Sayıların harfle ve rakamla yazımı, sıra ve üleştirme sayıları, tarih ve saat yazımı; bağlaç olan de/da ve ki ile soru eki mi’nin yazımı.
Sayıların yazımı
- Sayılar harfle de rakamla da yazılabilir. Metin içinde genellikle harfle yazılır: “Sınıfımızda yirmi iki öğrenci var.”
- Birden çok sözcükten oluşan sayılar ayrı yazılır: iki yüz elli üç, bin dokuz yüz yirmi üç
- Saat, para, ölçü, istatistik gibi bilgilerde rakam kullanılır: “3,5 kg”, “45 TL”, “%20”
- Sıra sayıları rakamla yazılırken rakamdan sonra nokta konur ya da kesme ile ek getirilir: “5. sınıf” ya da “5’inci sınıf” (ikisi birden kullanılmaz: ~~5.’inci~~).
- Üleştirme sayıları harfle yazılır: “ikişer, beşer”
- Romen rakamları yüzyıl, padişah, ciltte kullanılır: “XX. yüzyıl, II. Murat”.
Tarih ve saat yazımı
Tarih:
- Ay ve gün adları tarih bildirdiğinde büyük harfle yazılır: “29 Ekim 1923 Pazartesi”
- Rakamla yazımda nokta ya da eğik çizgi kullanılır: “29.10.1923” / “29/10/1923”
Saat:
- Saat ve dakika arasına nokta konur: “Ders 08.30’da başlar.”
- Saat harfle de yazılabilir: “Saat sekizi yarım geçe buluşalım.”
Ek getirme: Rakamlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: “1923’te, 08.30’da, 5’e, 20’şer”.
| Doğru | Yanlış |
|---|---|
| iki yüz elli | ikiyüzelli |
| 5. sınıf / 5’inci sınıf | 5.’inci sınıf |
| 1923’te | 1923 te |
| saat 10.15’te | saat 10,15’te |
“de/da” bağlacı ve hâl eki
Bağlaç olan “de/da” her zaman ayrı yazılır; cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ama “de” anlamı (dahi, bile) kaybolur:
- “Ben de geleceğim.” → “Ben geleceğim.” (Anlam bozulmadı → bağlaç, ayrı)
- “Kardeşim de bizimle sinemaya gelecek.”
Hâl eki olan “-de/-da, -te/-ta” sözcüğe bitişik yazılır; çıkarıldığında anlam bozulur. Bulunma bildirir (nerede?):
- “Kitap masada.” → “Kitap masa.” (Anlam bozuldu → ek, bitişik)
- “Okulda buluşalım.”
💡 Pratik kural: “de/da”yı cümleden çıkar. Cümle anlamlı kalıyorsa ayrı, bozuluyorsa bitişik yaz. Bağlaç olan “de” hiçbir zaman “te/ta” olmaz: ~~Kitap te~~ ✗.
“ki” ve “mi” soru eki
Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır: “Öyle yorgundu ki hemen uyudu.” “Duydum ki yarışmayı kazanmışsın.”
⚠️ Kalıplaşmış bazı sözcüklerde bitişik yazılır: belki, sanki, oysaki, mademki, halbuki, çünkü, illaki.
Sıfat yapan “-ki” ve ilgi zamiri “-ki” bitişik yazılır:
- “Masadaki kitap” (sıfat yapan), “Benim kalemim kırmızı, seninki mavi.” (zamir)
Soru eki “mi/mı/mu/mü” her zaman ayrı yazılır ama ünlü uyumuna uyar ve kendinden sonraki ekler ona bitişik yazılır:
- “Yarın gelecek misin?” “Ödevini yaptın mı?” “Bu kitap senin mi?”
Kavramlar
- Sıra sayısı
- Bir şeyin sırasını bildiren sayı (beşinci).
- Üleştirme sayısı
- Eşit bölüşmeyi bildiren sayı (ikişer).
- Bağlaç
- Sözcükleri ya da cümleleri bağlayan sözcük.
- Hâl eki
- İsmin durumunu bildiren ek (-de, -den, -e, -i).
- Birden çok sözcüklü sayılar ayrı yazılır
- Sıra sayısında nokta ya da kesme+ek kullanılır, ikisi birden değil
- Rakamlara gelen ekler kesmeyle ayrılır
- Bağlaç “de/da” ayrı, hâl eki “-de/-da” bitişik
- “ki” bağlacı ayrı; belki, sanki, çünkü bitişik
- Soru eki “mi” ayrı yazılır, sonraki ekler ona bitişir
Örnek soru ve çözümü
“Annemde bende yarın sabah sekiz buçukta ankarada olacağız” cümlesini kurallara göre düzeltiniz.
“Annem de ben de yarın sabah 08.30’da Ankara’da olacağız.” (Bağlaç olan “de” ayrı; saat rakamla ve noktayla; özel ada gelen ek kesmeyle; sona nokta.)
Çözümlü örnekler
1. “Seninde” mi, “senin de” mi yazılmalıdır: “… kitabın var mı?” Kolay
Çözüm“Senin de kitabın var mı?” Bağlaç olan “de” ayrı yazılır.
2. “1453’de” yazımı neden yanlıştır? Orta
Çözüm“1453” “elli üç” diye okunur; son ses sert olduğu için ek “-te” olmalıdır: “1453’te”.
3. “Bahçedeki çiçekler öyle güzeldi ki herkes durup baktı.” cümlesindeki iki “ki”nin yazımını açıklayınız. Zor
Çözüm“Bahçedeki”deki -ki sıfat yapan ektir, bitişik yazılır. “öyle güzeldi ki” deki ki bağlaçtır, ayrı yazılır.
Sık yapılan hatalar
- “ikiyüz” gibi sayıları bitişik yazmak.
- Bağlaç olan “de”yi bitişik yazmak (bende geleceğim ✗).
- “mi” soru ekini bitişik yazmak (geldinmi ✗).
- “belki, sanki” sözcüklerini ayırmak.
Biliyor muydun?
“-ki” eki ünlü uyumuna uymayan nadir eklerden biridir: “yarınki, akşamki”. Ama “bugünkü, dünkü, öbürkü” sözcüklerinde “-kü” olur!