Yazma süreci (planlama, taslak, düzeltme, son hâl); betimleme: bir varlığı duyu organlarıyla algılanan özellikleriyle (görünüş, ses, koku, tat, dokunma) anlatma; karşılaştırma yazıları (benzerlik ve farklılıklar: tablet ve kitap); neden-sonuç cümleleri kurma; bilgilendirici metin, mektup, e-posta, günlük ve davetiye yazma; çocuk hakları, dijital gizlilik ve kişisel bilgilerin korunması hakkında yazma; yazdıklarını yazım ve noktalama açısından kontrol etme.
Yazma süreci ve betimleme
Yazma süreci: 1. Plan (konu, ne anlatacağım?) → 2. Taslak → 3. Düzeltme (yazım, noktalama, anlam) → 4. Son hâl
Betimleme: Bir varlığı, yeri ya da durumu okuyucunun zihninde canlanacak şekilde, duyularla anlatmaktır.
- Görme: Kırmızı benekli kanatları güneşte parlıyordu.
- İşitme: Bahçede kuşlar cıvıl cıvıl ötüyordu.
- Koklama: Fırından mis gibi ekmek kokusu yayılıyordu.
- Dokunma: Kedinin tüyleri yumuşacıktı.
- Tatma: Kirazlar tatlı ve suluydu.
Örnek: “Küçük karınca, simsiyah ve parlak gövdesiyle ağır bir buğday tanesini taşıyordu. İnce bacakları durmadan hareket ediyordu.”
Karşılaştırma ve neden-sonuç
Karşılaştırma yazısı: İki şeyin benzer ve farklı yönlerini anlatır.
| Tablet | Kitap | |
|---|---|---|
| Benzer | Bilgi verir, okuma yapılır | Bilgi verir, okuma yapılır |
| Farklı | Elektrik/şarj ister, ekran yorar | Şarj istemez, gözü daha az yorar |
- Bağlayıcı kelimeler: “İkisi de …”, “… ise …”, “Buna karşın …”, “Benzer şekilde …”
Neden-sonuç cümleleri:
- Ağaçları koruduğumuz için havamız temiz kalır.
- Sınava hazırlanmadı, bu yüzden zorlandı.
- Teknoloji geliştiği için bilgiye kolay ulaşıyoruz.
Farklı metin türleri ve dijital gizlilik
Mektup / e-posta: Yer ve tarih, hitap (Sevgili …), mesaj, kapanış (Sevgilerimle), ad
Günlük: Gün içinde yaşadıklarımızı ve duygularımızı tarih atarak yazarız.
Davetiye: Kim, ne için, nerede, ne zaman davet ediyor?
Bilgilendirici yazı: Gerçek bilgiler, başlık, gerekirse görsel → “Karıncalar Nasıl Yaşar?”
Haklarımız ve dijital gizlilik:
- Her çocuğun eğitim, sağlık, oyun, korunma ve düşüncesini ifade etme hakkı vardır.
- İnternette adımızı, adresimizi, okulumuzu, fotoğraflarımızı, şifremizi paylaşmayız; bu bilgileri korumak da bir hak ve sorumluluktur.
Kontrol listesi: Başlık var mı? · Cümle başları büyük mü? · Noktalama doğru mu? · Paragraflar düzenli mi?
Kavramlar
- betimleme
- sözle resim çizer gibi anlatma
- taslak
- yazının ilk hâli
- karşılaştırma
- benzer ve farklı yönleri ortaya koyma
- günlük
- tarih atılarak tutulan anı defteri
- dijital gizlilik
- internetteki kişisel bilgilerin korunması
- Yazma süreci: plan, taslak, düzeltme, son hâl
- Betimleme duyularla yapılır: görme, işitme, koklama, tatma, dokunma
- Karşılaştırma: benzer ve farklı yönler
- Neden-sonuç: için, bu yüzden, çünkü
- Mektupta hitap, mesaj, kapanış ve ad bulunur
- Kişisel bilgilerini internette paylaşma
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki duyuları kullanarak bir bahar sabahını iki cümleyle betimle.
Örnek: Bahçedeki erik ağaçları bembeyaz çiçeklerle süslenmişti; kuşlar dallarda cıvıl cıvıl ötüyordu. Yumuşacık çimenlerin üzerinde yürürken burnuma mis gibi bir çiçek kokusu geldi.
Çözümlü örnekler
1. “Yumuşacık” kelimesi hangi duyuyla ilgilidir? Kolay
ÇözümDokunma duyusuyla.
2. Bisiklet ile otobüsü bir benzer ve bir farklı yönüyle karşılaştır. Orta
Çözümİkisi de ulaşım aracıdır. Bisiklet yakıt kullanmaz, otobüs yakıtla çalışır.
3. Bir oyunda biri senden okulunun adını istiyor. Bu durumu ve ne yaptığını anlatan neden-sonuç cümlesi yaz. Zor
ÇözümKişisel bilgilerimi korumak istediğim için okulumun adını söylemedim ve durumu aileme anlattım.
Sık yapılan hatalar
- Betimlemede yalnızca görme duyusunu kullanmak.
- Karşılaştırmada yalnızca farklılıkları yazmak.
- Taslağı kontrol etmeden son hâl yapmak.
Biliyor muydun?
Ünlü yazarlar bile yazılarını defalarca düzeltir; bazı romanların ilk taslakları son hâllerinden çok farklıdır!