İkinci Yeni, Dinî-Metafizik Şiir, 1960 ve 1980 Sonrası Şiir, Halk Şiiri konu anlatımı

İkinci Yeni: 1950’lerde Garip’in sadeliğine ve “sokaktaki adam” şiirine tepki olarak doğan şiir hareketi; adını eleştirmen Muzaffer İlhan Erdost (1956) verdi.

Özellikleri:

• Anlam kapalılığı: Şiir hemen anlaşılmak için değil, çağrışımlarla sezilmek için yazılır.
• Yoğun ve şaşırtıcı imgeler, soyutlama, alışılmadık sözcük birleşimleri
• Sözdizimi kurallarının zorlanması, dilin yeniden kurulması
• Bireyin yalnızlığı, kent insanının bunalımı, aşk, ölüm; içe dönük ve modern bir duyarlılık
• Ölçü ve uyak yoktur; dize ve biçim serbesttir.

Temsilciler: Cemal Süreya (“Üvercinka”), Edip Cansever (“Masa da Masaymış Ha”), Turgut Uyar (“Göğe Bakma Durağı”), İlhan Berk, Ece Ayhan, Sezai Karakoç

Dinî değerleri, geleneğe duyarlığı ve metafizik anlayışı öne çıkaran modern şiir:

• İnanç, ruh, ölüm ötesi, insanın varoluş sancısı; İslam medeniyeti, tasavvuf ve Divan şiiri geleneğiyle modern şiirin birleştirilmesi
• Modernleşmenin yarattığı kimlik ve değer bunalımına eleştiri; “diriliş” düşüncesi
• Necip Fazıl Kısakürek (“Çile”), Sezai Karakoç (“Çeşmeler”, “Monna Rosa”, “Hızırla Kırk Saat”; Diriliş dergisi), Cahit Zarifoğlu (“Arzıhal”), Erdem Bayazıt, Nuri Pakdil, Akif İnan, Arif Ay
• Sezai Karakoç İkinci Yeni’nin imge anlayışını metafizik bir dünya görüşüyle birleştirdi.

1960 sonrası toplumcu şiir:

• 1960’ların siyasi ortamında şiir yeniden toplumsal sorunlara yöneldi.
• Halk şiiri ve türkülerden beslenen, açık ve coşkulu söyleyiş; emek, özgürlük, umut
• Ataol Behramoğlu, Süreyya Berfe, Refik Durbaş, Nihat Behram, İsmet Özel’in ilk dönemi

1980 sonrası Türk şiiri: Tek bir akım yerine çoğulcu bir yapı

• Bireysellik, gelenekle yeniden barışma (Divan ve halk şiirinden yararlanma), şehir, bellek, aşk ve doğa
• Dergiler etrafında farklı kuşaklar ve anlayışlar; ölçülü ve serbest şiir bir arada
• Haydar Ergülen, Tuğrul Tanyol, Ahmet Erhan, Adnan Yücel, Hilmi Yavuz (geleneği yeniden yorumlayan şiir), Küçük İskender, Lâle Müldür

Cumhuriyet sonrası halk şiiri (âşıklık geleneği):

• Saz eşliğinde söylenen, hece ölçülü koşma, semai, varsağı; doğaçlama ve atışma geleneği sürer.
• Konular: Gurbet, sıla, aşk, doğa, ölüm, toplumsal eleştiri, vatan
• Âşık Veysel (“Uzun İnce Bir Yoldayım”, “Dostlar Beni Hatırlasın”), Abdurrahim Karakoç (“Mihriban”), Murat Çobanoğlu (Kars, atışma), Neşet Ertaş (bozlak), Âşık Mahzuni Şerif, Âşık Şeref Taşlıova
• Radyo, plak ve televizyonla geniş kitlelere ulaştı; bugün dijital ortamda da yaşıyor.