İşletme kavramı ve amaçları (kâr, sürekliliği sağlama, müşteri memnuniyeti, topluma hizmet, büyüme); işletmenin çevresi (iç ve dış çevre: müşteriler, rakipler, tedarikçiler, devlet, teknoloji); işletmenin temel fonksiyonları: yönetim (planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon, denetim), üretim, pazarlama (4P: ürün, fiyat, dağıtım, tutundurma; pazar araştırması, hedef kitle, marka), finans, muhasebe, insan kaynakları, Ar-Ge, halkla ilişkiler; işletme türleri: büyüklüğüne göre (mikro, küçük, orta, büyük—KOBİ), faaliyet alanına göre (tarım, sanayi, hizmet), sahipliğine göre (özel, kamu, karma), hukuki yapısına göre (şahıs işletmesi, kollektif ve komandit şirket, limited ve anonim şirket, kooperatif); kuruluş yeri seçimi.
İşletme ve amaçları
İşletme: İnsan ihtiyaçlarını karşılamak için mal veya hizmet üreten, üretim faktörlerini bir araya getiren ekonomik birim
Amaçları:
- Kâr elde etmek
- Sürekliliği sağlamak
- Müşteri memnuniyeti ve kalite
- Topluma hizmet ve sosyal sorumluluk
- Büyümek ve pazar payını artırmak
İşletmenin çevresi:
- İç çevre: Çalışanlar, yöneticiler, ortaklar, kaynaklar
- Dış çevre: Müşteriler, rakipler, tedarikçiler, devlet ve yasalar, ekonomik koşullar, teknoloji, kültür
Yönetim fonksiyonları: Planlama → örgütleme → yöneltme → koordinasyon → denetim
Temel fonksiyonlar
- Üretim: Mal ve hizmetin meydana getirilmesi; kalite ve verimlilik
- Pazarlama: Müşteri ihtiyaçlarını belirleyip ürünü müşteriye ulaştırma
- 4P: Ürün (product), fiyat (price), dağıtım (place), tutundurma (promotion: reklam, satış geliştirme, halkla ilişkiler)
- Pazar araştırması, hedef kitle ve marka oluşturma
- Finans: Gerekli parayı bulma (öz kaynak, kredi) ve yönetme
- Muhasebe: Mali işlemleri kaydetme, raporlama, vergi beyanı
- İnsan kaynakları: Personel seçme, eğitme, değerlendirme, ücretlendirme
- Ar-Ge: Yeni ürün ve süreç geliştirme
- Halkla ilişkiler: İşletmenin toplumdaki imajını yönetme
İşletme türleri
Büyüklüğüne göre (çalışan sayısı ve ciro): Mikro (10’dan az çalışan), küçük (50’den az), orta (250’den az) → KOBİ; daha fazlası büyük işletme
Faaliyet alanına göre: Tarım, sanayi (üretim), hizmet (ticaret, turizm, ulaştırma, eğitim)
Sahipliğine göre: Özel, kamu, karma (özel-kamu ortaklığı)
Hukuki yapısına göre:
| Tür | Özellik |
|---|---|
| Şahıs işletmesi | Tek sahip; borçlardan tüm malvarlığıyla sorumlu |
| Kollektif şirket | Ortaklar sınırsız sorumlu |
| Komandit şirket | Bir kısım ortak sınırsız, bir kısmı sınırlı sorumlu |
| Limited şirket | Ortaklar koydukları sermaye kadar sorumlu; 1–50 ortak |
| Anonim şirket | Sermaye paylara bölünür; hisse senedi çıkarabilir, borsada işlem görebilir |
| Kooperatif | Ortakların ortak ekonomik çıkarlarını karşılıklı yardımla korur |
Kuruluş yeri seçimi: Ham maddeye, pazara, ulaşıma, iş gücüne yakınlık; enerji, teşvikler, altyapı
Kavramlar
- tedarikçi
- işletmeye girdi sağlayan
- tutundurma
- ürünü tanıtma ve satışı artırma
- KOBİ
- küçük ve orta büyüklükteki işletme
- anonim şirket
- sermayesi paylara bölünmüş şirket
- kooperatif
- ortakların karşılıklı yardım örgütü
- İşletme mal ve hizmet üreten ekonomik birimdir
- Amaçlar: kâr, süreklilik, müşteri memnuniyeti, topluma hizmet
- Yönetim: planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon, denetim
- Pazarlama 4P: ürün, fiyat, dağıtım, tutundurma
- KOBİ: mikro, küçük, orta işletmeler
- Şahıs, kollektif, komandit, limited, anonim, kooperatif
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki fonksiyonlardan hangileri yeni bir organik meyve suyu markasını piyasaya sürerken kullanılır?
Ar-Ge yeni tarifi geliştirir; üretim meyve suyunu kaliteli biçimde üretir; pazarlama hedef kitleyi belirler, fiyatı, marketlere dağıtımı ve reklamları planlar; finans makine ve ham madde için kaynak bulur; muhasebe maliyetleri ve satışları kaydeder; insan kaynakları çalışanları seçip eğitir.
Çözümlü örnekler
1. Pazarlamanın 4P’si nelerdir? Kolay
ÇözümÜrün, fiyat, dağıtım ve tutundurma.
2. Limited şirkette ortaklar borçlardan nasıl sorumludur? Orta
ÇözümKoydukları sermaye payı kadar sorumludur; şahsi malvarlıklarıyla sınırsız sorumlu değildir (kamu borçları gibi istisnalar hariç).
3. Bir şeker fabrikasının kuruluş yerini seçerken hangi faktör en belirleyicidir, neden? Zor
ÇözümHam maddeye yakınlık; şeker pancarı ağır, hacimli ve çabuk bozulan bir ürün olduğundan taşıma maliyetini ve kaybı azaltmak için fabrika pancar üretim alanlarının yakınına kurulur.
Sık yapılan hatalar
- İşletmenin tek amacının kâr olduğunu sanmak.
- Pazarlamayı yalnızca reklam sanmak.
- Anonim şirket ile limited şirketi aynı sanmak.
Biliyor muydun?
Türkiye’deki işletmelerin %99’undan fazlası KOBİ’dir; istihdamın büyük kısmını bu işletmeler sağlar!