Doğal afet ve afet türleri (deprem, sel, heyelan, çığ, orman yangını); Türkiye’de afetler; afet öncesi, sırası ve sonrasında yapılması gerekenler; AFAD ve afet çantası.
Afet nedir?
Afet, insanlar için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplara yol açan, normal yaşamı durduran ya da kesintiye uğratan olaylardır.
Doğal afetler:
| Afet | Neden olur? | Türkiye’de nerede sık? |
|---|---|---|
| Deprem | Yer kabuğundaki kırılmalar | Ülkenin büyük bölümü (fay hatları) |
| Sel ve taşkın | Şiddetli yağış, kar erimesi | Karadeniz, Akdeniz kıyıları |
| Heyelan | Eğimli yamaçlarda toprağın kayması | Karadeniz |
| Çığ | Dik yamaçlarda kar kütlesinin kayması | Doğu Anadolu, Karadeniz dağları |
| Orman yangını | Çoğunlukla insan kaynaklı | Akdeniz, Ege |
| Kuraklık | Uzun süre yağış olmaması | İç Anadolu, Güneydoğu |
⚠️ Türkiye bir deprem ülkesidir! Topraklarımızın büyük bölümü deprem bölgesidir. Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları en önemlileridir.
Deprem öncesinde
Hazırlıklı olmak hayat kurtarır:
- Evde dolap, kitaplık gibi eşyaları duvara sabitle.
- Aile afet planı yap: Toplanma alanını ve iletişim yolunu belirle.
- Afet ve acil durum çantası hazırla:
- Su ve uzun ömürlü yiyecek
- El feneri, yedek pil, düdük
- İlk yardım malzemeleri, ilaçlar
- Kimlik fotokopileri, bir miktar para
- Battaniye, yedek kıyafet
- Binanın depreme dayanıklı olup olmadığını kontrol ettir.
- Yaşadığın yerin toplanma alanını öğren (e-Devlet’ten bakılabilir).
Deprem sırasında ve sonrasında
Deprem sırasında: ÇÖK – KAPAN – TUTUN!
- Sağlam bir masanın yanına çök, başını ve enseni kollarınla kapan, masaya tutun.
- Pencerelerden, camlardan ve devrilebilecek eşyalardan uzak dur.
- Asansör kullanma, merdivenlere koşma.
- Dışarıdaysan binalardan, elektrik direklerinden uzak, açık alana geç.
Deprem sonrasında:
- Sakin ol, binayı dikkatlice terk et.
- Toplanma alanına git.
- Hasarlı binalara girme.
- Enkaz altındaysan düdük çal ya da borulara vurarak sesini duyur; bağırarak enerjini tüketme.
- Telefonları acil durumlar dışında meşgul etme.
Afetlerde kurumlar ve dayanışma
- AFAD (Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı): Afet öncesi hazırlık, afet sırasında müdahale ve sonrasında iyileştirme çalışmalarını yönetir.
- Kızılay: Barınma, beslenme, kan ve sağlık desteği.
- 112 Acil Çağrı Merkezi: Ambulans, itfaiye, polis.
- AKUT gibi gönüllü arama kurtarma dernekleri.
- Belediyeler: Altyapı, toplanma alanları.
Diğer afetlerde:
- Sel: Dere yataklarından uzak dur, yüksek yerlere çık.
- Orman yangını: Ormanda ateş yakma, cam şişe bırakma; yangın görürsen 112’yi ara.
- Heyelan: Eğimli yamaçlara bina yapma; çatlak ve eğilen ağaçlara dikkat et.
Kavramlar
- Afet
- Kayıplara yol açan, normal yaşamı durduran olay.
- Fay hattı
- Yer kabuğundaki kırık hattı.
- Toplanma alanı
- Afet sonrası güvenle toplanılacak açık alan.
- AFAD
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
- Heyelan
- Eğimli yamaçlarda toprağın kayması.
- Afet: kayıplara yol açan, yaşamı durduran olay
- Türkiye bir deprem ülkesidir
- Afet çantası: su, yiyecek, el feneri, düdük, ilk yardım
- Deprem sırasında Çök – Kapan – Tutun
- Deprem sonrası toplanma alanına gidilir
- AFAD afet yönetiminden sorumludur
Örnek soru ve çözümü
Deprem sırasında asansöre binmek neden tehlikelidir?
Elektrikler kesilebilir ve asansör katlar arasında kalabilir; asansör boşluğu ve kablolar zarar görebilir. Bu yüzden asansör kullanılmaz.
Çözümlü örnekler
1. Deprem sırasında uygulanacak hareketin adı nedir? Kolay
ÇözümÇök – Kapan – Tutun.
2. Enkaz altında kalan biri neden bağırmak yerine düdük çalmalıdır? Orta
ÇözümBağırmak enerjiyi ve oksijeni hızla tüketir; düdük sesi daha uzağa gider ve az enerji harcatır.
3. Orman yangınlarının çoğunun insan kaynaklı olması bize ne anlatır? Zor
ÇözümYangınların büyük kısmı dikkat ve bilinçle önlenebilir: ormanda ateş yakmamak, sigara ve cam şişe atmamak, anız yakmamak gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Deprem sırasında merdivenlere koşmak.
- Afet çantasını afetten sonra hazırlamaya çalışmak.
- Sel sırasında dere yatağına yakın durmak.
Biliyor muydun?
Japonya’da çocuklar her yıl düzenli deprem tatbikatı yapar. Türkiye’de de okullarda deprem tatbikatları yapılır; hazırlık hayat kurtarır!