Teknolojik ürünlerin geçmişten günümüze gelişimi (haberleşme, ulaşım, aydınlatma, yazı ve bilgi saklama araçları); teknolojinin günlük yaşama ve insan ilişkilerine etkileri; buluşlar ve mucitler (Cezeri, Hezarfen Ahmet Çelebi, Lagari Hasan Çelebi, Edison, Bell, Wright kardeşler), buluşların bir ihtiyaçtan doğması; teknolojik ürünlerin bilinçli ve güvenli kullanımı (ekran süresi, elektrikli araçlar); güvenli internet: kişisel bilgilerin korunması, güçlü şifre, siber zorbalık, telif hakları ve doğru bilgiye ulaşma; teknolojik ürün tasarlama ve fikir geliştirme.
Teknolojinin gelişimi
Teknoloji: İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak ve hayatı kolaylaştırmak için geliştirdiği araç, gereç ve yöntemler
Geçmişten günümüze:
- Haberleşme: Duman, ulak, posta güvercini → mektup → telgraf → telefon → internet, görüntülü konuşma
- Ulaşım: Yaya, at arabası → buharlı tren → otomobil → uçak → hızlı tren
- Aydınlatma: Ateş, kandil → mum → gaz lambası → ampul → LED
- Yazı ve bilgi: Kil tablet → papirüs → kâğıt ve kitap → bilgisayar → bulut depolama
Teknolojinin etkileri:
- Olumlu: Zaman tasarrufu, hızlı iletişim, sağlıkta gelişmeler, bilgiye kolay ulaşma
- Olumsuz: Hareketsizlik, ekran bağımlılığı, elektronik atık, yüz yüze iletişimin azalması
Buluşlar ve mucitler
Buluşlar bir ihtiyaçtan doğar: İnsanlar bir sorunu çözmek için yeni araçlar icat eder.
Türk-İslam dünyasından:
- Cezeri: Otomatik makineler, su saatleri, Fil Saati → sibernetiğin öncülerinden
- Hezarfen Ahmet Çelebi: Yapma kanatlarla Galata Kulesi’nden Üsküdar’a uçtuğu anlatılır.
- Lagari Hasan Çelebi: Barutla çalışan bir roketle havalandığı anlatılır.
Dünyadan:
- Gutenberg: Matbaa (kitapların çoğaltılması)
- Edison: Ampulün geliştirilmesi
- Graham Bell: Telefon
- Wright kardeşler: Motorlu uçak (1903)
Mucit olmak: Gözlem yap → sorunu belirle → çözüm fikri üret → tasarla → dene → geliştir
Güvenli internet
Kişisel bilgileri koru: Ad-soyad, adres, okul, telefon, T.C. kimlik numarası, fotoğraflar paylaşılmaz.
Güçlü şifre: Büyük-küçük harf, rakam ve sembolden oluşan, tahmin edilmesi zor şifre; kimseyle paylaşılmaz.
Siber zorbalık: İnternette alay etme, tehdit, kötü mesaj → ekran görüntüsü al, engelle, bir büyüğe söyle.
Doğru bilgiye ulaşma: Her bilgi doğru değildir; güvenilir kaynakları (resmî kurumlar, ansiklopediler) kullan, bilgiyi birden fazla kaynakta kontrol et.
Telif hakkı: Başkalarının yazı, resim, müzik ve videolarını izinsiz kendi eserimiz gibi kullanmayız; kaynak gösteririz.
Ekran süresi: Ekranı sınırlı süre kullan, ara ver, gözlerini dinlendir, açık havada vakit geçir.
Kavramlar
- teknoloji
- hayatı kolaylaştıran araç ve yöntemler
- mucit
- yeni bir şey icat eden kişi
- buluş
- icat
- siber zorbalık
- internette yapılan zorbalık
- telif hakkı
- eser sahibinin hakkı
- Teknoloji ihtiyaçları karşılamak için gelişir
- Haberleşme: güvercin → mektup → telefon → internet
- Buluşlar bir ihtiyaçtan doğar
- Cezeri, Hezarfen, Lagari; Gutenberg, Edison, Bell
- Kişisel bilgileri paylaşma, güçlü şifre kullan
- Siber zorbalıkta engelle, kaydet, büyüğe söyle
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki gelişim sıralarından birini seç ve her yeni aracın hangi ihtiyaçtan doğduğunu açıkla.
Haberleşme: Güvercinler yavaş ve güvensizdi → mektup ve posta teşkilatı daha düzenli iletişim sağladı → telefon sesli ve anında iletişim ihtiyacını karşıladı → internet görüntülü, dünyanın her yerine anında iletişim imkânı verdi.
Çözümlü örnekler
1. Telefonu kim icat etti? Kolay
ÇözümGraham Bell.
2. Teknolojinin bir olumlu, bir olumsuz etkisini yaz. Orta
ÇözümOlumlu: Uzaktaki yakınlarımızla anında görüşebiliriz. Olumsuz: Uzun ekran süresi hareketsizliğe yol açar.
3. “ali2015” şifresi neden zayıftır? Daha güçlü bir şifre öner. Zor
ÇözümAd ve doğum yılı kolay tahmin edilir. Örnek güçlü şifre: “Kitap!Ay7Bulut” gibi büyük-küçük harf, rakam ve sembol içeren bir şifre.
Sık yapılan hatalar
- İnternetteki her bilginin doğru olduğunu sanmak.
- Şifreyi en yakın arkadaşla paylaşmak.
- Başkasının resmini kaynak göstermeden kullanmak.
Biliyor muydun?
Cezeri’nin yaklaşık 800 yıl önce yazdığı kitapta 50’den fazla mekanik düzeneğin çizimi ve yapım bilgisi bulunur!