Ülkemizin, Kıtaların ve Okyanusların Konum Özellikleri konu anlatımı

Yeryüzündeki bir noktanın yerini kesin olarak belirlemek için hayalî çizgiler kullanılır:

• Paraleller (enlemler): Ekvator’a paralel çizilen dairelerdir. Ekvator 0°’dir; kuzeyde ve güneyde 90’ar paralel vardır (toplam 180). Kutuplara gidildikçe daireler küçülür.
• Meridyenler (boylamlar): Kutuplardan geçen yarım çemberlerdir. Başlangıç meridyeni Greenwich (0°)’tir; doğuda ve batıda 180’er meridyen vardır (toplam 360). Bütün meridyenlerin boyu eşittir.

Mutlak (matematik) konum: Bir yerin enlem ve boylam değerleriyle belirlenen kesin konumu.

Göreceli (özel) konum: Bir yerin çevresindeki yerlere göre konumu ve özellikleri (denizlere kıyısı, komşuları, yer şekilleri).

Türkiye 36° – 42° kuzey paralelleri ile 26° – 45° doğu meridyenleri arasındadır.

Kuzey Yarım Küre’de olmasının sonuçları:

• Güneş ışınları öğle vakti güneyden gelir; evlerin güneye bakan cepheleri daha çok ışık alır.
• Dağların güney yamaçları daha sıcaktır.
• 21 Haziran’da en uzun gündüz, 21 Aralık’ta en uzun gece yaşanır.

Orta kuşakta (36°–42° K) olmasının sonuçları:

• Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
• Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez.

Doğu Yarım Küre’de ve 19 meridyen genişliğinde olmasının sonucu:

• En doğusu (Iğdır) ile en batısı (Çanakkale – Gökçeada) arasında 76 dakikalık yerel saat farkı vardır (her meridyen 4 dakika).
• Türkiye ortak saat olarak 3. saat dilimini (UTC+3) kullanır.

Yeryüzünün yaklaşık %71’i su, %29’u karadır.

Kıtalar (büyükten küçüğe): Asya, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antarktika, Avrupa, Avustralya (Okyanusya)

Okyanuslar (büyükten küçüğe): Büyük Okyanus (Pasifik), Atlas Okyanusu, Hint Okyanusu, Güney Okyanusu, Kuzey Buz Denizi (Arktik)

Türkiye’nin konumu: Asya ile Avrupa kıtaları arasında, Afrika’ya yakın; üç kıtanın birbirine en çok yaklaştığı yerde. Toprakların yaklaşık %97’si Asya’da (Anadolu), %3’ü Avrupa’da (Trakya)’dır.

Türkiye’nin özel konum özellikleri:

• Üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımadadır.
• İstanbul ve Çanakkale boğazları Karadeniz’i Akdeniz’e bağlar.
• Asya ile Avrupa arasında köprü konumundadır.
• Ortalama yükseltisi fazladır (yaklaşık 1132 m); doğuya gidildikçe yükselti artar.
• Enerji kaynakları bakımından zengin bölgelere (Orta Doğu, Hazar) yakındır; önemli boru hatları Türkiye’den geçer.

Jeopolitik önem: Bir ülkenin konumunun ona kazandırdığı siyasi, ekonomik ve askerî önemdir. Tarih boyunca Anadolu, ticaret yollarının (İpek Yolu, Baharat Yolu) üzerinde olduğu için pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır.