İstatistik nedir; araştırma adımları; anket sorusu yazma; sıklık tablosu, sütun grafiği ve daire grafiği.
İstatistik nedir?
İstatistik, merak ettiğimiz bir konuda veri toplayıp bu verileri düzenleyerek, inceleyerek ve yorumlayarak sorulara cevap arayan bilim dalıdır.
“Sınıfımızdaki öğrenciler en çok hangi meyveyi seviyor?” sorusunu cevaplamak için tahmin yürütmek yerine herkese sorarız; işte bu bir istatistiksel araştırmadır.
Araştırma adımları
- Araştırma sorusu oluştur: Cevabı veriyle bulunabilecek bir soru. “Sınıfımızda en çok tercih edilen spor dalı hangisidir?”
- Veri topla: Anket, gözlem, ölçüm.
- Verileri düzenle: Çetele ve sıklık tablosu.
- Verileri görselleştir: Sütun grafiği, daire grafiği.
- Yorumla: Araştırma sorusunu cevapla.
Anket sorusu yazarken:
- Soru açık ve anlaşılır olmalı.
- Seçenekler bütün cevapları kapsamalı (gerekirse “Diğer” seçeneği eklenmeli).
- Soru, kişiyi bir cevaba yönlendirmemeli: “Futbol en güzel spor değil mi?” yönlendiricidir.
Sıklık tablosu ve sütun grafiği
Topladığımız verileri çetele ile sayarız, sonra sıklık tablosuna yazarız:
| Spor | Çetele | Sıklık | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Futbol | 8 | |||||||||
| Basketbol | 5 | |||||||||
| Voleybol | 4 | |||||||||
| Yüzme | 3 |
Sütun grafiğinde her kategori bir sütunla gösterilir; sütunun yüksekliği sıklığı gösterir. Grafiğin başlığı, eksen adları ve eşit aralıklı ölçeği olmalıdır.
Daire grafiği
Daire grafiği, bütünün parçalarını gösterir. Her kategori bir dilimle temsil edilir; dilimin büyüklüğü o kategorinin bütün içindeki payıdır.
Yukarıdaki 20 öğrencilik veride futbol 8/20 = %40, basketbol 5/20 = %25 paya sahiptir.
💡 Sütun grafiği kategorileri karşılaştırmak için, daire grafiği bütün içindeki payları görmek için daha uygundur.
Kavramlar
- Veri
- Bir konu hakkında toplanan bilgi.
- Anket
- Veri toplamak için hazırlanmış soru listesi.
- Sıklık
- Bir verinin kaç kez tekrar ettiği.
- Çetele
- Verileri saymak için çizilen çizgiler; beşli gruplar hâlinde.
- İstatistik: veri topla, düzenle, yorumla
- Araştırma sorusu veriyle cevaplanabilmeli
- Anket sorusu yönlendirici olmamalı
- Sıklık tablosu: kaç kez tekrar ettiği
- Sütun grafiği: karşılaştırma
- Daire grafiği: bütün içindeki pay
Örnek soru ve çözümü
“Sınıfımızdaki öğrencilerin kaç kardeşi var?” sorusu için toplanan veri 0, 1, 1, 2, 1, 3, 0, 1, 2, 1 ise sıklığı en fazla olan değer kaçtır?
0: 2 kez, 1: 5 kez, 2: 2 kez, 3: 1 kez. En sık değer 1 kardeştir.
Çözümlü örnekler
1. “Kahvaltıyı sever misin?” sorusu iyi bir araştırma sorusu mudur? Neden? Kolay
ÇözümEvet/hayır cevaplı basit bir anket sorusudur; ama “Öğrenciler kahvaltıda en çok ne yer?” gibi bir soru daha zengin veri sağlar.
2. Bir daire grafiğinde dilimlerden biri tam yarım daireyi kaplıyorsa bu kategori verilerin yüzde kaçıdır? Orta
ÇözümYarım daire bütünün yarısıdır: %50.
3. 40 öğrenciden 10’u kırmızı, 14’ü mavi, 6’sı yeşil, kalanı sarı rengi sevdiğini söyledi. Sarıyı sevenler yüzde kaçtır? Zor
ÇözümSarı: 40 − 30 = 10 öğrenci. 10/40 = 1/4 = %25.
Sık yapılan hatalar
- Yönlendirici anket soruları yazmak.
- Sütun grafiğinde eşit aralıklı olmayan ölçek kullanmak.
- Daire grafiğinde dilimlerin toplamının %100 olması gerektiğini unutmak.
Biliyor muydun?
TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) her yıl nüfustan turizme kadar binlerce veriyi toplayıp yayımlar. Bu kitabın sorularındaki turist sayıları da gerçek TÜİK verilerine benzer şekilde düşünülmüştür!