Farklı türlerde yazma uygulamaları: hikâye (karakter yaratma, çatışma, olay örgüsü, mekân ve zaman, etkili giriş ve son), anı (birinci kişi anlatımı, yaşanmış olay, duygu ve düşünceler; “Osmanlı’da Bir Misafir Hatırası” gibi örnekler), mektup ve e-posta (bölümleri, resmî-özel mektup farkı), deneme (kişisel görüşü samimi bir dille anlatma), haber yazısı (5N1K ve ters piramit), şiir (imge, ahenk, duygu); yaratıcı yazma oyunları (resimden hikâye, üç kelimeyle hikâye, devam ettirme); yazma alışkanlığı ve okur-yazar topluluğu.
Hikâye ve anı
Hikâye yazarken:
- Karakter: Kahramanın adı, görünüşü, kişiliği, isteği
- Çatışma: Kahramanın karşılaştığı sorun → hikâyeyi ilginç yapan unsur
- Olay örgüsü: Giriş (durum), gelişme (sorun büyür), doruk (en heyecanlı an), sonuç (çözüm)
- Mekân ve zaman: Okurun zihninde canlanacak ayrıntılar
- Etkili giriş: Bir diyalog, bir ses ya da merak uyandıran bir cümle
Anı (hatıra): Yazarın kendi yaşadığı bir olayı birinci kişi (ben) ağzından, duygu ve düşünceleriyle anlatması
- Gerçek olaylara dayanır; yer, zaman ve kişiler bellidir.
- Örneğin eski bir yolculukta karşılaşılan misafirperverliğin anlatıldığı hatıra yazıları
Mektup, e-posta, deneme ve haber
Mektup: Yer ve tarih → hitap (“Sevgili dedeciğim,”) → mesaj → kapanış (“Sevgilerimle,”) → ad-imza
- Resmî mektup (dilekçe): Kurumlara yazılır, ölçülü ve kısa bir dil kullanılır.
E-posta: Alıcı, konu satırı, selamlama, kısa ve net mesaj, kapanış
Deneme: Yazarın bir konu hakkındaki kişisel düşüncelerini, kesin yargılardan kaçınarak, samimi bir dille anlatması → “Bence mutluluk küçük şeylerde gizlidir…”
Haber: 5N1K sorularını cevaplar; en önemli bilgi başta verilir (ters piramit); yorum katılmaz, tarafsızdır.
Şiir: Duyguyu imgeler, ritim ve uyakla anlatır.
Yaratıcı yazma oyunları
Resimden hikâye: Bir fotoğrafa bak; kimdir, nereye gidiyor, ne oldu? Sorularıyla hikâye kur.
Üç kelimeyle hikâye: “Fener, kedi, fırtına” kelimelerini kullanarak kısa bir hikâye yaz.
Devam ettirme: Bir arkadaşın başlattığı hikâyeyi sen sürdür, sonra başkasına ver.
Başka bir gözden anlatma: Bildiğin bir masalı kurdun ya da bir eşyanın gözünden anlat.
Yazma alışkanlığı:
- Her gün 10 dakika günlük tut.
- Bir fikir defteri taşı; ilginç cümle ve gözlemleri not et.
- Sınıfta okur-yazar topluluğu kur; yazılarınızı birbirinize okuyun.
💡 Yazmak bir kas gibidir: Düzenli çalıştıkça güçlenir.
Kavramlar
- çatışma
- kahramanın karşılaştığı sorun
- doruk
- hikâyenin en heyecanlı anı
- anı
- yaşanmış olayın anlatıldığı yazı
- deneme
- kişisel görüş yazısı
- ters piramit
- önemli bilginin başta verildiği haber düzeni
- Hikâyede karakter, çatışma ve olay örgüsü önemlidir
- Anı yaşanmış olayı birinci kişi ağzından anlatır
- Mektup: yer-tarih, hitap, mesaj, kapanış, imza
- Deneme kişisel görüşü samimi dille anlatır
- Haber tarafsızdır, ters piramit düzenindedir
- Yaratıcı oyunlar ve günlük yazma becerini geliştirir
Örnek soru ve çözümü
“Fener, kedi, fırtına” kelimeleriyle kısa bir hikâyenin olay örgüsünü planla.
Giriş: Deniz kenarındaki eski bir fenerde yaşayan bekçi ve kedisi. Gelişme: Bir gece fırtına çıkar, fenerin ışığı söner; kedi bekçiyi uyandırır. Doruk: Bekçi fırtınada merdivenleri tırmanıp feneri yeniden yakar. Sonuç: Kıyıya yaklaşan küçük bir tekne ışığı görüp güvenle limana ulaşır.
Çözümlü örnekler
1. Anı hangi kişi ağzından yazılır? Kolay
ÇözümBirinci kişi (ben) ağzından.
2. Haber ile deneme arasındaki temel fark nedir? Orta
ÇözümHaber tarafsızdır ve olguları aktarır; deneme yazarın kişisel görüşlerini içerir.
3. Hikâyede çatışma olmazsa ne olur? Zor
ÇözümOlaylar sıradanlaşır, okurun merakı ve heyecanı oluşmaz; hikâye ilgi çekici olmaktan uzaklaşır.
Sık yapılan hatalar
- Anıya hayalî olaylar eklemek.
- Habere kişisel yorum katmak.
- Mektupta hitap ve kapanışı unutmak.
Biliyor muydun?
Bazı yazarlar her gün belli bir sayıda kelime yazmayı alışkanlık hâline getirir; bu yöntemle kalın romanlar ortaya çıkar!