Etkin dinleme ve izleme stratejileri; bir şiiri dinlerken ahenk, duygu ve imgeyi fark etme; dinleme metniyle uygulama; dinlediğini özetleme ve değerlendirme; hazırlıklı konuşma (sunum) aşamaları; beden dili, ses tonu ve vurgu; öz değerlendirme.
Dinleme ve izleme stratejileri
Dinleme öncesi: Başlık ve görsellerden tahmin yürüt, konuyla ilgili ön bilgini hatırla, dinleme amacını belirle.
Dinleme sırası: Not al (anahtar sözcükler, kişiler, sayılar), konuşmacının ses tonu, vurgu ve beden dilini gözlemle, öznel ve nesnel ifadeleri ayırt et.
Dinleme sonrası: Dinlediğini özetle, konu-ana düşünceyi belirle, konuşmacının görüşlerini değerlendir, katılıp katılmadığını gerekçelendir.
Şiir dinlerken:
- Şiirin ritmine ve tekrarlara dikkat et.
- Okuyuşun duyguya (hüzün, coşku) nasıl eşlik ettiğini fark et.
- Zihninde canlanan imgeleri not al.
- Türkü ve halk şiirlerinde saz eşliğinin şiirin duygusunu nasıl güçlendirdiğini düşün.
Dinleme metni: “Ustanın Sazı”
Bu metni video anlatımda Bilge seslendirecek. Not alarak dinle, sonra soruları cevapla.
“Sivas’ın bir köyünde yaşayan yaşlı bir âşık, her akşam köy odasında sazını eline alır, türkülerini söylermiş. Bir gün şehirden gelen genç bir müzisyen ona sormuş: ‘Ustam, sazınız çok eski, telleri de paslanmış. Neden yenisini almıyorsunuz?’
Âşık gülümsemiş: ‘Evladım, bu sazı babam yapmıştı. Her çiziği bir düğünün, her yıpranmış perdesi bir ayrılığın hatırasıdır. Yeni saz daha temiz ses verir ama benim sazım hatırlar.’
Genç müzisyen o gece köyde kalmış. Âşık, sabaha kadar türkü söylemiş. Genç adam şehre dönerken defterine şunu yazmış: ‘Müzik sadece ses değil, taşınan bir hafızadır.’”
Dinlediğini anlama ve değerlendirme
Sorular:
- Metindeki kişiler kimlerdir? → yaşlı âşık, genç müzisyen
- Olay nerede geçer? → Sivas’ın bir köyünde, köy odasında
- Genç müzisyen neyi merak eder? → Âşığın neden yeni saz almadığını
- Âşığın cevabındaki örtük ileti nedir? → Eşyalar, yaşanmışlıkları ve anıları taşır; değer, yalnızca kullanışlılıkta değildir.
- Metnin ana düşüncesi nedir? → Sanat ve müzik, bir toplumun hafızasını kuşaktan kuşağa taşır.
Değerlendirme: Sen olsaydın sazı değiştirir miydin? Görüşünü iki gerekçeyle söyle.
Konuşma atölyesi: Düşüncelerimi sunuyorum
Hazırlıklı konuşma (sunum) aşamaları:
- Konu ve amaç: Bilgilendirmek mi, ikna etmek mi?
- Dinleyiciyi tanı: Yaşı, bilgi düzeyi
- Plan: Giriş (dikkat çekici bir soru, alıntı ya da anekdot) → gelişme (2–3 ana fikir, örnekler) → sonuç (özet ve etkileyici kapanış)
- Destek: görsel, sayısal veri, tanık gösterme
- Prova: süre tut, aynada ya da arkadaşına dene
Sunum sırasında:
- Göz teması kur; ezberden değil, notlara bakarak doğal konuş.
- Ses tonu, vurgu, tonlama ve hız ayarla; önemli yerlerde kısa duraklama yap.
- Beden dili: dik dur, eller doğal, gereksiz hareketlerden kaçın.
- “Şey, yani, ııı” gibi dolgu sözcüklerden kaçın.
| Öz değerlendirme ölçütü | Evet | Kısmen | Hayır |
|---|---|---|---|
| Dikkat çekici bir girişim vardı. | |||
| Düşüncelerimi örneklerle destekledim. | |||
| Göz teması kurdum. | |||
| Süreyi doğru kullandım. |
Kavramlar
- etkin dinleme
- anlayarak ve düşünerek dinleme
- vurgu
- bir sözcüğü daha güçlü söyleme
- tonlama
- cümlede sesin yükselip alçalması
- anekdot
- kısa, ilgi çekici olay
- dolgu sözcük
- şey, yani gibi gereksiz sözler
- Dinleme: öncesi (tahmin), sırası (not), sonrası (özet, değerlendirme)
- Şiir dinlerken ritim, tekrar ve imgeye dikkat
- Öznel ve nesnel ifadeleri ayırt et
- Sunum: giriş-gelişme-sonuç planı
- Göz teması, vurgu, tonlama, duraklama
- Dolgu sözcüklerden kaçın
Örnek soru ve çözümü
Dinleme metnindeki “benim sazım hatırlar” sözünde hangi söz sanatı vardır ve ne anlatılmak istenir?
Kişileştirme: saza hatırlama özelliği verilmiş. Sazın yaşanmış düğünlerin, ayrılıkların izlerini taşıdığı, yani bir hafıza olduğu anlatılıyor.
Çözümlü örnekler
1. Dinleme sırasında yapılması gereken iki şey yazınız. Kolay
ÇözümNot almak, konuşmacının ses tonu ve beden diline dikkat etmek.
2. Sunuma dikkat çekici bir girişle başlamak için iki yol öneriniz. Orta
ÇözümBir soru sormak (“Hiç kaybolan bir şeyin sesini duydunuz mu?”) veya kısa bir anekdot anlatmak.
3. Dinleme metninde genç müzisyenin defterine yazdığı cümle metindeki hangi işlevi üstlenir? Zor
ÇözümMetnin ana düşüncesini özetleyen sonuç cümlesidir; olaydan çıkarılan dersi açıkça ifade eder.
Sık yapılan hatalar
- Dinlerken her şeyi kelimesi kelimesine yazmaya çalışmak (anahtar sözcükler yeterli).
- Sunumu tamamen ezberleyip okur gibi konuşmak.
- Dinleme sonrası değerlendirme yapmadan yalnızca özetlemek.
Biliyor muydun?
Araştırmalar, insanların bir konuşmayı dinledikten hemen sonra duyduklarının yaklaşık yarısını, iki gün sonra ise ancak dörtte birini hatırladığını gösteriyor. Not almak bu yüzden çok önemli!