Hece kavramı ve her hecede bir ünlü bulunması; kelimeleri hecelerine ayırma; Türkçe hece yapıları (a, al, kal, alt, kalp); satır sonuna sığmayan kelimeyi heceden bölme ve kısa çizgi kullanma, tek harfli hecelerin satır sonunda ya da başında bırakılmaması; büyük harflerin kullanımı (özel adlar, cümle başı, millî ve dinî bayramlar, kurum adları); “de/da” bağlacının ve “mi” soru ekinin ayrı yazılması; “ki” bağlacının ayrı yazılması.
Hece bilgisi
Hece: Ağzın bir açılışta çıkardığı ses ya da ses grubu
- Her hecede bir ünlü (sesli harf) vardır: Kelimede kaç ünlü varsa o kadar hece vardır.
- çi-çek (2) · kü-tüp-ha-ne (4) · ba-ğım-sız-lık (4) · Ça-nak-ka-le (4)
Türkçede hece yapıları:
- Tek ünlü: a-ğaç · Ünlü+ünsüz: al-mak · Ünsüz+ünlü: ka-pı
- Ünsüz+ünlü+ünsüz: kar-deş · Ünlü+ünsüz+ünsüz: alt · Ünsüz+ünlü+ünsüz+ünsüz: kalp, Türk
💡 İki ünlü arasındaki tek ünsüz sonraki heceye geçer: a-rı, o-kul
Satır sonunda kelime bölme
Satır sonuna sığmayan kelimeyi hecesinden böler, kısa çizgi (-) koyarız.
- kütüp-
hane ✓ · küt-
üphane ✗
Kurallar:
- Kelime hece sınırından bölünür.
- Tek harfli hece satır sonunda ya da yeni satırın başında bırakılmaz: a-
ğaç ✗ → ağaç kelimesini bütün olarak alt satıra yazarız.
- Kısa çizgi satır sonuna konur, yeni satırın başına konmaz.
- Özel adlara gelen ekler bölünürken kesme işareti satır sonunda kalır: Ankara’-
ya
Yazım kuralları: büyük harf, de/da, mi, ki
Büyük harf: Cümle başı, kişi ve yer adları, millî ve dinî bayramlar (Cumhuriyet Bayramı, Ramazan Bayramı), kurum adları (Türkiye Büyük Millet Meclisi), kitap ve dergi adları
“de/da” bağlacı ayrı yazılır: “Ben de geleceğim.” · “Kardeşim de okuyor.”
- Bulunma eki olan -de/-da bitişik yazılır: Evde, okulda (nerede? sorusunun cevabı)
- Test: Cümleden çıkarınca anlam bozulmuyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır.
“mi” soru eki ayrı yazılır: “Ödevini yaptın mı?” · “Güzel mi?”
“ki” bağlacı ayrı yazılır: “Öyle çalıştı ki herkes şaşırdı.” · “Duydum ki …”
- Ama “benimki, evdeki, yarınki” gibi eklerdeki -ki bitişik yazılır.
Kavramlar
- hece
- bir solukta çıkan ses grubu
- ünlü
- sesli harf
- ünsüz
- sessiz harf
- bağlaç
- kelimeleri ve cümleleri bağlayan kelime
- soru eki
- cümleye soru anlamı katan mi
- Her hecede bir ünlü vardır
- İki ünlü arasındaki tek ünsüz sonraki heceye geçer
- Satır sonunda kelime heceden bölünür, kısa çizgi konur
- Tek harfli hece satır sonunda bırakılmaz
- Bağlaç olan de/da ve ki ayrı yazılır
- Soru eki mi/mı/mu/mü ayrı yazılır
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki kelimeleri hecelere ayırarak oku. “bağımsızlık” kelimesi satır sonuna sığmazsa nerelerden bölünebilir?
çi-çek (2), kü-tüp-ha-ne (4), ba-ğım-sız-lık (4). “bağımsızlık” hece sınırlarından bölünebilir: ba-ğımsızlık, bağım-sızlık, bağımsız-lık.
Çözümlü örnekler
1. “Atatürk” kelimesi kaç hecedir? Kolay
Çözüm3 (A-ta-türk).
2. “Ali’de geldi.” cümlesindeki yazım yanlışını düzelt. Orta
Çözüm“Ali de geldi.” (bağlaç olduğu için ayrı yazılır).
3. “okul” kelimesini satır sonunda bölebilir miyiz? Zor
Çözümo-kul şeklinde bölünürse tek harfli hece satır sonunda kalır; bu yüzden bölmeyiz, kelimeyi alt satıra yazarız.
Sık yapılan hatalar
- Bağlaç olan “de”yi bitişik yazmak (bende geldim ✗).
- Soru ekini bitişik yazmak (geldinmi ✗).
- Kelimeyi hece sınırı dışında bölmek.
Biliyor muydun?
“Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdanmışsınız” gibi çok heceli kelimeler, Türkçenin ekleme özelliğiyle ne kadar uzun kelimeler kurabildiğini gösterir!