İş fikri kavramı ve kaynakları (sorunlar, ihtiyaçlar, hobiler, gözlem, teknolojik gelişmeler, trendler); yaratıcı iş fikri geliştirme teknikleri (beyin fırtınası, SCAMPER, tasarım odaklı düşünme, altı şapka); iş fikrini değerlendirme (SWOT analizi: güçlü-zayıf yönler, fırsatlar-tehditler); proje kavramı, proje döngüsü ve örnek proje planı (amaç, hedefler, faaliyetler, zaman çizelgesi—Gantt, bütçe, riskler); fizibilite (yapılabilirlik) etüdü: pazar, teknik, finansal, yasal fizibilite; iş modeli kanvası; iş planı ve bölümleri (yönetici özeti, işletmenin tanımı, ürün/hizmet, pazar ve rakip analizi, pazarlama planı, üretim planı, organizasyon, finansal plan: başlangıç maliyeti, gelir-gider tablosu, başabaş noktası); fikrî mülkiyet (patent, marka, faydalı model); girişimi kurma adımları.
İş fikri ve yaratıcılık teknikleri
İş fikri: Bir ihtiyacı veya sorunu karşılayabilecek, kazanç sağlayabilecek ürün veya hizmet düşüncesi
Kaynakları: Günlük hayattaki sorunlar, karşılanmamış ihtiyaçlar, hobiler ve yetenekler, gözlem, yeni teknolojiler, toplumsal trendler (sağlıklı yaşam, çevre bilinci)
Yaratıcı fikir teknikleri:
- Beyin fırtınası: Eleştirmeden çok sayıda fikir üretme
- SCAMPER: Yerine koy, birleştir, uyarla, değiştir, başka amaçla kullan, çıkar, tersine çevir
- Tasarım odaklı düşünme: Empati → tanımla → fikir üret → prototip → test
- Altı düşünme şapkası: Bir fikre farklı bakış açılarından bakma
SWOT analizi:
- Güçlü yönler (S) ve zayıf yönler (W) → iç etkenler
- Fırsatlar (O) ve tehditler (T) → dış etkenler
| Olumlu | Olumsuz | |
|---|---|---|
| İç | Güçlü yönler (S) | Zayıf yönler (W) |
| Dış | Fırsatlar (O) | Tehditler (T) |
Proje ve fizibilite
Proje: Belirli bir amaca ulaşmak için sınırlı zaman ve bütçeyle yürütülen planlı faaliyetler bütünü
Proje planı: Amaç, ölçülebilir hedefler, faaliyetler, zaman çizelgesi (Gantt şeması), bütçe, sorumlular, riskler, değerlendirme ölçütleri
Fizibilite (yapılabilirlik) etüdü: İş fikrinin uygulanabilir ve kârlı olup olmadığının araştırılması
- Pazar fizibilitesi: Talep var mı? Rakipler kim? Hedef kitle ne kadar büyük?
- Teknik fizibilite: Üretim teknolojisi, makine, ham madde, kuruluş yeri
- Finansal fizibilite: Yatırım maliyeti, beklenen gelir, geri dönüş süresi
- Yasal fizibilite: İzin, ruhsat, standartlar
İş modeli kanvası: Müşteri segmentleri, değer önerisi, kanallar, müşteri ilişkileri, gelir akışları, temel kaynaklar, faaliyetler, ortaklar, maliyet yapısı (9 blok)
İş planı ve girişimi kurma
İş planı: Girişimin hedeflerini ve bu hedeflere nasıl ulaşılacağını gösteren yazılı yol haritası; yatırımcı ve kredi başvurularında gereklidir.
Bölümleri: Yönetici özeti · İşletmenin tanımı · Ürün/hizmet · Pazar ve rakip analizi · Pazarlama planı · Üretim planı · Organizasyon ve ekip · Finansal plan
Finansal plan:
- Başlangıç maliyeti: Makine, kira depozitosu, ilk stok
- Sabit giderler (kira, maaş) ve değişken giderler (ham madde)
- Başabaş noktası: Toplam gelirin toplam gidere eşit olduğu satış miktarı → Sabit gider ÷ (birim fiyat − birim değişken gider)
Fikrî mülkiyet: Patent (buluş), faydalı model, marka, endüstriyel tasarım; Türk Patent ve Marka Kurumu’na başvuru
Kurma adımları: Şirket türünü seç → ticaret sicili ve vergi kaydı → izin ve ruhsatlar → SGK işyeri tescili → banka hesabı → faaliyete başlama
Kavramlar
- fizibilite
- yapılabilirlik araştırması
- SWOT
- güçlü-zayıf yön, fırsat-tehdit analizi
- başabaş noktası
- gelirin gideri karşıladığı nokta
- patent
- buluşun koruma belgesi
- Gantt şeması
- proje zaman çizelgesi
- İş fikri sorunlardan, ihtiyaçlardan ve gözlemden doğar
- Beyin fırtınası, SCAMPER, tasarım odaklı düşünme
- SWOT: güçlü-zayıf (iç), fırsat-tehdit (dış)
- Fizibilite: pazar, teknik, finansal, yasal
- İş planı yazılı yol haritasıdır
- Başabaş noktası = sabit gider ÷ (fiyat − birim değişken gider)
Örnek soru ve çözümü
Bir öğrenci el yapımı kupa satacak. Aylık sabit gideri 3.000 TL, kupa başına malzeme gideri 50 TL, satış fiyatı 110 TL’dir. Akış şemasındaki iş planı aşamasında başabaş noktasını hesapla.
Başabaş noktası = Sabit gider ÷ (Fiyat − Birim değişken gider) = 3.000 ÷ (110 − 50) = 3.000 ÷ 60 = 50 kupa. Öğrenci ayda 50 kupa satarsa giderlerini karşılar; 50’den fazla her kupa 60 TL kâr getirir.
Çözümlü örnekler
1. SWOT analizinde dış etkenler nelerdir? Kolay
ÇözümFırsatlar ve tehditler.
2. Fizibilite etüdü neden yapılır? Orta
Çözümİş fikrinin pazar, teknik, finansal ve yasal açıdan uygulanabilir ve kârlı olup olmadığını yatırım yapmadan önce görmek ve riski azaltmak için.
3. Yeni bir mobil uygulama fikri için patent mi, marka tescili mi daha uygundur? Zor
ÇözümYazılım tek başına genellikle patentlenemez; uygulamanın adı ve logosu marka olarak tescil edilmelidir. Uygulama özgün bir teknik buluş içeriyorsa o teknik çözüm için patent başvurusu değerlendirilebilir.
Sık yapılan hatalar
- Fizibilite yapmadan büyük yatırıma girişmek.
- İş planını yalnızca bir formalite sanmak.
- Sabit ve değişken giderleri karıştırmak.
Biliyor muydun?
Birçok başarılı girişim, ilk fikrini müşteri geri bildirimleriyle tamamen değiştirerek (pivot yaparak) büyüdü!