanım izni
- netiket
- internet görgü kuralları
- dijital vatandaşlık
- teknolojiyi sorumlu kullanma
- İçerik üretimi: amaç, hedef kitle, plan, üretim, kontrol
- Kaynak göster; telif hakkına uy, izin al
- Dijital vatandaş güvenli, sorumlu, saygılı ve etik davranır
- Netiket: internette görgü kuralları
- Mahremiyete saygı; izinsiz fotoğraf paylaşma
- Dijital araçlarla topluma fayda üret
Örnek soru ve çözümü
Okulunda kâğıt israfına karşı bir afiş hazırlayacaksın. İçerik üretme adımlarını uygula.
Amaç: Kâğıt israfını azaltmak. Hedef kitle: Okul öğrencileri. Plan: Ana mesaj “Kâğıdın iki yüzünü kullan, ağaçları koru.” Üretim: Kendi çizdiğim ya da açık lisanslı görsellerle afiş. Kontrol: Verdiğim bilgilerin kaynağını yazarım, yazım hatalarını düzeltirim. Paylaşım: Okul panosuna asar, arkadaşlarımın görüşünü alırım.
Çözümlü örnekler
1. İnternet görgü kurallarına ne denir? Kolay
ÇözümNetiket.
2. Başkasının çektiği bir fotoğrafı sunumunda nasıl kullanabilirsin? Orta
ÇözümSahibinden izin alarak ya da açık lisanslıysa kaynağını belirterek.
3. Dijital vatandaşlığın hem hak hem sorumluluk içermesi neden önemlidir? Zor
ÇözümÇünkü kendi ifade özgürlüğümüzü kullanırken başkalarının mahremiyetine ve haklarına zarar vermemeliyiz; haklar ancak sorumlulukla birlikte korunabilir.
Sık yapılan hatalar
- İnternetteki her görselin serbestçe kullanılabileceğini sanmak.
- Arkadaşının fotoğrafını izni olmadan paylaşmak.
- Mesajlarda büyük harflerle yazıp bağırıyormuş izlenimi vermek.
Biliyor muydun?
Büyük harflerle yazılan mesajlar internet kültüründe “bağırmak” olarak algılanır!