Kelimelerin anlamını metnin bağlamından tahmin etme; eş anlamlı (anlamdaş) kelimeler (okul-mektep, cevap-yanıt, kırmızı-al); zıt anlamlı (karşıt) kelimeler (büyük-küçük, sıcak-soğuk); cümlede eş ve zıt anlamlı kelime kullanma; deyimler ve anlamları (kulak vermek, göz atmak, el ele vermek, ağzı kulaklarına varmak); yeni öğrenilen kelimeleri konuşma ve yazmada kullanma.
Eş anlamlı kelimeler
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelere eş anlamlı (anlamdaş) kelimeler denir.
- okul – mektep · cevap – yanıt · kırmızı – al · siyah – kara
- öğrenci – talebe · öğretmen – muallim · soru – sual · doktor – hekim
- ihtiyar – yaşlı · hediye – armağan · ad – isim · yıl – sene
Cümlede kullanalım:
- Bu yıl okula başladım. = Bu sene okula başladım.
- Arkadaşıma bir hediye aldım. = Arkadaşıma bir armağan aldım.
💡 Eş anlamlı kelimeyi yerine koyduğumuzda cümlenin anlamı değişmez.
Zıt anlamlı kelimeler
Anlamca birbirinin tersi olan kelimelere zıt anlamlı (karşıt anlamlı) kelimeler denir.
- büyük ↔ küçük · sıcak ↔ soğuk · gece ↔ gündüz · açık ↔ kapalı
- uzun ↔ kısa · hızlı ↔ yavaş · temiz ↔ kirli · iyi ↔ kötü
- gelmek ↔ gitmek · ağlamak ↔ gülmek · erken ↔ geç · dolu ↔ boş
Cümlede kullanalım:
- Tavşan hızlı, kaplumbağa yavaş koşar.
- Kışın hava soğuk, yazın sıcak olur.
⚠️ “Güzel değil” bir zıt anlam değildir; “güzel”in zıt anlamlısı “çirkin”dir.
Deyimler
Deyimler, genellikle gerçek anlamından farklı bir anlam taşıyan kalıplaşmış sözlerdir.
- Kulak vermek: Dikkatle dinlemek → “Öğretmenimizin anlattıklarına kulak verdik.”
- Göz atmak: Kısaca bakmak → “Gazeteye göz attım.”
- El ele vermek: Birlikte çalışmak → “El ele verip sınıfı temizledik.”
- Ağzı kulaklarına varmak: Çok sevinmek
- Etekleri zil çalmak: Çok sevinmek
- Burnu havada olmak: Kendini beğenmiş olmak
Bilmediğimiz kelimeler: Önce cümleden anlamını tahmin eder, sonra sözlükten kontrol ederiz.
Kavramlar
- eş anlamlı
- anlamı aynı olan kelime
- zıt anlamlı
- anlamı ters olan kelime
- deyim
- kalıplaşmış özel anlamlı söz
- mektep
- okul
- armağan
- hediye
- Eş anlamlı: yazılışı farklı, anlamı aynı
- Okul-mektep, cevap-yanıt, kırmızı-al
- Zıt anlamlı: anlamca birbirinin tersi
- Büyük-küçük, gece-gündüz, hızlı-yavaş
- Deyim: gerçek anlamından farklı anlam taşıyan kalıp söz
- Bilinmeyen kelimeyi önce cümleden tahmin et
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki kelime çiftleri nasıl kelimelerdir? “Gece gökyüzünde yıldızlar parlar.” cümlesindeki “gece”nin zıt anlamlısıyla yeni bir cümle kur.
Kartlardaki çiftler zıt anlamlıdır. “Gece”nin zıt anlamlısı “gündüz”dür: “Gündüz gökyüzünde Güneş parlar.”
Çözümlü örnekler
1. “Cevap” kelimesinin eş anlamlısı nedir? Kolay
ÇözümYanıt.
2. “Dolu bardak” ifadesindeki “dolu” kelimesinin zıt anlamlısını yaz. Orta
ÇözümBoş.
3. “Ödevini bitirince ağzı kulaklarına vardı.” cümlesindeki deyim ne anlama gelir? Zor
ÇözümÇok sevindi.
Sık yapılan hatalar
- Eş anlamlıyla zıt anlamlıyı karıştırmak.
- Zıt anlam için “değil” eklemek (güzel değil).
- Deyimleri gerçek anlamıyla düşünmek.
Biliyor muydun?
“Etekleri zil çalmak” deyimi, eskiden sevinen insanların zilli eteklerle dans etmesinden gelmiş olabilir!