Okuma stratejisi kavramı; okuma stratejileri: göz gezdirme (skimming) ve tarama (scanning), SQ3R (araştır, sorula, oku, anlat, tekrar et), not alma (Cornell yöntemi), altını çizme ve işaretleme, kavram haritası, grafik düzenleyiciler, soru-cevap ilişkileri, özetleme ve yeniden anlatma, tahmin ve doğrulama; bilgilendirici metinlerde metin yapıları (tanımlama, sıralama, neden-sonuç, karşılaştırma, problem-çözüm); tablo, grafik ve infografik okuma; tasarruf, yerli malı, Öğretmenler Günü, Damlataş mağarası gibi metinlerden uygulamalar; okuduğunu değerlendirme ve eleştirel okuma.
Okuma stratejileri
Okuma stratejisi: Okuduğunu daha iyi anlamak için bilinçli olarak kullanılan yöntem
- Göz gezdirme: Metnin genel konusunu anlamak için başlık, alt başlık, ilk ve son paragraflara hızlıca bakmak
- Tarama: Belirli bir bilgiyi (tarih, isim, sayı) bulmak için metni hızla taramak
- SQ3R: Araştır (göz gezdir) → Sorula (başlıkları soruya çevir) → Oku → Anlat (kendi cümlelerinle) → Tekrar et
- Not alma (Cornell): Sayfayı üçe ayır: notlar, anahtar kelimeler/sorular, özet
- Kavram haritası: Kavramlar arasındaki ilişkileri şemayla göstermek
- Tahmin ve doğrulama: Okumadan önce tahmin et, okuyunca kontrol et.
Metin yapıları
Bilgilendirici metinler farklı yapılarda düzenlenir; yapıyı tanımak anlamayı kolaylaştırır:
| Yapı | İpucu kelimeler | Örnek |
|---|---|---|
| Tanımlama | “…dır, denir” | Mağara nedir? |
| Sıralama | önce, sonra, ilk olarak | Damlataş nasıl oluştu? |
| Neden-sonuç | çünkü, bu yüzden | Damlalar neden sarkıt oluşturur? |
| Karşılaştırma | oysa, benzer şekilde | Sarkıt ve dikit farkı |
| Problem-çözüm | sorun, çözüm | Enerji israfına çözüm |
Örnek: Antalya’daki Damlataş mağarası, kireçli suyun yüzyıllar boyunca damlayıp birikmesiyle oluşmuş sarkıt ve dikitleriyle tanınır → neden-sonuç ve sıralama yapısı
Tablo, grafik ve eleştirel okuma
Tablo ve grafik okuma:
- Başlığı, eksenleri, birimleri ve kaynağı oku.
- En yüksek-en düşük değerleri, artış-azalış eğilimlerini bul.
İnfografik: Bilgiyi görsel, ikon ve kısa metinlerle özetleyen tasarım; örneğin enerji etiketindeki A-G sınıfları cihazın tasarruf düzeyini gösterir.
Eleştirel okuma:
- Yazarın amacı ne? Bilgi mi veriyor, ikna mı ediyor?
- Görüşler kanıtlarla desteklenmiş mi?
- Olgu (kanıtlanabilir) ile görüş (kişisel) ayırt edilmiş mi?
- Örneğin bir yerli malı haftası metninde hem bilgiler hem de bizi tasarrufa ve yerli üretime yönlendiren görüşler bulunur.
Kavramlar
- strateji
- bilinçli yöntem
- göz gezdirme
- genel anlam için hızlı okuma
- tarama
- belirli bilgiyi arama
- infografik
- bilgiyi görsellerle özetleyen tasarım
- olgu
- kanıtlanabilir bilgi
- Göz gezdirme genel konuyu, tarama belirli bilgiyi bulur
- SQ3R: araştır, sorula, oku, anlat, tekrar et
- Cornell yöntemiyle not al
- Metin yapıları: tanımlama, sıralama, neden-sonuç, karşılaştırma, problem-çözüm
- Grafikte başlık, eksen, birim ve kaynağı oku
- Eleştirel okuma: amaç, kanıt, olgu-görüş ayrımı
Örnek soru ve çözümü
Akış şemasındaki SQ3R adımlarını “Damlataş Mağarası” metnine uygula.
Araştır: Başlık, görseller ve alt başlıklara göz gezdiririm. Sorula: “Damlataş nasıl oluştu?” “Nerededir?” sorularını yazarım. Oku: Metni bu soruların cevabını arayarak okurum. Anlat: Mağaranın kireçli suların damlamasıyla yüzyıllar içinde oluştuğunu kendi cümlelerimle anlatırım. Tekrar et: Birkaç gün sonra notlarıma tekrar bakarım.
Çözümlü örnekler
1. Bir metinde belirli bir tarihi hızlıca bulmak için hangi strateji kullanılır? Kolay
ÇözümTarama.
2. “Çünkü, bu yüzden” kelimeleri hangi metin yapısının ipucudur? Orta
ÇözümNeden-sonuç.
3. Bir buzdolabının enerji etiketinde A sınıfı yazması neyi anlatır ve bu bilgi nasıl okunur? Zor
ÇözümCihazın enerji verimliliğinin yüksek olduğunu, daha az elektrik tükettiğini gösterir; infografikteki harf ve renk ölçeği karşılaştırılarak okunur.
Sık yapılan hatalar
- Her metni aynı hızda ve aynı yöntemle okumak.
- Grafiğin birimine ve kaynağına bakmamak.
- Yazarın görüşünü kanıtlanmış bilgi sanmak.
Biliyor muydun?
Göz, okurken satır boyunca kaymaz; küçük sıçramalar yapıp kelime gruplarında durur!