Büyük harflerin kullanıldığı yerler (cümle başı, özel adlar, unvanlar, kurum-kuruluş adları, belirli tarihler, dize başları); bağlaç olan “de/da”nın ayrı, bulunma eki “-de/-da”nın bitişik yazılması; bağlaç olan “ki”nin ayrı, ek olan “-ki”nin bitişik yazılması; soru eki “mi”nin ayrı yazılması ve kendinden sonraki eklerle birleşmesi (geldin mi, güzel miydi); sayıların yazımı (rakam ve yazıyla, saat ve tarih); kısaltmaların yazımı ve kısaltmalara gelen ekler (TBMM’ye, km’den, vb.); birleşik kelimeler örnekleri.
Büyük harfler
- Cümle başı: Çocuklar parka koştu.
- Kişi adları ve soyadları, unvanlar: Mustafa Kemal Atatürk, Doktor Ayşe Hanım, Öğretmen Ali Bey
- Ülke, şehir, ilçe, köy; dağ, göl, nehir adları: Türkiye, Erzurum, Ağrı Dağı, Van Gölü, Fırat
- Kurum ve kuruluş adları: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kızılay, Cumhuriyet İlkokulu
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları: 23 Nisan 1920 Cuma
- Millî ve dinî bayramlar: Zafer Bayramı, Kurban Bayramı
- Kitap, dergi, gazete adları: Çalıkuşu, Bilim Çocuk
- Dize başları (şiirlerde)
de/da, ki, mi
de / da:
- Bağlaç (“de, dahi” anlamı) → ayrı: Ben de geleceğim. Sen de mi okudun?
- Bulunma eki (nerede? sorusu) → bitişik: Evde, okulda, parkta
- Test: Cümleden çıkar; anlam bozulmuyorsa bağlaçtır.
ki:
- Bağlaç → ayrı: Öyle yorgunum ki … · Duydum ki …
- Ek (aitlik, zaman) → bitişik: Benimki, yarınki, evdeki
mi (soru eki): Her zaman ayrı yazılır; ünlü uyumuna göre mı, mi, mu, mü olur.
- Geldin mi? · Okul mu? · Güzel miydi? (sonraki ekler soru ekine bitişir)
Sayılar ve kısaltmalar
Sayıların yazımı:
- Metinlerde sayılar yazıyla yazılabilir: üç kitap, on beş öğrenci
- Saat, tarih, para, ölçü gibi bilgilerde rakam kullanılır: Saat 08.30’da, 29 Ekim 1923’te, 250 TL, 5 km
- Sıra sayıları: 4. sınıf ya da 4’üncü sınıf
- Yazıyla yazılan sayılar ayrı yazılır: iki yüz elli, bin dokuz yüz yirmi üç
Kısaltmalar:
- Kurum adları: TBMM, TDK, AFAD, MEB (büyük harfle, noktasız)
- Ölçü birimleri: km, m, cm, kg, g, L (küçük harfle, noktasız)
- Diğer: vb. (ve benzeri), vs. (vesaire), Dr. (doktor), No. (numara)
Kısaltmalara gelen ekler: Kısaltmanın okunuşuna göre ve kesmeyle → TBMM’ye (te-be-me-me-ye), TDK’nin, km’den
Kavramlar
- bağlaç
- kelime ve cümleleri bağlayan kelime
- bulunma eki
- nerede? sorusuna cevap veren -de/-da
- soru eki
- mı, mi, mu, mü
- kısaltma
- kelimenin kısa yazılışı
- unvan
- kişinin mesleğini/konumunu bildiren ad
- Özel adlar, kurumlar, bayramlar büyük harfle başlar
- Bağlaç de/da ayrı, bulunma eki -de/-da bitişik
- Bağlaç ki ayrı, ek -ki bitişik
- Soru eki mi her zaman ayrı yazılır
- Saat, tarih, para ve ölçüde rakam kullanılır
- Kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ve okunuşa göre yazılır
Örnek soru ve çözümü
Kartlardaki kurallara göre şu cümleyi düzelt: “bende yarınki geziye geleceğim, sende geliyormusun?”
“Ben de yarınki geziye geleceğim, sen de geliyor musun?” → “de” bağlaç olduğu için ayrı; “yarınki”deki -ki ek olduğu için bitişik; soru eki “mu” ayrı yazılır, cümle başı büyük harfle başlar.
Çözümlü örnekler
1. “Okulda” kelimesindeki “-da” neden bitişik yazılır? Kolay
ÇözümBulunma ekidir; “nerede?” sorusunun cevabıdır.
2. “Duydumki yarın tatil.” cümlesini düzelt. Orta
Çözüm“Duydum ki yarın tatil.” (bağlaç olan ki ayrı yazılır).
3. “TDK” kısaltmasına “-nin” eki nasıl getirilir? Zor
ÇözümTDK’nin (okunuşu te-de-ke olduğu için).
Sık yapılan hatalar
- Bağlaç olan de’yi bitişik yazmak (bende geldim ✗).
- Soru ekini bitişik yazmak (geldinmi ✗).
- Ölçü kısaltmalarına nokta koymak (km. ✗).
Biliyor muydun?
Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu ilk kez 1928’de, harf inkılabıyla aynı yıl yayımlandı!