Bilimsel gelişmelerin hayatımızdaki önemi (aşılar, ilaçlar, elektrik, tarımda verim, hava tahmini), bilim insanları ve buluşları (Aziz Sancar, Cahit Arf, Gazi Yaşargil, İbn-i Sina, Uluğ Bey, Cezeri); teknolojik gelişmelerin günlük yaşama olumlu ve olumsuz etkileri (iletişim, ulaşım, sağlık, eğitim; ekran bağımlılığı, elektronik atık), teknolojinin bilinçli kullanımı; sanat dalları ve sanatçıların topluma katkıları (Mimar Sinan, Osman Hamdi Bey, Neşet Ertaş, Itri), geleneksel sanatlarımız ve sanata saygı (telif hakkı, emeğe saygı).
Bilimsel gelişmelerin önemi
Bilim, hayatımızı kolaylaştıran ve sağlığımızı koruyan bilgiler üretir:
- Aşılar ve ilaçlar: Birçok hastalıktan korunuyor, tedavi oluyoruz.
- Elektrik ve ampul: Evlerimiz aydınlanıyor, cihazlarımız çalışıyor.
- Tarım bilimi: Daha verimli ürün yetiştiriyoruz.
- Hava tahmini: Fırtına ve sele karşı önceden önlem alabiliyoruz.
Bilim insanlarımız:
- İbn-i Sina: Tıp alanında yüzyıllarca okutulan eserler yazdı.
- Cezeri: Otomatik makineler ve su saatleri tasarladı; robotik biliminin öncülerinden sayılır.
- Uluğ Bey: Semerkant’ta gözlemevi kurdu, yıldız tablosu hazırladı.
- Gazi Yaşargil: Beyin cerrahisinde geliştirdiği yöntemlerle dünyaca tanındı.
- Aziz Sancar: DNA onarımı çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü aldı (2015).
Teknolojinin günlük yaşama etkisi
Olumlu etkiler:
- İletişim: Uzaktaki yakınlarımızla görüntülü konuşabiliyoruz.
- Ulaşım: Hızlı tren ve uçakla kısa sürede yolculuk ediyoruz.
- Sağlık: Tıbbi cihazlarla hastalıklar erken teşhis ediliyor.
- Eğitim: Akıllı tahta, dijital kitap ve eğitim platformlarıyla öğreniyoruz.
Olumsuz etkiler (bilinçsiz kullanımda):
- Uzun ekran süresi → göz yorgunluğu, hareketsizlik, uyku sorunu
- Elektronik atıklar çevreyi kirletir.
- İnternette kişisel bilgilerin paylaşılması güvenliğimizi tehdit eder.
Bilinçli kullanım: Ekran süresini sınırla, aileyle zaman geçir, elektronik atıkları ayrı topla, kişisel bilgilerini koru.
Sanatçıların sanata katkıları
Sanat, duygu ve düşüncelerin estetik biçimde ifadesidir; kültürümüzü gelecek nesillere taşır.
Sanatçılarımız ve eserleri:
- Mimar Sinan: Yüzlerce yapı inşa etti; ustalık eserim dediği Selimiye Camii (Edirne) ünlüdür.
- Osman Hamdi Bey: Ressam ve müzeci; “Kaplumbağa Terbiyecisi” tablosu ünlüdür, İstanbul Arkeoloji Müzelerinin kurucusudur.
- Neşet Ertaş: Bozlakları ve bağlamasıyla “Bozkırın Tezenesi” olarak anılır.
- Itri: Klasik Türk müziğinin büyük bestecisi; bayram tekbiri besteyle bilinir.
Geleneksel sanatlarımız: Ebru, hat, tezhip, çini, minyatür, kilim, ahşap oymacılığı
Sanata saygı: Başkasının eserini izinsiz kopyalamayız; sanatçının emeğine ve telif hakkına saygı duyarız.
Kavramlar
- buluş
- yeni bulunan şey, icat
- teşhis
- hastalığın belirlenmesi
- elektronik atık
- kullanılmayan elektronik cihaz
- estetik
- güzellik duygusu
- telif hakkı
- eserin sahibine ait hak
- Bilim aşı, ilaç, elektrik, tarım ve hava tahminiyle hayatımızı kolaylaştırır
- İbn-i Sina, Cezeri, Uluğ Bey, Gazi Yaşargil, Aziz Sancar
- Teknolojinin olumlu ve olumsuz etkileri vardır
- Ekran süresini sınırla, elektronik atığı ayrı topla
- Mimar Sinan, Osman Hamdi Bey, Neşet Ertaş
- Sanatçının emeğine ve telif hakkına saygı duy
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki bilimsel ve teknolojik gelişmelerden biri olmasaydı hayatımız nasıl olurdu? Bir örnekle açıkla.
Aşılar olmasaydı çiçek, kızamık, çocuk felci gibi hastalıklar çok daha fazla insanı hasta eder, birçok çocuk hayatını kaybederdi. Aşılar sayesinde bu hastalıklardan korunuyoruz; bazıları neredeyse ortadan kalktı.
Çözümlü örnekler
1. Selimiye Camii’ni hangi mimar yaptı? Kolay
ÇözümMimar Sinan.
2. Teknolojinin bir olumlu ve bir olumsuz etkisini yaz. Orta
ÇözümOlumlu: Uzaktakilerle görüntülü konuşabiliriz. Olumsuz: Uzun ekran süresi göz yorgunluğu ve hareketsizliğe yol açar.
3. Bir arkadaşın internetteki bir resmi kendi yapmış gibi yarışmaya göndermek istiyor. Ne söylersin? Zor
ÇözümBu, resmi yapan sanatçının emeğine ve telif hakkına saygısızlıktır; kendi resmini yapmasını ya da sahibinden izin almasını söylerim.
Sık yapılan hatalar
- Teknolojinin yalnızca olumlu etkileri olduğunu sanmak.
- Başkasının eserini izinsiz kendi eseri gibi göstermek.
- Bilim insanlarının yalnızca yabancı ülkelerden çıktığını düşünmek.
Biliyor muydun?
Cezeri’nin yaklaşık 800 yıl önce tasarladığı “Fil Saati”, su ile çalışan ve her yarım saatte bir ses çıkaran otomatik bir saatti!