Türk alfabesindeki 29 harf ve alfabe sırası; kelimeleri ilk harfine, ilk harfleri aynıysa ikinci harfine göre alfabetik sıralama; sözlüğün ne işe yaradığı ve sözlükteki kelimelerin alfabetik sıralanışı; sözlükte kelime arama (kılavuz kelimeler), kelimenin birden fazla anlamı; bilinmeyen kelimelerin anlamını bağlamdan tahmin edip sözlükten kontrol etme; kendi resimli sözlüğünü oluşturma.
Alfabe sırası
Türk alfabesi 29 harftir:
A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
- Sesli (ünlü) harfler (8): a, e, ı, i, o, ö, u, ü
- Sessiz (ünsüz) harfler (21): b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z
Dikkat edilecek sıralar:
- C sonra Ç · G sonra Ğ · I sonra İ · O sonra Ö · S sonra Ş · U sonra Ü
💡 Q, W, X harfleri Türk alfabesinde yoktur.
Kelimeleri alfabetik sıralama
1. kural: Kelimeleri ilk harflerine göre sıralarız.
- deniz, arı, çiçek, balık → arı, balık, çiçek, deniz
2. kural: İlk harfler aynıysa ikinci harfe bakarız.
- kedi, kalem, kuş → kalem, kedi, kuş
3. kural: İkinci harfler de aynıysa üçüncü harfe bakarız.
- kar, kalem, kap → kalem, kap, kar
Günlük hayatta alfabetik sıra: Sınıf listesi, telefon rehberi, kütüphanedeki kitaplar, sözlükler
Sözlük kullanalım
Sözlük, kelimelerin anlamlarını ve doğru yazılışlarını gösteren kitaptır. Kelimeler alfabetik sıralanır.
Sözlükte kelime arama:
- Kelimenin ilk harfinin bölümünü bul.
- İkinci, üçüncü harflere bakarak ilerle.
- Sayfanın üstündeki kılavuz kelimeler o sayfadaki ilk ve son kelimeyi gösterir.
Birden fazla anlam: yüz → 1. Çehre (yüzümü yıkadım) · 2. Sayı (yüz kalem) · 3. Suda yüzmek (havuzda yüz)
Önce tahmin, sonra sözlük: “Kuşlar yuvalarına döndü.” → yuva: kuşların yaşadığı yer
Resimli sözlük: Yeni öğrendiğimiz kelimeleri resim çizerek defterimize yazarız.
Kavramlar
- alfabe
- bir dilin bütün harfleri
- alfabetik
- alfabe sırasına göre
- sözlük
- kelimelerin anlamlarını veren kitap
- kılavuz kelime
- sayfanın üstündeki yol gösterici kelime
- ünlü
- sesli harf
- Türk alfabesi 29 harf: 8 sesli, 21 sessiz
- C-Ç, G-Ğ, I-İ, O-Ö, S-Ş, U-Ü sırasına dikkat
- İlk harf aynıysa ikinci harfe bak
- Sözlükte kelimeler alfabetik sıralanır
- Kılavuz kelimeler aramayı hızlandırır
- Bir kelimenin birden fazla anlamı olabilir
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki kelimeler neden bu sırayla numaralanmış? Araya “cami” kelimesi eklenirse nereye gelir?
Kelimeler ilk harflerine göre alfabetik sıralanmış: a, b, ç, d. “Cami” c harfiyle başlar; c, b’den sonra ç’den önce gelir. Sıra: arı, balık, cami, çiçek, deniz.
Çözümlü örnekler
1. Alfabede “ç” harfinden önce hangi harf gelir? Kolay
Çözümc.
2. “masa, elma, top, kedi” kelimelerini alfabetik sırala. Orta
Çözümelma, kedi, masa, top.
3. “sabun, sarı, salı” kelimelerini alfabetik sırala. Zor
Çözümİlk iki harf aynı (sa); üçüncü harflere bakılır: b, l, r → sabun, salı, sarı.
Sık yapılan hatalar
- C ile Ç’nin, S ile Ş’nin sırasını karıştırmak.
- İlk harf aynıyken ikinci harfe bakmamak.
- Sözlükte kelimeyi rastgele sayfalarda aramak.
Biliyor muydun?
Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük’ünde 100.000’den fazla kelime ve söz bulunur!