Araştırma sorusu oluşturma; kategorik veri (renk, meyve, ulaşım aracı) ve sayma ile elde edilen nicel veri (kardeş sayısı, kitap sayısı); veri toplama yöntemleri (anket, gözlem, ölçme); çetele ve sıklık tablosu; şekil grafiği (bir şeklin birden fazla veriyi gösterdiği anahtar dâhil) ve nokta grafiği oluşturma ve yorumlama; en çok-en az, fark, toplam soruları; grafikler arası dönüşüm; veriye dayalı karar verme ve sonuçları sunma.
Araştırma sorusu ve veri türleri
Araştırma sorusu: “Sınıfımızdaki öğrenciler okula nasıl geliyor?”
Veri türleri:
- Kategorik veri: Cevaplar gruplardır → yürüyerek, servis, otomobil, bisiklet · en sevilen renk
- Nicel veri (sayma ile): Cevaplar sayıdır → kardeş sayısı (0, 1, 2, 3), okunan kitap sayısı
Veri toplama yolları:
- Anket: Soru sorarız. · Gözlem: İzleyip kaydederiz. · Ölçme: Boyları ölçeriz.
Sıklık tablosu: Her grubun kaç kez tekrarlandığını gösterir: Yürüyerek 7, Servis 5 …
Şekil grafiği ve nokta grafiği
Şekil grafiği: Her şekil bir ya da birden fazla veriyi gösterir.
- Anahtar: “1 şekil = 2 öğrenci” ise 4 şekil 8 öğrenciyi gösterir; yarım şekil 1 öğrenciyi.
Nokta grafiği: Sayı doğrusu üzerinde her veri için bir nokta konur.
- Kardeş sayısı: 0 (••), 1 (•••••), 2 (••••), 3 (•)
- En çok nokta 1’in üstünde → Çoğu öğrencinin 1 kardeşi var.
Grafiği okuyalım (okula geliş):
- En çok: Yürüyerek (7) · En az: Bisiklet (2)
- Servisle gelenler bisikletle gelenlerden 3 fazla
- Toplam öğrenci: 7 + 5 + 4 + 2 = 18
Veriye dayalı karar verme
Verileri inceleyip mantıklı kararlar veririz:
- Okula yürüyerek gelenler çoksa → okul önüne yaya geçidi ve okul geçidi levhası istenebilir.
- Bisikletle gelenler artıyorsa → okula bisiklet park yeri yapılabilir.
- En sevilen spor futbolsa → sınıf turnuvası futbol olabilir.
Sonuçları sunma: Tablomuzu ve grafiğimizi sınıfa gösterir, ne bulduğumuzu ve ne önerdiğimizi anlatırız.
💡 Kararı tahmine değil veriye dayandırırız; veriyi dikkatle sayarız, yanlış sayım yanlış karara götürür.
Kavramlar
- anket
- soru sorarak veri toplama
- kategorik veri
- gruplardan oluşan veri
- nicel veri
- sayılardan oluşan veri
- sıklık
- bir verinin tekrar sayısı
- nokta grafiği
- sayı doğrusu üzerinde noktalarla gösterilen grafik
- Kategorik veri gruplardır, nicel veri sayılardır
- Veri: anket, gözlem, ölçme
- Sıklık tablosu tekrar sayılarını gösterir
- Şekil grafiğinde anahtara dikkat et
- Nokta grafiğinde her veri bir noktadır
- Kararları verilere dayandır
Örnek soru ve çözümü
Şekil grafiğine göre okula en çok ve en az hangi yolla geliniyor? Bu verilere göre okul yönetimine ne önerirsin?
En çok yürüyerek (7), en az bisikletle (2) geliniyor. Yürüyerek gelen çok olduğu için okul çevresine yaya geçidi, okul geçidi levhası ve trafik görevlisi önerilebilir.
Çözümlü örnekler
1. “En sevdiğin renk” sorusunun cevapları hangi tür veridir? Kolay
ÇözümKategorik veri.
2. Şekil grafiğinde 1 şekil = 2 öğrenci ise 5 şekil kaç öğrencidir? Orta
Çözüm10 öğrenci.
3. Grafiğe göre servisle ve otomobille gelenler toplam kaç kişidir? Yürüyerek gelenlerden kaç fazladır? Zor
Çözüm5 + 4 = 9 kişi; 9 − 7 = 2 fazladır.
Sık yapılan hatalar
- Şekil grafiğinde anahtarı okumadan şekil saymak.
- Kategorik ve nicel veriyi karıştırmak.
- Toplam sorularında bir grubu unutmak.
Biliyor muydun?
Florence Nightingale, 1850’lerde grafikleri kullanarak hastanelerde temizliğin hayat kurtardığını kanıtladı; grafiklerin gücünü dünyaya gösterdi!