Araştırma sorusu oluşturma ve doğru sorunun özellikleri; veri toplama (soru sorma, gözlem, sayma); verileri sınıflandırma ve düzenleme; çetele ve sıklık tablosu oluşturma; nesne ve şekil grafiği (piktogram) çizme ve okuma; grafikte en çok-en az, kaç fazla-kaç eksik sorularını cevaplama; verilere dayanarak karar verme ve sonuçları sunma.
Araştırma sorusu ve veri toplama
Araştırma sorusu, öğrenmek istediğimiz şeyi sorar:
- “Sınıfımızda en çok sevilen meyve hangisidir?”
- “Arkadaşlarımız okula nasıl geliyor?”
İyi bir araştırma sorusu:
- Açık ve anlaşılırdır.
- Cevapları sayılabilir ya da gruplanabilir.
- Cevap seçenekleri bellidir: Elma, muz, çilek, armut
Veri toplama yolları: Arkadaşlarımıza soru sorarız, gözlem yaparız, sayarız.
Veri: Topladığımız bilgilerin her biri → “Elif: elma, Can: muz, Ece: elma …”
Çetele ve tablo
Verileri düzenlemek için çetele ve tablo kullanırız.
Çetele: Her cevap için bir çizgi çizeriz; 5. çizgiyi diğer 4’ün üzerine çapraz çizeriz.
| Meyve | Çetele | Sayı | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Elma | 卌 | 5 | |||
| Muz | 3 | ||||
| Çilek | 卌 | 6 | |||
| Armut | 2 |
Sıklık tablosu: Her grubun kaç kez seçildiğini sayılarla gösterir.
- Toplam öğrenci: 5 + 3 + 6 + 2 = 16
Şekil grafiği ve karar verme
Şekil grafiğinde (piktogram) her şekil belirli sayıda veriyi gösterir.
Grafiği okuyalım:
- En çok sevilen meyve: Çilek (6)
- En az sevilen meyve: Armut (2)
- Çileği sevenler, muzu sevenlerden kaç fazla? → 6 − 3 = 3
- Elma ve muzu sevenler toplam kaç kişi? → 5 + 3 = 8
Veriye dayalı karar:
- Sınıf partisi için en çok çilek almalıyız.
- Okula yürüyerek gelenler çoksa okul önüne yaya geçidi ve trafik görevlisi istenebilir.
💡 Kararlarımızı tahmine göre değil, verilere göre veririz.
Kavramlar
- veri
- toplanan bilgi
- araştırma sorusu
- öğrenmek istediğimizi soran soru
- çetele
- çizgilerle sayma
- tablo
- verileri satır ve sütunlarla gösterme
- şekil grafiği
- verileri resimlerle gösteren grafik
- Araştırma sorusu açık ve cevapları sayılabilir olmalı
- Veri: soru sorma, gözlem, sayma
- Çetelede 5. çizgi çapraz çizilir
- Tablo verileri sayılarla düzenler
- Şekil grafiğinde en çok-en az, fark ve toplam bulunur
- Kararlar verilere dayanmalıdır
Örnek soru ve çözümü
Şekil grafiğine göre en çok ve en az sevilen meyveler hangileridir? Aralarındaki fark kaçtır?
En çok çilek (6), en az armut (2) sevilmiştir. Fark 6 − 2 = 4 kişidir.
Çözümlü örnekler
1. Çetelede 卌 işareti kaçı gösterir? Kolay
Çözüm5’i.
2. “Ne renk seversin?” sorusuna 4 kişi kırmızı, 7 kişi mavi dedi. Mavi diyenler kaç fazla? Orta
Çözüm7 − 4 = 3 kişi fazla.
3. Grafiğe göre sınıfta kaç öğrenciye soru sorulmuştur? Zor
Çözüm5 + 3 + 6 + 2 = 16 öğrenci.
Sık yapılan hatalar
- Çetelede 5. çizgiyi düz çizip saymayı karıştırmak.
- Grafikte şekilleri yanlış sayıp tabloyla karşılaştırmamak.
- Cevabı belli olmayan, çok genel araştırma soruları sormak.
Biliyor muydun?
Bugün kullandığımız şekil grafikleri, 1920’lerde Viyana’da herkesin kolayca anlayabilmesi için geliştirilmiş bir resim dili olan “Isotype”tan doğdu!