Bilim insanlarının özellikleri (merak, gözlem, deney, sabır) ve bilimsel çalışma basamakları; Türk ve İslam dünyasından bilim insanları (Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Cahit Arf, Aziz Sancar) ve çalışmaları; teknolojik ürünlerin geçmişten bugüne değişimi (eskisi-yenisi: mektup-e-posta, gaz lambası-ampul, el değirmeni-mikser), teknolojinin faydaları ve bilinçli kullanımı; sanatın dalları (resim, müzik, tiyatro, dans, heykel, el sanatları), geleneksel sanatlarımız (ebru, hat, çini, kilim) ve sanatın hayatımıza katkısı.
Bilim insanları iyi ki var
Bilim insanları merak eder, soru sorar, gözlem ve deney yapar, sonuçları paylaşır.
Bilimsel çalışma basamakları:
- Soru sor: Bitkiler karanlıkta büyür mü?
- Tahmin et: Büyümez.
- Deney yap: Bir fasulyeyi aydınlıkta, birini karanlıkta yetiştir.
- Gözlemle ve kaydet: Her gün boylarını ölç.
- Sonuç çıkar ve paylaş: Işık alan fasulye daha sağlıklı büyüdü.
Bilim insanlarımız:
- Uluğ Bey ve Ali Kuşçu: Semerkant’ta gözlemevi kurdular, yıldızları incelediler.
- Cahit Arf: Dünyaca ünlü matematikçimiz.
- Aziz Sancar: DNA onarımı üzerine çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü aldı.
Eskisi, yenisi
Teknoloji insanların ihtiyaçlarına göre zamanla değişir:
| Eskisi | Yenisi |
|---|---|
| Mektup | E-posta, mesaj |
| Gaz lambası | Elektrik ampulü, LED |
| El değirmeni | Mikser, blender |
| Daktilo | Bilgisayar |
| At arabası | Otomobil, tren |
Teknolojinin faydaları: İşlerimizi kolaylaştırır, zaman kazandırır, uzaktakilerle iletişim kurmamızı sağlar.
Bilinçli kullanım:
- Teknolojik ürünleri amacına uygun ve sınırlı süre kullanırız.
- Eski cihazları çöpe değil, elektronik atık kutularına atarız.
Hayat sanatla güzel
Sanat, duygu ve düşüncelerimizi estetik biçimde anlatmamızdır.
Sanatın dalları: Resim, müzik, tiyatro, dans, heykel, sinema, edebiyat, el sanatları
Geleneksel sanatlarımız:
- Ebru: Su yüzeyinde boyalarla yapılan resim
- Hat: Güzel yazı sanatı
- Çini: Renkli desenli seramik süsleme
- Kilim ve halı dokumacılığı, ahşap oymacılığı, telkâri
Sanatın bize katkıları:
- Hayal gücümüzü ve yaratıcılığımızı geliştirir.
- Duygularımızı ifade etmemizi, rahatlamamızı sağlar.
- Kültürümüzü tanıtır ve gelecek kuşaklara aktarır.
Kavramlar
- bilim insanı
- araştırma yaparak bilgi üreten kişi
- deney
- tahmini sınamak için yapılan çalışma
- gözlemevi
- gök cisimlerinin incelendiği yer
- teknoloji
- işleri kolaylaştıran araç ve yöntemler
- hat
- güzel yazı sanatı
- Bilim insanları merak eder, gözlem ve deney yapar
- Bilimsel basamaklar: soru, tahmin, deney, gözlem, sonuç
- Uluğ Bey, Ali Kuşçu, Cahit Arf, Aziz Sancar
- Teknoloji ihtiyaçlara göre zamanla değişir
- Elektronik atıkları ayrı kutulara at
- Geleneksel sanatlar: ebru, hat, çini, kilim
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki bilim insanlarından hangisi Nobel ödülü almıştır? Bir bilim insanında hangi özellikler bulunur?
Aziz Sancar, DNA onarımı çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü almıştır. Bilim insanları meraklı, sabırlı, dikkatli gözlem yapan, deney yapan ve sonuçlarını dürüstçe paylaşan kişilerdir.
Çözümlü örnekler
1. Mektubun bugünkü teknolojik karşılığı nedir? Kolay
ÇözümE-posta ya da mesaj.
2. Su yüzeyinde boyalarla yapılan geleneksel sanatımız hangisidir? Orta
ÇözümEbru.
3. “Bitkiler ışıksız büyür mü?” sorusunu deneyle nasıl araştırırsın? Zor
Çözümİki fasulyeyi aynı toprak ve suyla, birini aydınlıkta birini karanlıkta yetiştirir, her gün boylarını ölçüp kaydeder, sonuçları karşılaştırırım.
Sık yapılan hatalar
- Deneyde tahmin yapmadan sonuca atlamak.
- Eski pilleri ve cihazları normal çöpe atmak.
- Sanatı yalnızca resimden ibaret sanmak.
Biliyor muydun?
Uluğ Bey’in Semerkant’taki gözlemevinde ölçtüğü yıl uzunluğu, bugünkü ölçümlerden yalnızca birkaç dakika farklıdır!