Okuma öncesi hazırlık (başlık ve görsellerden tahmin yürütme); sesli ve sessiz okuma, akıcı okuma; metindeki kişileri, olayları, yeri ve zamanı belirleme; 5N1K soruları (kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin); metnin konusunu ve ana fikrini bulma; olayları oluş sırasına koyma; Minik Kâşifler (Astronot, Büyüleyici Büyüteç), Atalarımızın İzleri (Bayrak, Bayramlaşma, 23 Nisan) ve Sorumluluklarımızın Farkındayız (Sorumluluklarım, Haklarımız) temalarından metinler.
Okumadan önce ve okurken
Okumadan önce:
- Başlığa bak: “Büyüleyici Büyüteç” → Metin büyüteçle ilgili olabilir.
- Resimlere bak: Resimde kimler var, ne yapıyorlar?
- Tahmin et: Bu metin neyi anlatıyor olabilir?
Okurken:
- Sesli okuma: Kelimeleri doğru, anlaşılır ve uygun hızda oku.
- Sessiz okuma: Dudaklarını kıpırdatmadan, gözlerinle oku.
- Noktalama işaretlerinde dur, soru cümlelerinde sesini yükselt.
- Bilmediğin kelimenin anlamını öğretmenine ya da sözlüğe sor.
5N1K soruları
Bir metni anladığımızı 5N1K sorularıyla kontrol ederiz:
Örnek metin:
“Bayram sabahı Zeynep erkenden uyandı. Yeni elbisesini giydi. Ailesiyle birlikte dedesinin evine gitti. Dedesinin elini öptü. Dedesi de ona şeker ve harçlık verdi. Zeynep çok mutlu oldu.”
- Kim? Zeynep
- Ne yaptı? Dedesinin elini öptü, bayramlaştı.
- Nerede? Dedesinin evinde
- Ne zaman? Bayram sabahı
- Nasıl hissetti? Çok mutlu oldu.
- Niçin dedesine gitti? Bayramlaşmak için
Konu, ana fikir ve olay sırası
Konu: Metin neyi anlatıyor? → Zeynep’in bayramlaşması
Ana fikir: Metin bize ne öğretiyor? → Bayramlarda büyüklerimizi ziyaret eder, onlara saygı gösteririz.
Olayları sıraya koyalım:
- Zeynep erkenden uyandı.
- Yeni elbisesini giydi.
- Dedesinin evine gitti.
- Dedesinin elini öptü.
Haklarımız ve sorumluluklarımız: Okuduğumuz metinler bize eğitim, oyun, sağlık gibi haklarımızı ve ödevimizi yapmak, eşyalarımızı toplamak gibi sorumluluklarımızı da öğretir.
Kavramlar
- başlık
- metnin adı
- tahmin
- önceden düşünmek
- konu
- metnin anlattığı şey
- ana fikir
- metnin verdiği ders
- sorumluluk
- yapmamız gereken görev
- Okumadan önce başlık ve resimlerden tahmin yap
- Sesli ve sessiz okuma
- 5N1K: kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, niçin
- Konu: metin neyi anlatıyor?
- Ana fikir: metin ne öğretiyor?
- Olayları oluş sırasına koy
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki 5N1K sorularını “23 Nisan’da çocuklar okul bahçesinde şiir okudu ve dans etti.” cümlesine uygula.
Kim? Çocuklar. Ne yaptı? Şiir okudu, dans etti. Nerede? Okul bahçesinde. Ne zaman? 23 Nisan’da. Niçin? Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nı kutlamak için.
Çözümlü örnekler
1. “Kedi bahçede uyudu.” cümlesinde “Nerede?” sorusunun cevabı nedir? Kolay
ÇözümBahçede.
2. Başlığı “Astronot” olan bir metin neyi anlatıyor olabilir? Orta
ÇözümUzaya giden bir astronotu, uzay yolculuğunu ya da astronot olmak isteyen bir çocuğu.
3. Ödevini yapmadan oyuna giden bir çocukla ilgili metnin ana fikri ne olabilir? Zor
ÇözümÖnce sorumluluklarımızı yerine getirip sonra oyun oynamalıyız.
Sık yapılan hatalar
- Konu ile ana fikri karıştırmak.
- Olayları oluş sırasına göre değil rastgele sıralamak.
- Başlık ve resimlere bakmadan okumaya başlamak.
Biliyor muydun?
Her gün sadece 20 dakika kitap okuyan bir çocuk, bir yılda yaklaşık 1,8 milyon kelime okumuş olur!