12. Sınıf Türkçe konu anlatımı

Edebiyat ile düşünce akımları ve felsefe arasındaki ilişki (pozitivizm, Bergsonculuk, varoluşçuluk ve edebiyata yansımaları); edebiyat ile psikoloji ve psikiyatri arasındaki ilişki (karakter çözümlemesi, bilinç akışı, psikanaliz; Peyami Safa ve Dokuzuncu Hariciye Koğuşu); dilin tarihî süreç içindeki değişimini etkileyen sebepler; dil-millet bağlantısı; ilk örneklerden günümüze Türkçenin önemli sözlükleri (Dîvânu Lugâti’t-Türk, Codex Cumanicus, Lehçe-i Osmânî, Kâmûs-ı Türkî, Türkçe Sözlük) ve Kâşgarlı Mahmud.

1960 sonrası Türk hikâyesinin genel özellikleri ve eğilimleri: toplumcu gerçekçi hikâye (köy, göç, kentleşme, işçi; Bekir Yıldız, Fakir Baykurt, Sevgi Soysal), bireyin iç dünyasını ve modernist anlatımı öne çıkaran hikâye (Tomris Uyar, Nezihe Meriç, Füruzan, Adalet Ağaoğlu, Bilge Karasu, Leyla Erbil), millî ve manevi değerleri işleyen hikâye (Mustafa Kutlu, Rasim Özdenören, Sevinç Çokum); kadın yazarların yükselişi; 1980 sonrası hikâye; küçürek (minimal) hikâyenin özellikleri, Türk edebiyatındaki temsilcileri ve yazma teknikleri; hikâyede anlatıcı, bakış açısı ve zaman.

1923-1960 arası Türk şiirinde başlıca anlayışlar: millî edebiyat zevkini ve anlayışını sürdüren şiir (hece ölçüsü, Anadolu ve millî duyarlık; Faruk Nafiz Çamlıbel, Kemalettin Kamu, Ahmet Kutsi Tecer, Arif Nihat Asya); saf (öz) şiir anlayışı (musiki, imge, zaman, ölüm ve çocukluk; Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı, Ziya Osman Saba; Necip Fazıl’ın “Ses” gibi şiirleri); toplumcu eğilimleri yansıtan şiir (Nâzım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Ahmed Arif); Garip akımı (Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet Anday) ve şiirde şairaneye karşı çıkış; şiir çözümlemesi (ahenk, imge, tema).

İkinci Yeni şiiri: ortaya çıkışı (Garip’e tepki), özellikleri (anlam kapalılığı, imge, soyutlama, sözdizimi denemeleri, bireyin yalnızlığı) ve temsilcileri (Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, İlhan Berk, Ece Ayhan, Sezai Karakoç); dinî değerleri, geleneğe duyarlığı ve metafizik anlayışı öne çıkaran modern şiir (Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Nuri Pakdil, Akif İnan); 1960 sonrası toplumcu şiir (Ataol Behramoğlu, Süreyya Berfe, Refik Durbaş); 1980 sonrası Türk şiirinin çoğulcu yapısı (Haydar Ergülen, Tuğrul Tanyol, Ahmet Erhan, Adnan Yücel); Cumhuriyet sonrası halk şiiri ve âşıklık geleneği (Âşık Veysel, Abdurrahim Karakoç, Murat Çobanoğlu, Neşet Ertaş).

Cumhuriyet dönemi Türk romanının gelişimi: 1923-1950 arasında millî mücadeleyi ve toplumsal değişmeyi işleyen roman, toplumcu gerçekçi roman ve bireyin iç dünyasını, geçmişi ve hatırayı öne çıkaran roman (Abdülhak Şinasi Hisar – Çamlıca’daki Eniştemiz, Tanpınar – Huzur, Peyami Safa); 1950-1980 arasında köy romanı ve toplumsal gerçekçilik (Yaşar Kemal – Yer Demir Gök Bakır, Orhan Kemal, Fakir Baykurt), modernist roman (Yusuf Atılgan, Oğuz Atay, Adalet Ağaoğlu – Fikrimin İnce Gülü), millî-tarihî roman (Tarık Buğra, Kemal Tahir); 1980 sonrası postmodern ve deneysel roman (Bilge Karasu – Kılavuz, Orhan Pamuk, Latife Tekin, Hasan Ali Toptaş); roman çözümlemesi (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı).

Türk dünyası edebiyatında roman: Cengiz Dağcı ve Kırım Türklerinin trajedisini anlatan romanları (Korkunç Yıllar, Üşüyen Sokak), Cengiz Aytmatov ve Kırgız edebiyatı (Cemile, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel – mankurtlaşma); ortak kültür, ortak hafıza ve sürgün temaları; dünya edebiyatında roman ve edebî akımlar (realizm, natüralizm, modernizm, büyülü gerçekçilik), dünya edebiyatından önemli romancılar; John Steinbeck ve Gazap Üzümleri (Büyük Buhran, Joad ailesinin göçü, toplumsal gerçekçilik); roman karşılaştırma.

1950 sonrası Türk tiyatrosunun genel özellikleri (konu ve biçim çeşitliliği, ödenekli ve özel tiyatroların yaygınlaşması, Batı tiyatrosu akımlarının ve geleneksel Türk tiyatrosunun etkisi); tarihî tiyatro (Turan Oflazoğlu – Fatih, IV. Murat; Orhan Asena), geleneksel tiyatrodan yararlanan ve epik tiyatro anlayışı (Haldun Taner – Keşanlı Ali Destanı, Ayışığında Şamata), mitolojik ve evrensel konulu tiyatro (Güngör Dilmen), toplumsal ve köy konulu tiyatro (Necati Cumalı, Cahit Atay, Recep Bilginer), mizah ve eleştiri (Aziz Nesin, Sermet Çağan); tiyatro metni çözümlemesi (çatışma, karakter, sahne düzeni, yan metin).

Denemenin tanımı ve özellikleri (yazarın bir konudaki kişisel görüşlerini kesin hükümlere bağlamadan, samimi ve sohbet havasında anlatması; kanıtlama zorunluluğunun olmaması), deneme ile makale, sohbet ve fıkra (köşe yazısı) arasındaki farklar; dünya edebiyatında deneme: Montaigne (Denemeler, 1580) ve Francis Bacon (Denemeler, 1597; “Sağlığın Korunması Üstüne”); Cumhuriyet döneminde deneme (1923-1960: Nurullah Ataç – “Samimilik”, Sabahattin Eyüboğlu, Suut Kemal Yetkin – “Bir Edebiyat Müzesi”, Ahmet Hamdi Tanpınar – Beş Şehir); 1960 sonrası deneme (Nermi Uygur – “Gönül Yüceliği”, Cemil Meriç, Salâh Birsel, Mehmet Kaplan, Beşir Ayvazoğlu); deneme yazma.

Söylevin tanımı, amacı, türleri (siyasi, askerî, hukuki, dinî, akademik ve sosyal söylevler) ve özellikleri (hitap, coşku, kanıt, tekrar, ünlem ve soru cümleleri, etkili giriş ve güçlü sonuç); söylev ile konferans, panel ve hutbe arasındaki farklar; İslamiyet’in kabulünden önceki Türk edebiyatında söylev (Kül Tigin Yazıtı’nda Bilge Kağan’ın seslenişi); İslamiyet etkisinde gelişen Türk edebiyatında söylev (I. Murad’ın Kosova Meydan Muharebesi’ndeki konuşması); Cumhuriyet döneminde söylev: Atatürk’ün Nutuk’u (1927) ve Gençliğe Hitabe, Onuncu Yıl Nutku; Hamdullah Suphi Tanrıöver ve “San’at ve İstikbalimiz”; etkili konuşma ve söylev hazırlama.