Ondalık gösterimlerde basamak adları ve değerleri, çözümleme, karşılaştırma ve istenen basamağa yuvarlama.
Ondalık basamaklar
Ondalık gösterimde virgülün sağındaki basamaklar sırasıyla onda birler, yüzde birler, binde birlerdir:
| Yüzler | Onlar | Birler | , | Onda birler | Yüzde birler | Binde birler |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2 | 4 | 7 | , | 3 | 0 | 5 |
247,305 sayısında:
- 3’ün basamak değeri 0,3 (3 onda bir)
- 5’in basamak değeri 0,005 (5 binde bir)
- 0, yüzde birler basamağının boş olduğunu gösterir.
💡 Her basamak sağındakinin 10 katıdır: 1 = 10 × 0,1; 0,1 = 10 × 0,01.
Çözümleme
Ondalık gösterimi basamak değerlerinin toplamı olarak yazmaya çözümleme denir:
38,46 = 30 + 8 + 0,4 + 0,06
= 3 × 10 + 8 × 1 + 4 × 0,1 + 6 × 0,01
Okunuş: “Otuz sekiz tam yüzde kırk altı.”
Yuvarlama
Ondalık gösterimleri istenen basamağa yuvarlarken o basamağın sağındaki rakama bakarız:
- 5 ve üstü → yuvarlanan basamak 1 artar.
- 4 ve altı → yuvarlanan basamak aynı kalır.
- Yuvarlanan basamağın sağındaki rakamlar atılır.
| Sayı | En yakın tam sayı | Onda birler | Yüzde birler |
|---|---|---|---|
| 7,358 | 7 | 7,4 | 7,36 |
| 12,946 | 13 | 12,9 | 12,95 |
Günlük hayatta: Fiyatlar kuruş (yüzde birler) basamağına, ölçümler ihtiyaca göre yuvarlanır. 1,6 m’lik boy “yaklaşık 2 m” denmez; ölçüme uygun basamak seçilir.
Karşılaştırma
- Önce tam kısımlar karşılaştırılır.
- Eşitse soldan başlayarak ondalık basamaklar karşılaştırılır.
- Basamak sayıları farklıysa sona 0 eklenebilir.
- 4,09 < 4,1 (çünkü 4,09 < 4,10)
- 0,8 > 0,799
Kavramlar
- Ondalık basamak
- Virgülün sağındaki basamaklar.
- Çözümleme
- Sayıyı basamak değerlerinin toplamı olarak yazma.
- Yuvarlama
- Sayıyı istenen basamakta en yakın değere yaklaştırma.
- Onda birler, yüzde birler, binde birler
- Her basamak sağındakinin 10 katı
- Çözümleme: basamak değerlerinin toplamı
- Yuvarlamada sağdaki rakam 5+ ise artır
- Sağdaki rakamlar atılır
- 4,09 < 4,1
Örnek soru ve çözümü
15,4682 sayısını yüzde birler basamağına yuvarlayınız.
Yüzde birler basamağı 6; sağındaki rakam 8 ≥ 5 → 6, 7 olur: 15,47.
Çözümlü örnekler
1. 6,72 sayısını çözümleyiniz. Kolay
Çözüm6 + 0,7 + 0,02.
2. Bir koşucu 100 m’yi 12,348 saniyede koşmuştur. Süre onda birler basamağına yuvarlanırsa kaç saniye olur? Orta
ÇözümOnda birler 3, sağı 4 < 5 → 12,3 saniye.
3. Onda birler basamağına yuvarlandığında 5,8 olan iki basamaklı ondalık gösterimlerden (yüzde birlere kadar) en küçüğü ve en büyüğü hangisidir? Zor
ÇözümEn küçük 5,75, en büyük 5,84.
Sık yapılan hatalar
- Yuvarlarken yuvarlanan basamağın kendisine bakmak.
- Basamak sayısı fazla olan ondalığı büyük sanmak.
- Yuvarlamada sağdaki rakamları sıfır yapmak yerine atmamak (7,358 → 7,400 değil 7,4).
Biliyor muydun?
Türkiye’de akaryakıt fiyatları litre başına 3 ondalık basamakla (örneğin 47,859 TL) gösterilir; ama öderken kuruşa (2 basamak) yuvarlanır.