Noktalı virgül, üç nokta, yay ayraç, tırnak işareti, konuşma çizgisi ve eğik çizginin kullanım yerleri; yazım kuralları tekrarı.
Noktalı virgül (;)
- Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için: “Gülümsedi, el salladı; sonra hızla uzaklaştı.”
- Virgülle ayrılmış eş görevli sözcük gruplarını ayırmak için: “Kırmızı, beyaz ; sarı, mor ; mavi, yeşil gibi renkler…” → “Erkek çocuklara Ali, Veli; kız çocuklara Ayşe, Fatma adı verildi.”
- Örnek verilecek cümleden sonra bazen: “Bazı sebzeleri çok severim; örneğin ıspanak.”
💡 Noktalı virgül, virgülden güçlü, noktadan zayıf bir duraklama gösterir.
Üç nokta (…)
- Tamamlanmamış cümlelerin sonuna: “Ah, bir de şu sınav olmasa…”
- Söylenmek istenmeyen sözlerin yerine: “Sana neler söyleyecektim ama…”
- Sayılabilecek örneklerin devam ettiğini göstermek için: “Elma, armut, kiraz…”
- Alıntıların baştan, ortadan ya da sondan kısaltıldığını göstermek için: “(…) Ey Türk gençliği!”
- Kaba ya da açık yazılmak istenmeyen sözcüklerin yerine: “Sana … diyen kim?”
Yay ayraç, tırnak, konuşma çizgisi
Yay ayraç ( ):
- Cümleye eklenen açıklama bilgileri için: “Ziya Paşa (1829-1880) şairdir.”
- Tiyatro eserlerinde kişilerin hareketlerini göstermek için: “ALİ — (Kapıyı açarak) Kim var orada?”
- Bilinmeyen tarih ya da şüpheli bilgi için soru işaretiyle: (1240?)
Tırnak işareti (“ ”):
- Başkasının sözlerini aynen aktarırken: Atatürk “Yurtta sulh, cihanda sulh.” demiştir.
- Kitap, dergi, makale adlarını belirtmek için: “Çalıkuşu” romanını okudum.
- Vurgulanmak istenen sözcükler için.
Konuşma çizgisi (—):
- Karşılıklı konuşmalarda konuşanların sözlerinden önce:
— Nereye gidiyorsun?
— Kütüphaneye.
Eğik çizgi (/): Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için (24/10/2026) ve şiir dizelerini yan yana yazarken.
Karışık uygulama
❌ Annem bana şöyle dedi Erken yat yarın sınavın var
✅ Annem bana şöyle dedi: “Erken yat, yarın sınavın var.”
❌ Yunus Emre 1240 1320 Anadolu’da yaşamıştır
✅ Yunus Emre (1240? – 1320) Anadolu’da yaşamıştır.
❌ Sepete elma armut koydum sonra pazara gittim
✅ Sepete elma, armut koydum; sonra pazara gittim.
Kavramlar
- Noktalı virgül
- Virgülden güçlü, noktadan zayıf duraklama işareti.
- Yay ayraç
- Açıklama bilgilerini içine alan işaret: ( ).
- Tırnak işareti
- Aktarılan sözleri ve eser adlarını gösteren işaret.
- Konuşma çizgisi
- Diyaloglarda konuşanların sözünden önce konan çizgi.
- Noktalı virgül: virgüllü sıralı cümleleri ayırır
- Üç nokta: tamamlanmamış cümle, devam eden örnekler
- Yay ayraç: açıklama, tiyatroda hareketler
- Tırnak: aktarılan söz, eser adı
- Konuşma çizgisi: diyaloglarda
- Eğik çizgi: tarih, yan yana dizeler
Örnek soru ve çözümü
“Mevlâna 1207 1273 Konya’da yaşamış büyük bir düşünürdür” cümlesini noktalayınız.
“Mevlâna (1207-1273) Konya’da yaşamış büyük bir düşünürdür.” Yaşam tarihleri açıklama olduğundan yay ayraç içine alınır; sona nokta konur.
Çözümlü örnekler
1. “Bahçede gül, lale, papatya … vardı.” cümlesinde üç nokta neyi gösterir? Kolay
ÇözümÖrneklerin devam ettiğini.
2. “Kardeşim sustu, düşündü ... sonra konuşmaya başladı.” boşluğa hangi işaret gelir? Orta
ÇözümNoktalı virgül; virgülle ayrılmış sıralı cümleler ile sonraki cümle ayrılıyor.
3. Tiyatro metninde “CAN — (Pencereye koşarak) Kar yağıyor!” satırında yay ayraç ve uzun çizginin görevi nedir? Zor
ÇözümUzun çizgi konuşanın sözünden önce gelir; yay ayraç kişinin hareketini gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Noktalı virgül yerine iki nokta kullanmak.
- Aktarılan sözü tırnak içine almamak.
- Üç nokta yerine iki nokta (..) koymak.
Biliyor muydun?
Üç nokta işaretinin Türkçedeki bir diğer adı “eksiltili anlatım işareti”dir; sözü yarıda bırakarak okuru düşünmeye davet eder…