9. Sınıf Türkçe konu anlatımı

Edebiyatın tanımı ve sanatla ilişkisi; güzel sanatlar içinde edebiyatın yeri; edebiyatın diğer bilimlerle ilişkisi; günlük dil ile edebî dil; kurmaca ve gerçeklik; imge, sembol, çağrışım; açık ve örtük ileti; metin türlerinin sınıflandırılması.

Şiirin tanımı ve özellikleri; nazım birimi (beyit, dörtlük, bent); ölçü (hece ve aruz, serbest); uyak (kafiye) türleri ve redif; ahenk unsurları (aliterasyon, asonans, tekrir); imge ve söz sanatları; şiirde tema, ana duygu ve şairin bakış açısı; şiir inceleme basamakları.

Deneme türünün özellikleri; samimi, öznel ve sohbet havasındaki anlatım; Montaigne’den Türk denemecilerine kısa tarihçe; deneme inceleme; mülakat (görüşme) ve söyleşi farkı; iyi bir mülakat sorusunun özellikleri; mülakat dinleme ve not alma.

Türkçenin söz varlığı (deyim, atasözü, ikileme, terim, yerel söz); gerçek, yan, mecaz ve terim anlam; eş, yakın, zıt ve sesteş sözcükler; somut-soyut; genel-özel; ad aktarması (mecaz-ı mürsel) ve dolaylama; sözcüklerin metindeki anlam katkısı.

Duyguları betimleyen bir metin yazma (yazma öncesi, sırası, sonrası); betimleme türleri ve duyulara seslenme; büyük harflerin kullanımı; “de/da”, “ki”, “mi” ve birleşik sözcüklerin yazımı; sayıların ve kısaltmaların yazımı; nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta ve tırnak işaretinin kullanımı.

Paragrafın yapısı (giriş, gelişme, sonuç); konu, tema, ana düşünce, yardımcı düşünceler; açık ve örtük ileti; yazarın tutumu ve yazma amacı; anlatım biçimleri (açıklama, tartışma, öyküleme, betimleme); düşünceyi geliştirme yolları; paragraf sorularında çözüm stratejileri.

Anı türünün özellikleri; yaşanmış olayların birinci kişi ağzından anlatımı; anı ile hikâye, günlük ve otobiyografi farkları; Türk edebiyatında anı örnekleri; bir hikâyede konu, tema ve ana düşünceyi bulma; karakterin yolculuğunu anlatma (konuşma atölyesi).

Etkin dinleme ve izleme stratejileri; bir şiiri dinlerken ahenk, duygu ve imgeyi fark etme; dinleme metniyle uygulama; dinlediğini özetleme ve değerlendirme; hazırlıklı konuşma (sunum) aşamaları; beden dili, ses tonu ve vurgu; öz değerlendirme.

Hikâyenin tanımı ve romandan farkı; olay örgüsü ve serim-düğüm-çözüm; şahıs kadrosu (kahraman, yardımcı ve düşman karakterler); mekân ve zaman; anlatıcı ve bakış açıları (kahraman, gözlemci, hâkim/ilahi); olay hikâyesi ve durum hikâyesi; Türk hikâyeciliğinden örnekler.

Gezi yazısının özellikleri; gözlem, betimleme ve bilgi; öznel ve nesnel anlatım; Evliya Çelebi’den Tanpınar’a gezi yazısı örnekleri; belgesel izleme; bir belgeselden bilgi görseli (infografik) hazırlama; mekânı anlatan konuşma.

Romanın tanımı ve hikâyeden farkı; olay örgüsü, kişiler, mekân, zaman, anlatıcı ve bakış açısı; anlatım teknikleri (iç monolog, geriye dönüş, diyalog, mektup, günlük); roman türleri; Türk romanının doğuşu; Reşat Nuri Güntekin ve Çalıkuşu romanının incelenmesi.

Eleştiri (tenkit) türü ve nesnel eleştiri ölçütleri; eleştiri ile deneme farkı; Türk edebiyatında eleştirmenler; otobiyografi ve biyografi; Âşık Veysel’in hayatı üzerinden otobiyografik anlatım; öğretici metinlerde anlatım teknikleri, üslup ve düşünceyi geliştirme yolları; otobiyografi yazma atölyesi.

Türkçenin ses sistemi (8 ünlü, 21 ünsüz); ünlülerin sınıflandırılması; büyük ve küçük ünlü uyumu; ünsüz benzeşmesi (sertleşme), ünsüz yumuşaması, ünlü düşmesi, ünlü daralması, ses türemesi, kaynaştırma ünsüzleri, ulama; kuralların istisnaları ve yazıma etkisi.

Kök ve ek; yapım ve çekim ekleri; basit, türemiş ve birleşik sözcükler; isim tamlamaları (belirtili, belirtisiz, zincirleme, takısız); sıfat tamlaması; tamlamaların anlam ve anlatıma katkısı; Türkçenin sondan eklemeli yapısı.

Anonim halk anlatıları; masal tekerlemeleri, fablda kıssadan hisse, destanların oluşumu.

Tiyatronun unsurları, Batı tiyatrosu türleri, geleneksel Türk tiyatrosu.