Yazma süreci (planlama, taslak, düzeltme); paragraf yazma; hikâye yazma; mektup, e-posta ve davetiye yazma kuralları.
Yazma süreci
İyi bir yazı bir anda ortaya çıkmaz; adım adım hazırlanır:
- Planlama: Ne yazacağım? Kime yazacağım? Amacım ne? Konu ile ilgili düşüncelerini beyin fırtınası ya da zihin haritasıyla topla.
- Taslak: Düşüncelerini giriş-gelişme-sonuç düzeninde yaz. Bu aşamada hataları dert etme.
- Gözden geçirme: Anlam bütünlüğü var mı? Gereksiz tekrar var mı? Cümleler anlaşılır mı?
- Düzeltme: Yazım ve noktalama hatalarını düzelt.
- Paylaşma: Temize çek, başlık koy, paylaş.
Paragraf yazma
Paragraf, bir düşünceyi anlatan, birbirine bağlı cümlelerden oluşan yazı birimidir.
İyi bir paragrafın özellikleri:
- Tek bir ana düşünce etrafında yazılır.
- Giriş cümlesi konuyu tanıtır.
- Gelişme cümleleri düşünceyi açıklar, örnekler verir.
- Sonuç cümlesi düşünceyi bağlar.
- Cümleler arasında anlam akışı vardır; bağlayıcı sözcükler kullanılır: ayrıca, çünkü, bu yüzden, örneğin, sonuç olarak.
- Paragrafın ilk satırı içeriden başlar.
Örnek: “Okulumuzun bahçesi en sevdiğim yerdir. (giriş) Teneffüslerde orada arkadaşlarımla top oynar, ağaçların gölgesinde sohbet ederiz. Ayrıca bahar gelince bahçedeki erik ağacı çiçek açar ve her yer mis gibi kokar. (gelişme) Bu yüzden okul bahçemiz benim için ikinci bir ev gibidir. (sonuç)”
Hikâye yazma
Bir hikâye yazarken önce hikâye haritası hazırla:
| Hikâye haritası | |
|---|---|
| Kahramanlar | Kim? Nasıl biri? |
| Yer | Nerede geçiyor? |
| Zaman | Ne zaman? |
| Sorun | Kahraman neyle karşılaşıyor? |
| Çözüm | Sorun nasıl çözülüyor? |
| Ders/mesaj | Okur ne düşünecek? |
İpuçları:
- İlgi çekici bir ilk cümle yaz: “O sabah kapıyı açtığımda karşımda konuşan bir kedi duruyordu!”
- Betimlemelerle okurun gözünde canlandır: renkler, sesler, kokular.
- Diyaloglar ekle; konuşma çizgisi (–) ve tırnak kullan.
- Hikâyene dikkat çekici bir başlık koy.
Mektup, e-posta ve davetiye
Mektup:
- Sağ üst köşeye tarih yazılır.
- Hitap (Sevgili arkadaşım,) → virgül
- Giriş: Hal hatır sorma
- Gelişme: Asıl anlatılmak istenen
- Sonuç: İyi dilekler, selam
- İmza ve ad
E-posta:
- Konu satırı mutlaka doldurulur: “Proje ödevi hakkında”
- Resmî olmayan e-postada da saygılı ve açık bir dil kullanılır.
- Büyük harflerle yazmak (BAĞIRMAK) kaba kabul edilir.
Davetiye: Etkinliğin adı, yeri, tarihi, saati ve davet edenin adı yer alır.
Sevgili Deniz,
Okulumuzda 20 Mayıs Çarşamba saat 14.00’te bilim şenliği yapılacak. Ben de su roketi deneyimi sergileyeceğim. Gelirsen çok sevinirim.
Görüşmek üzere, Ayşe
Kavramlar
- Taslak
- Yazının ilk, düzeltilmemiş hâli.
- Beyin fırtınası
- Bir konuda aklına gelen her düşünceyi yazma.
- Hikâye haritası
- Hikâyenin öğelerini önceden planlama tablosu.
- Hitap
- Mektubun başındaki seslenme sözü.
- Yazma süreci: planla, taslak, gözden geçir, düzelt, paylaş
- Paragraf tek bir ana düşünce etrafında yazılır
- Giriş, gelişme ve sonuç cümleleri
- Bağlayıcı sözcükler anlam akışını sağlar
- Hikâye haritası: kahraman, yer, zaman, sorun, çözüm
- Mektupta tarih, hitap ve imza; e-postada konu satırı
Örnek soru ve çözümü
“Sağlıklı beslenme” konusunda yazacağın bir paragraf için giriş ve sonuç cümlesi öneriniz.
Giriş: “Sağlıklı beslenmek, güçlü ve enerjik olmamızın temelidir.” Sonuç: “Bu nedenle sofralarımızda meyve, sebze ve su eksik olmamalıdır.”
Çözümlü örnekler
1. Bir e-postada mutlaka doldurulması gereken satır hangisidir? Kolay
ÇözümKonu satırı.
2. “Kitap okumayı severim. Futbol çok eğlencelidir. Annem güzel yemek yapar.” paragrafında hangi sorun vardır? Orta
ÇözümCümleler farklı konulardan söz ediyor; paragrafın tek bir ana düşüncesi yok, anlam bütünlüğü bozuk.
3. Taslak aşamasında yazım hatalarıyla uğraşmamak neden önerilir? Zor
ÇözümTaslakta amaç düşünceleri akıcı biçimde kâğıda dökmektir. Hatalarla uğraşmak düşünce akışını keser; düzeltme ayrı bir aşamada yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Planlama yapmadan yazmaya başlamak.
- Bir paragrafta birden fazla ana düşünceye yer vermek.
- Mektupta tarih ve hitabı unutmak.
- E-postada konu satırını boş bırakmak.
Biliyor muydun?
Türkçede yazılmış en eski mektuplardan bazıları, yaklaşık 1000 yıl önce Uygurlara ait belgelerde bulunmuştur!